به گزارش اطلاعات آنلاین، در سال ۲۰۰۱، سیل در دره هلیل رود کرمان چیزی را آشکار کرد که زمین‌های کشاورزی اطراف آن به مدت پنج هزاره پنهان کرده بودند: ظروف تراشیده شده از سنگ صابون، لوح‌های سنگی و مصنوعات گلی با کتیبه‌های هندسی که با هیچ خط شناخته شده‌ای مطابقت نداشتند.
شهری که هیچ‌کس نمی‌دانست وجود دارد
تپه‌های «کُنار صندل» درست بیرون شهر مدرن جیرفت در استان کرمان، تقریباً ۲۳۰ کیلومتری جنوب کرمان و ۱۳۷۵ کیلومتری جنوب تهران قرار دارند. کاوش‌های مجیدزاده و تیمش از دانشگاه تهران، یک ارگ دو طبقه را در کنار صندل B با زیربنایی تقریباً ۱۳.۵ هکتاری آشکار کرد؛ بزرگتر از بسیاری از مراکز شهری معاصر بین‌النهرین. دیوارهای آجری نپخته به ضخامت ۱۱ متر می‌رسیدند. سکوهای پلکانی، معماری پلکانی زیگورات‌های بین‌النهرین را منعکس می‌کردند. تاریخ‌گذاری رادیوکربن، این مکان را بین ۲۵۰۰ تا ۲۲۰۰ پیش از میلاد قرار می‌دهد.
فرهنگ مادی از نظر فنی پیشرفته و از نظر بصری متمایز بود. کلریت، سنگی متراکم و سبز تیره که به طور محلی در کرمان فراوان است، برای حکاکی دقیق مناسب بود. صنعتگران گلدان‌ها، کاسه‌ها، مجسمه‌ها و وزنه‌های استانداردی تولید می‌کردند که با نقش برجسته‌های موجودات اساطیری تزئین شده بودند: خدایان عقرب نیمه انسان، عقاب‌هایی که انسان‌ها را به آسمان می‌برند. محققان برخی از این مضامین را فوراً تشخیص دادند: نقش عقاب و پادشاه، روایت‌های سومری از پادشاه اتانا، حاکم افسانه‌ای را منعکس می‌کند که گفته می‌شود به بهشت پرواز کرده است. اینکه آیا جیرفت این داستان‌ها را از بین‌النهرین وام گرفته است، یک جد فرهنگی مشترک داشته یا اسطوره‌های موازی را به طور مستقل توسعه داده است، هنوز واقعاً حل نشده باقی مانده است.
نوشته‌ای که هیچ‌کس نمی‌تواند آن را رمزگشایی کند
کتیبه جدید کشف شده از اشکال هندسی تشکیل شده است و هنوز هیچ زبان‌شناسی در سراسر جهان نتوانسته آن را رمزگشایی کند. لوح‌های کشف شده از کنار صندل B دارای نشانه‌هایی هستند که برخی از محققان آنها را به زبان اولیه ایلامی مرتبط می‌دانند: خط اداری رمزگشایی نشده‌ای که در حدود ۳۱۰۰ تا ۲۹۰۰ پیش از میلاد در سراسر فلات ایران استفاده می‌شده است. برخی از محققان مانند «پیوتر اشتاینکلر» از دانشگاه هاروارد، خط شرقی را پیشنهاد کردند تا از قرار دادن لوح‌ها در طبقه‌بندی موجودی که ممکن است با آن مطابقت نداشته باشد، جلوگیری شود.
«فرانسوا دِسِت»، در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۴ در مجله Iranica Antiqua منتشر شد، آنها را «لوح‌های هندسی صندل کنار» توصیف کرد و به ساختار غیرمعمول و ارتباط نامشخص آنها با هرگونه سیستم نوشتاری بین‌النهرین اشاره کرد. این نمادها در چندین مکان در فلات ایران دیده می‌شوند: تپه یحیی، تپه سیلک. این نشان می‌دهد که جیرفت در یک فرهنگ غنی اولیه گسترده‌تر قرار داشته است.
یکی دانستن جیرفت با آراتا، پادشاه ثروتمندی که در متون سومری به عنوان رقیبی در شرق دور از آن یاد شده است، همچنان مورد مناقشه‌ترین ادعا است. جغرافیای آن به طور نامنسجمی با شواهد مطابقت دارد، اما شواهد کاملاً با آن مطابقت ندارند.
آنچه مورد بحث نیست
دستاورد هنری و معماری تمدن جیرفت دیگر نیازی به دفاع ندارد. ظروف تراشیده شده از سنگ صابون اکنون در مجموعه‌های موزه باربیه-مولر در ژنو و موزه‌های بزرگ ایران نگهداری می‌شوند.
وزنه‌های استاندارد به اقتصادی منظم اشاره دارند با شبکه‌های تجاری راه دور که به بین‌النهرین می‌رسند. استحکامات آجری در «کنار صندل» به نوعی کار سازمان‌یافته نیاز داشتند که دلالت بر پیچیدگی اداری دارد، چه یک سیستم نوشتاری از آن پشتیبانی می‌کرد و چه نمی‌کرد.
آنچه جیرفت هنوز ندارد، یک خط رمزگشایی شده، یک هویت تأیید شده یا یک اجماع بررسی شده توسط همتایان در مورد ارتباط آن با بین‌النهرین است. دو دهه کاوش، آن را به عنوان یک تمدن بزرگ عصر برنز تثبیت کرده است، نه به عنوان نقطه آغازین خط یا فرهنگ شهری، برخلاف ادعاهایی که به طور گسترده در فضای مجازی منتشر می‌شوند.
این خط همچنان هندسی، منسجم و بی‌صدا باقی مانده است. حتی یک کلمه را هم از دست نداده است.