حسین شبانی، مدیر پایگاه آسبادهای ایران در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، آسبادها را از مهمترین سازههای سنتی خشت و گلی ایران دانست و گفت: آسبادها نمونهای از نخستین کارخانههای تولیدی به معنای واقعی هستند. چون کارکرد آنها تنها به آسیاب کردن گندم محدود نمیشد و آثار اقتصادی و اجتماعی گستردهای پیرامون خود ایجاد میکردند.
او گفت: آسبادها سازههایی هستند که هم باد را در اختیار گرفتهاند و هم از معماری خشت و گل نهایت استفاده را کردهاند.
به گفته شبانی، در ساختار آسبادها، دانش مکانیک و هیدرولیک نیز به کار رفته و همین موضوع آسبادها را به یکی از مهمترین نمونههای دانش بومی و معماری سنتی شرق ایران تبدیل کرده است.
مدیر پایگاه میراث فرهنگی آسبادهای ایران افزود: فعالیت آسبادها موجب تقویت کشاورزی، رونق تجارت و شکلگیری مشاغل مختلف در منطقه شده بود و صنایعی همچون تراش سنگ، هنر حجاری و فعالیتهای مرتبط با تولید و فرآوری غلات را ایجاد کرده بود.
شبانی اعلام کرد: نهبندان نمونه روشنی از شبکه تولیدی آسبادها در ایران است.
او افزود: در گذشته بیش از ۷۵ آسباد در این منطقه همزمان فعالیت میکردند و با توجه به اسناد و منابع تاریخی، هر آسباد قدرتی معادل ۷۵ اسب بخار داشت و روزانه حدود یک تن گندم آرد میکرد.
به گفته این کارشناس میراث فرهنگی، قرار گرفتن نهبندان در حاشیه سیستان اهمیت این صنعت سنتی را دوچندان کرده بود. سیستان در گذشته یکی از مهمترین مناطق تولید غله کشور محسوب میشد و بخشی از این غلات برای تبدیل شدن به آرد به نهبندان میرسید.
مدیر پایگاه آسبادهای ایران ادامه داد: بررسی تاریخ شفاهی و اسناد موجود نشان میدهد تجارت گندم و آرد یکی از مشاغل مهم مردم نهبندان بوده است.
او افزود: محصول این منطقه از یک سو به شهداد، کرمان و مناطق مرکزی ایران و از سوی دیگر به بخشهایی از شمال خراسان تاریخی از جمله بخارا، مرو و سمرقند منتقل میشد.
به گفته شبانی، در شهر نهبندان ۱۹۱ آسباد وجود داشت که ۱۱۰ مورد آن باقی مانده و سایر سازهها از میان رفتهاند. آسبادهای باقیمانده نیز در بیش از ۱۶ روستا پراکندهاند و دو نمونه در محدوده شهر قرار دارند.
مدیر پایگاه آسبادهای ایران اعلام کرد: آسبادهای نهبندان هنوز در پرونده ثبت جهانی قرار نگرفتهاند. اما قرار است با مرمت و راهاندازی بخشی از آنها زمینه اضافه شدن این سازهها فراهم شود.
او گفت: امیدواریم ۲۵ آسباد به ویژه آسبادهایی که در بافت شهری قرار گرفته اند با مشارکت اداره مسکن و شهرسازی احیا شوند.