به گزارش خبرنگار ایلنا، نمایش «تملیخا» به کارگردانی علی شیرپی، روایتی غیرمتعارف با فضایی متافیزیکی است که در آن، شخصیت مرکزی با تجربه‌هایی تکرارشونده از عشق، رنج، سرنوشت و پیامد انتخاب‌های خود مواجه می‌شود. این اثر با عبور از مرزهای متعارف زمان و واقعیت، به موضوعاتی انسانی می‌پردازد و مخاطب را به تأمل درباره احساسات، تصمیم‌ها و تکرار تجربه‌های تاریخی دعوت می‌کند.
چالش زبان آرکائیک در «تملیخا»
علی شیرپی، بازیگر و کارگردان این نمایش در گفتگو با ایلنا، در ابتدای صحبت‌هایش درباره مسیر شکل‌گیری و اجرای «تملیخا» اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین مراحل کار، فهم و درک متن بود؛ زیرا پیش از انتقال جهان نمایش به مخاطب، لازم بود خودمان به شناخت درستی از آن برسیم. متن از زبانی آرکائیک برخوردار است و همین ویژگی، مواجهه با آن را دشوار می‌کرد. مسئله فقط حفظ دیالوگ‌ها نبود، بلکه باید معنا و لحن آن‌ها را درک می‌کردیم و به شیوه‌ای می‌رسیدیم که این زبان در اجرا زنده شود.
وی ادامه داد: شنیداری و قابل‌فهم کردن زبان متن، ابتدا برای خود من به‌عنوان کارگردان و سپس برای بازیگران اهمیت داشت. باید این زبان را برای خودمان هضم می‌کردیم و بعد به دنبال راهی می‌گشتیم که مخاطب امروز نیز بتواند با آن ارتباط برقرار کند، بدون آنکه هویت و ویژگی‌های ادبی اثر از بین برود.
روایت متافیزیکی؛ از تخیل تا لمس شخصیت
شیرپی در پاسخ به پرسشی درباره دشواری‌های اجرای اثری با فضای متافیزیکی بیان کرد: الهاماتی که از شخصیت می‌گرفتیم، در کنار تخیل کارگردان و بازیگر، نقش مهمی در طراحی نقش داشت. وقتی با شخصیتی خارج از چارچوب‌های معمول واقع‌گرایی مواجه هستیم، نمی‌توان تنها به الگوهای متداول بازیگری تکیه کرد؛ بلکه باید از دل ویژگی‌های شخصیت به منطق درونی و شیوه حضور او روی صحنه رسید. این تخیل باید در خدمت متن باشد تا با وجود فضای غیرمتعارف نمایش، شخصیت برای مخاطب قابل لمس شود.
ایده هنری در برابر محدودیت‌های مالی
این کارگردان درباره تعادل میان ایده هنری و محدودیت‌های اجرایی و مالی تولید گفت: این مسیر را به‌سختی طی کردیم، اما با وجود دشواری‌ها به اجرای نمایش ادامه دادیم. وقتی به اثری باور داریم، کنار گذاشتن آن آسان نیست. ما به بازیگری و اجرای نمایش وابسته‌ایم و همین علاقه باعث می‌شود با وجود محدودیت‌ها برای رسیدن به ایده هنری خود تلاش کنیم. البته انگیزه به‌تنهایی کافی نیست و تولید و استمرار اجرا به امکانات و حمایت مناسب نیز نیاز دارد.
موانع گروه‌های مستقل تئاتری
وی با اشاره به موانع پیش روی گروه‌های مستقل تئاتری اظهار کرد: یکی از مشکلات جدی، نبود تهیه‌کننده و اعتماد نکردن به گروه‌های جوان و مستعد است. سالن‌های دولتی از نظر زمان‌بندی و اختصاص فرصت اجرا محدودیت دارند و در سالن‌های خصوصی نیز معمولاً میزان فروش و توانایی گروه در جذب مخاطب اهمیت زیادی پیدا می‌کند. در نتیجه، ممکن است یک اثر هنری که قابلیت دیده شدن دارد، پیش از آنکه فرصتی برای ارتباط با مخاطب پیدا کند، با موانع اقتصادی روبرو شود.
شیرپی افزود: به اعتقاد من، کیفیت هنری و استقبال مخاطب لزوماً در تقابل با یکدیگر نیستند. اگر به یک اثر باکیفیت فرصت اجرا و معرفی داده شود، این امکان وجود دارد که مخاطب خود را پیدا کند و در ادامه از نظر اقتصادی نیز موفق باشد. نباید از ابتدا همه‌چیز را صرفاً با میزان فروش سنجید؛ چراکه بعضی آثار برای شناخته شدن به زمان و فرصت بیشتری نیاز دارند.
حمایت از جوانان؛ از آموزش تا فرصت اجرا
وی درباره نظام حمایت از تئاتر و امکان تجربه‌گرایی در شرایط کنونی گفت: این مسئله تا حد زیادی به نوع متن و اجرا بستگی دارد، اما اعتماد به گروه‌های جوان و مستعد می‌تواند نقش مهمی در بهبود شرایط داشته باشد. استادان و هنرمندان پیشکسوت نیز می‌توانند با حمایت، معرفی یا تأیید این گروه‌ها، به آن‌ها برای پیدا کردن فرصت اجرا کمک کنند. گاهی همین حمایت، زمینه جلب اعتماد دیگران و ادامه مسیر هنری یک گروه را فراهم می‌کند.
این کارگردان ادامه داد: بازیگران جوان علاوه بر استعداد و علاقه، به آموزش دقیق‌تر و فرصت تجربه‌اندوزی نیاز دارند. نسل جوان تئاتر تشنه متن خوب، کارگردانی خوب و سالنی مناسب است که بتواند در آن دیده و شنیده شود. اگر امکان یادگیری، تمرین و اجرای آثار باکیفیت فراهم باشد، استعدادهای بیشتری فرصت رشد پیدا می‌کنند و می‌توانند توانایی‌های خود را به نمایش بگذارند.
شیرپی درباره رویکرد گروه برای برقراری ارتباط با مخاطب توضیح داد: یکی از موضوعات مهم در «تملیخا»، توجه به احساسات و عواطفی است که اگر به‌درستی شناخته و کنترل نشوند، ممکن است پیامدهای دشواری به همراه داشته باشند. گاهی انسان بدون شناخت کافی به خواسته‌ای وابسته می‌شود و به مسیری ادامه می‌دهد که در نهایت رنج و درد زیادی برایش به همراه دارد. فکر می‌کنم مخاطب می‌تواند از خلال تجربه شخصیت نمایش، درباره انتخاب‌ها و احساسات خودش نیز تأمل کند.
وی افزود: برای من، رابطه گذشته و امروز اهمیت زیادی دارد. به نظرم، بسیاری از مسائل در حال تکرار هستند؛ ماهیت آن‌ها تغییر نکرده، بلکه فرم و شکل بروز آن‌ها عوض شده است. ممکن است شرایط زندگی امروز با گذشته متفاوت باشد، اما انسان همچنان با احساسات، وابستگی‌ها و پیامدهای تصمیم‌های خود مواجه است. نمایش می‌تواند فرصتی برای مکث و بازنگری باشد تا مخاطب به آنچه در زندگی روزمره تجربه می‌کند، دقیق‌تر نگاه کند.
معیار موفقیت؛ دیده شدن با کیفیت
کارگردان «تملیخا»، درباره معیار ارزیابی استقبال از یک نمایش اظهار کرد: برای هر هنرمندی اهمیت دارد که اثری که خلق کرده، دیده و شنیده شود. در کنار تعداد مخاطبان، کیفیت کار و دقت در طراحی و اجرا نیز اهمیت اساسی دارد. اگر اثری باکیفیت و با طراحی درست و فکرشده تولید شود، ظرفیت آن را دارد که مخاطب خود را پیدا کند؛ هرچند ممکن است این اتفاق به زمان نیاز داشته باشد.
شیرپی در پایان تأکید کرد: آن عشقی که در دل داریم، در نهایت راه خودش را پیدا می‌کند؛ چه مخاطب یک نفر باشد و چه هزاران نفر. طبیعتاً دوست داریم آثارمان مخاطبان بیشتری پیدا کنند، اما در کنار آن باید به کیفیت و هویت هنری اثر وفادار بمانیم. مهم این است که کاری با شناخت، دقت و صداقت خلق شود و فرصت ارتباط با مخاطب را پیدا کند.
عکاس: رضا جاویدی