به گزارش ایلنا به نقل از واحد توسعه ارتباطات و برند باغ کتاب تهران، آیین رونمایی و بررسی کتاب «خنده‌های امپراتور» سروده رضا احسان‌پور، عصر شنبه ۹ آبان‌ماه، در نشست ادبی «منظومه» با حضور این شاعر و جمعی از علاقه‌مندان ادبیات در سروستان باغ کتاب برگزار شد.
در این نشست، رضا احسان‌پور ضمن روایت چگونگی شکل‌گیری و انتشار مجموعه «خنده‌های امپراتور»، به تشریح ظرفیت‌ها، کارکردها و آسیب‌های نقیضه‌سرایی در ادبیات معاصر پرداخت و دیدگاه‌های خود را درباره نسبت طنز با شعر جدی، مرزهای شوخی ادبی و تأثیر فضای مجازی بر معیارهای سنجش آثار ادبی مطرح کرد.
«خنده‌های امپراتور»؛ تجربه‌ای در مواجهه طنزآمیز با شعر فاضل نظری
احسان‌پور با اشاره به اینکه «خنده‌های امپراتور» نخستین مجموعه طنز اوست، توضیح داد که پیش از انتشار این کتاب، مجموعه‌ای از غزل‌های جدی را به چاپ رسانده بود. علاقه او به شعرهای فاضل نظری و توجه به ظرفیت‌های نقیضه‌سرایی در آثار این شاعر، نقطه آغاز شکل‌گیری مجموعه «خنده‌های امپراتور» بود.
وی با بیان اینکه نقیضه زمانی می‌تواند با مخاطب ارتباط مؤثری برقرار کند که شعر مبدأ از شهرت و مقبولیت عمومی برخوردار باشد، گفت: ابتدا نقیضه‌هایی به‌صورت پراکنده بر برخی اشعار فاضل نظری سرودم، اما پس از شکل‌گیری ایده‌ای منسجم، تصمیم گرفتم این آثار را در قالب یک مجموعه گردآوری کنم. در این مسیر نیز با بررسی نمونه‌های مشابه تلاش کردم از تکرار تجربه‌های پیشین و شباهت آثارم به نقیضه‌های دیگر شاعران فاصله بگیرم.
این شاعر درباره بازخوردهای انتشار کتاب اظهار کرد: چاپ نخست کتاب در مدت شش روز و هم‌زمان با برگزاری نمایشگاه کتاب به پایان رسید. این اثر هم از سوی موافقان و هم منتقدان مورد توجه قرار گرفت و بحث‌هایی را درباره حدود شوخی با آثار و چهره‌های شناخته‌شده ادبی به وجود آورد.
احسان‌پور با تأکید بر اینکه طنزپردازی در ادبیات باید با شناخت و رعایت حدود همراه باشد، افزود: وقتی می‌توان با موضوعات بزرگی مانند حافظ و حتی مفاهیم دینی در قالب طنز مواجه شد، می‌توان با آثار شاعری همچون فاضل نظری نیز که به شعرهایش علاقه دارم، شوخی کرد.
وی همچنین درباره روند انتشار این مجموعه گفت: کتاب در ابتدا توسط انتشارات آرما در اصفهان منتشر شد و از چاپ‌های دهم و یازدهم به بعد، انتشارات ققنوس انتشار آن را برعهده گرفت. نکته جالب توجه اینکه کتاب «گریه‌های امپراتور» فاضل نظری نیز نخستین‌بار توسط همین انتشارات منتشر شده بود.
نقیضه‌سرایی؛ از ادای دین به شعر تا نقد اثر ادبی
بخش دیگری از این نشست به بررسی انگیزه‌ها و شیوه‌های نقیضه‌سرایی اختصاص داشت. احسان‌پور در این زمینه گفت: گاهی از شعری بسیار لذت می‌برم و نقیضه‌سرایی را نوعی ادای دین به آن می‌دانم؛ گاهی نیز شعری را متناسب با میزان توجهی که دریافت کرده، ارزیابی نمی‌کنم و از طریق نقیضه به آن واکنش نشان می‌دهم.
وی با اشاره به دیدگاهی که نقیضه را گونه‌ای شعر وابسته و دست‌دوم تلقی می‌کند، توضیح داد: نقیضه‌سرایی شیوه‌های مختلفی دارد؛ گاهی شاعر موضوع شعر اصلی را تغییر می‌دهد، گاهی در برابر مضمون آن موضعی متضاد می‌گیرد و گاهی نیز از ظرفیت استهزاء استفاده می‌کند. با این حال، در مجموعه «خنده‌های امپراتور» تلاش کرده‌ام آثار صرفاً بازآفرینی یا تقلید از شعرهای دیگر نباشند و هرکدام هویت و استقلال ادبی خود را حفظ کنند.
این شاعر با تأکید بر اینکه نقیضه‌سرایی به ذهنی فعال و خلاق نیاز دارد، یکی از آسیب‌های این شیوه را احتمال وابستگی ذهن شاعر به ایده‌ها و ساختارهای آماده دانست و گفت: پرداختن مداوم به نقیضه ممکن است به‌تدریج ذهن شاعر را تنبل کند. به همین دلیل، در این مجموعه تلاش کرده‌ام در کنار آثار نقیضه، نمونه‌هایی با حال‌وهوای متفاوت و حتی نزدیک به فکاهه نیز قرار دهم تا روشن باشد که هدف صرفاً خنداندن مخاطب نیست.
انتقاد از تأثیر تبلیغات و فضای مجازی بر معیارهای ادبی
احسان‌پور در بخش دیگری از صحبت‌هایش با بیان اینکه گاهی شهرت و استقبال از برخی شعرها بیش از آنکه حاصل کیفیت ادبی باشد، به تبلیغات، پرداخت هزینه و بازدیدهای میلیونی در صفحات مجازی وابسته است، اظهار کرد: تمرکز بیش از اندازه بر خنداندن مخاطب و بانمک بودن، می‌تواند به کیفیت و عمق آثار طنز آسیب بزند.
این شاعر همچنین درباره نسبت طنزپردازی با شرایط بحرانی جامعه گفت: در زمان وقوع بحران‌ها ترجیح می‌دهم به‌جای همراهی با موج شوخی‌ها و واکنش‌های لحظه‌ای، پس از فروکش کردن هیجانات و از زاویه‌ای تازه به موضوعات بپردازم.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به استمرار فعالیتش در حوزه نقیضه‌سرایی گفت که به‌طور میانگین ماهانه دست‌کم دو نقیضه می‌سراید. او همچنین نمونه‌ای از آثار خود را که بر اساس شعر «درد می‌کند بدجور» سروده شده است، معرفی کرد و درباره ظرفیت نقیضه‌سرایی در مواجهه با آثار پرمخاطب توضیح داد.
شعرخوانی رضا احسان‌پور و شاعران در جمع «منظومه»
در بخش پایانی نشست، رضا احسان‌پور نمونه‌هایی از نقیضه‌های خود بر اشعار فاضل نظری و همچنین شعر «کمرم درد می‌کند بدجور» را برای حاضران خواند. این بخش با استقبال مخاطبان همراه شد و در ادامه، جمعی از شاعران حاضر نیز به شعرخوانی و ارائه آثار خود پرداختند.
نشست ادبی «منظومه» بستری برای گفت‌وگو، نقد و بررسی آثار ادبی و تعامل میان شاعران و علاقه‌مندان شعر، عصرهای شنبه در سروستان باغ کتاب برگزار می‌شود.