فیلمساز فلسطینی آوانگارد راکان مایاسی با فیلم اول خود با عنوان «دیشب چشم نخوابید» در جشنواره کن با رویکردی قدرتمند و شاعرانه به یک جامعه بدوی در دره بقاع لبنان توجه‌ها را به خود جلب کرد. این هفته این فیلم در جشنواره فیلم الغونه به نمایش در می‌آید، جایی که Variety با این کارگردان گفتگو کرد.
این فیلم با الهام از مادربزرده آقای مایاسی، داستان دو زنی است که به عنوان مهره‌هایی در یک خون‌ریزی قبیله‌ای گرفتار می‌شوند، و با سبکی نوآورانه به تصویر کشیده شده است که تا حد زیادی مدیونِ مربی او، عباس کیارستمی است، اما ریتم و دیدگاه حسی و گاهی تب‌آلودِ منحصربه‌فرد خود را دارد. پس از نمایش در کن، این فیلم در سایر جشنواره‌ها نیز با استقبال گرمی روبرو شده و بلافاصله پس از آن در بخش بهترین فیلم اول در جشنواره مونپلیه و جشنواره فیلم رم به نمایش در خواهد آمد. فروش بین‌المللی فیلم توسط سالود موریست انجام می‌شود.
فیلم دارای چندین صحنه استثنایی است: با ماشینی در حال سوختن آغاز می‌شود، در میانه آن یک سکانس عروسی خیره‌کننده و توهمی وجود دارد و با یک نمای طولانی و تماشایی به پایان می‌رسد که با فضای بصری بازی می‌کند. وقتی شما و فیلمبردارتان، پل سیف، در حال تصور فیلم بودید، آیا این صحنه‌ها از قبل در ذهن شما وجود داشتند؟
برخی از آن‌ها از قبل در ذهن ما آماده بود. اما برخی دیگر نه. برای مثال، مطمئناً آتش از ابتدا در نظر گرفته شده بود. من به استعاره‌ها و چگونگی ترجمه آن‌ها به صورت بصری علاقه‌مندم، بنابراین با پل ایده داشتیم که با بزرگنمایی، حس کنیم ماشین به ما نزدیک‌تر می‌شود و آتش گسترش می‌یابد. ما سعی می‌کردیم ترجمه بصری استعاره را به تصویر بکشیم. اما پایان فیلم دوباره نوشته شد، زیرا یک صحنه بسیار بصری بود. بنابراین، سه روز قبل از پایان فیلم‌برداری، دوباره آن را بازنویسی کردیم.
صحنه عروسی توسط بسیاری از منتقدان به خاطر زیبایی بصری و تغییر عاطفی که منتقل می‌کند، مورد توجه قرار گرفته است.
در آن صحنه من به خود اجازه دادم تا از روایت داستان خارج شوم، به نوعی ریتم را تغییر دهم و با رویکردی روانگردان بازی کنم. در واقع گفته نمی‌شود که این عروسی واقعی است و وقتی یکی از خواهران، جواهر، به عنوان عروس آشکار می‌شود، بسیار نمایشی است. ایده این بود که به نوعی وارد ناخودآگاه او، به تخیل او از یک جشن شویم. این به من اجازه داد تا بازی کنم. برای مثال، کل صحنه بداهه بود. من قبلاً با هیچ‌کدام از این رقصنده‌ها ملاقات نکرده بودم. ما فراخوان دادیم تا بیشترین تعداد افراد برای پیوستن به ما تشویق شوند و خوشبختانه افراد زیادی آمدند و انرژی بسیار زیادی داشتند. کار من این بود که فقط میکروفون داشته باشم و به آن‌ها انرژی بیشتری بدهم.
این صحنه همچنین به بیننده اجازه می‌دهد تا جامعه را در نور بیشتری ببیند.
ایده این بود که دو احساس را در کنار هم قرار دهیم و سپس بیننده را سرزنش کنیم. من می‌خواهم از تماشای این رقص پر جنب و جوش و زیبا لذت ببرم، اما بعد از آن از خود بپرسم که دقیقاً چه دیدم و چرا از آن لذت بردم. این ایده بود.
آیا این چیزی است که در سینما به طور کلی از آن لذت می‌برید؟ آیا دوست دارید این ایده را که «چه دیدم؟» در ذهن خود داشته باشید؟
بله! فیلم بعدی من دقیقاً به همین شکل خواهد بود.
با در نظر گرفتن چیزهای غیرمنتظره، ما به نوع خاصی از سینمای لبنانی عادت کرده‌ایم که عمدتاً به جنگ داخلی و بحران‌های بعدی می‌پردازد. با این حال، شما کاملاً چیزی متفاوت انتخاب کرده‌اید. شما به دره بقاع رفته‌اید و روی جامعه‌ای تمرکز کرده‌اید که احتمالاً قبلاً در یک فیلم بلند دیده نشده است.
من فیلم‌های فرمول‌بندی شده را دوست ندارم. من دوست ندارم که ما در خارج از کشور به این شکل دیده شویم، با این که هر فیلم باید در مورد جنگ داخلی یا پس از جنگ داخلی باشد. من می‌خواهم به جوامعی بروم که قبلاً در فیلم به تصویر کشیده نشده‌اند، عمدتاً به این دلیل که عمق بیشتری در طرح‌ها، شخصیت‌ها و زندگی آن‌ها وجود دارد.
به همین دلیل است که می‌خواهم با بازیگران غیرحرفه‌ای کار کنم. من می‌توانستم بازیگران را بگیرم و آن‌ها را در این زمینه قرار دهم، اما ترجیح می‌دهم این کار را نکنم، زیرا این اصالت شکننده باید حفظ شود. همچنین، فراموش نکنید که من فلسطینی هستم. من 20 سال در لبنان زندگی کرده‌ام و اگرچه ملیت لبنانی ندارم، اما به نوعی خودم را لبنانی می‌دانم زیرا فیلمساز در لبنان شدم. اما من کارهای اصلی را دوست ندارم. من دوست دارم عمیق‌تر به زندگی نگاه کنم.
آیا پروژه بعدی شما نیز در لبنان اتفاق می‌افتد؟
نصف آن در غزه اتفاق می‌افتد. قرار بود اولین فیلم من باشد، اما یک کمدی سیاه است، بنابراین وقتی نسل‌کشی اسرائیل در فلسطین آغاز شد، مجبور شدم آن را متوقف کنم. اکنون به آرامی به آن باز می‌گردم. این یک کمدی سیاه و بی‌پرده است که کاملاً با «دیشب چشم نخوابید» متفاوت است. این بیشتر در یک محیط کنترل‌شده و صحنه‌سازی‌شده است. و این در مورد زندگی و مرگ و بوروکراسی زندگی است. این فیلم با عنوان «گذرنامه» نام دارد و در مرحله توسعه/پیش‌تولید هستم. می اواده، که تهیه‌کننده همراه «دیشب چشم نخوابید» است، این فیلم را تولید می‌کند.
چه چیزی در انتظار «دیشب چشم نخوابید» است؟
پس از کن، در 50 جشنواره انتخاب شد که فوق‌العاده است و در جشنواره‌ها عملکرد خوبی دارد. من در حال انجام یک تور از هشت جشنواره در ماه اکتبر هستم، از جمله رم، ویناله، وایادولید و در بوخارست، بازپخش کن کریستین مونگیو. همچنین در اوایل نوامبر در ژنو به نمایش در خواهد آمد.
نوشته: جی وایسبرگ