چین در سال‌های گذشته همواره یکی از شرکای تجاری اصلی ایران بوده و در بسیاری از دوره‌ها در شمار بزرگ‌ترین مقاصد صادراتی و تأمین‌کنندگان کالاهای وارداتی ایران قرار داشته است.
به گزارش اعتماد، با این حال ایران در مقایسه با سایر شرکای تجاری چین، نه بزرگ‌ترین بازار صادراتی این کشور بوده و نه از مهم‌ترین منابع تأمین کالاهای مورد نیاز آن به شمار می‌رفته است.
در روابط دوجانبه میان ایران و چین، داده‌های گمرک ایران نشان می‌دهد که در ده‌ماهه ۱۴۰۴، صادرات ثبت‌شده ایران به چین حدود 10.9 میلیارد دلار و واردات از این کشور حدود 13.4 میلیارد دلار بوده است.
تمرکز صادرات ایران در شمار محدودی از محصولات انرژی‌پایه، پتروشیمی و معدنی، در کنار تنوع بیشتر کالاهای وارداتی از چین، نشان می‌دهد که مساله اصلی، علاوه بر توسعه تجارت، چگونگی افزایش ارزش افزوده، تنوع‌بخشی به صادرات و ارتقای همکاری‌های تولیدی است.
بر اساس داده‌های مرکز تجارت بین‌الملل، تجارت کالایی چین در فاصله ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ از حدود 3.7 به حدود 6.4 تریلیون دلار افزایش یافته است. در سال پایانی، صادرات چین حدود 3.8 و واردات حدود 2.6 تریلیون دلار بوده و فاصله قابل‌توجه میان آنها، مازاد تجاری بزرگ این کشور را نشان می‌دهد.
بر اساس آمارهای موجود ایالات متحده امریکا با سهم 11.1 درصد، بزرگ‌ترین مقصد صادراتی چین است و هنگ‌کنگ و ویتنام در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
از طرفی ترکیب کالاهای صادراتی چین نشان می‌دهد که سه گروه تجهیزات برقی، ماشین‌آلات مکانیکی و وسایل نقلیه، مجموعاً حدود ۴۹ درصد صادرات این کشور را تشکیل می‌دهند. علاوه بر این، در ترکیب کالایی واردات، تجهیزات برقی، سوخت‌های معدنی، سنگ‌های معدنی و ماشین‌آلات مکانیکی، مجموعاً حدود ۶۱ درصد ارزش واردات را تشکیل می‌دهند.
تجارت دوجانبه ایران و چین نشان می‌دهد که ارزش مبادلات ثبت‌شده از حدود 18.2 میلیارد دلار در سال ۱۳۹۴ به حدود 34.8 میلیارد دلار در سال ۱۴۰۳ رسیده و در این فاصله تقریباً دو برابر شده است. در سال پایانی، واردات ایران از چین از صادرات به این کشور بیشتر بوده و تراز تجاری ثبت‌شده برای ایران منفی است.
در ده‌ماهه ۱۴۰۴ نیز فزونی واردات بر صادرات ادامه یافته است: ارزش صادرات ایران به چین حدود 10.9 میلیارد دلار و واردات از آن حدود 13.4 میلیارد دلار بوده است؛ بنابراین، مجموع تجارت ثبت‌شده به حدود 24.3 میلیارد دلار و کسری تجاری ایران به حدود 2.5 میلیارد دلار می‌رسد.
در عین حال، ساختار صادرات کالایی ایران به چین تمرکز بالایی دارد. پروپان، متانول و بوتان مجموعاً حدود 48.2 درصد ارزش صادرات ثبت‌شده را تشکیل می‌دهند. سایر اقلام عمده نیز شامل سنگ‌آهن و کنسانتره، انواع پلی‌اتیلن، قیر و اتیلن‌گلیکول است. این ترکیب نشان می‌دهد که جایگاه اصلی ایران در بازار چین، تأمین انرژی، مواد اولیه و محصولات میانی مورد نیاز زنجیره‌های صنعتی این کشور است.
بر اساس داده‌های بخش واردات، حضور قطعات منفصله خودرو، تجهیزات خورشیدی، قطعات الکترونیکی و ماشین‌آلات نورد نشان می‌دهد که بخشی از رابطه تجاری با چین مستقیماً به تأمین نهاده، تجهیز خطوط تولید و سرمایه‌گذاری داخلی پیوند خورده است.