به گزارش خبرنگار ایلنا، نمد چهارمحال و بختیاری به عنوان یکی از کهن‌ترین و اصیل‌ترین صنایع‌دستی ایران، با قدمتی چند هزار ساله، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ و اقتصاد این استان دارد. شهرکرد، مرکز استان، در سال ۱۳۹۷ به عنوان «شهر ملی نمد» ثبت شده است.
نمد نوعی بافته سنتی از پشم گوسفند است که برخلاف پارچه و فرش بافته نمی‌شود؛ بلکه با ترکیب فشار، رطوبت و حرارت، الیاف پشمی در هم تنیده شده و یک پارچه یکدست تشکیل می‌دهند. ماده اولیه اصلی این هنر، پشم بهاره گوسفند با الیاف بلند است.
نمدمالی در چهارمحال و بختیاری قدمتی چند هزار ساله دارد و از بدو شکل‌گیری زندگی اجتماعی انسان‌ها در این منطقه وجود داشته است. این هنر در خرداد ۱۳۹۰ به عنوان میراث ناملموس ملی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید. همچنین نمد چهارمحال و بختیاری دارای نشان یونسکو و نشان ملی مرغوبیت صنایع‌دستی ایران است.
جایگاه «شهر ملی نمد» در خطر است
فاطمه رحیمی، کارآفرین برتر رشته نمد، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا با اشاره به فعالیت خود از سال ۱۳۸۷ و کسب سه مهر اصالت و هشت نشان ملی، از گرانی مواد اولیه، درآمد پایین، کمبود حمایت‌ها، رکود بازار و ضعف بازاریابی به‌عنوان مشکلات اصلی هنرمندان این رشته نام برد و هشدار داد که با ادامه این روند، جایگاه شهرکرد به‌عنوان شهر ملی نمد به خطر می‌افتد.
وی افزود: گرانی و نوسان قیمت مواد اولیه، عدم صرفه اقتصادی و درآمد پایین، کمبود تسهیلات و حمایت‌های مالی، کمبود مشتری و رکود بازار، ضعف در بازاریابی و برندسازی، ضعف در فرهنگ‌سازی و معرفی هنر نمد، همگام نبودن با فناوری‌های نوین و ضعف در بیمه و حمایت‌های رفاهی از عمده‌ترین مشکلاتی است که هنرمندان این رشته با آن روبه‌رو هستند.
این کارآفرین برتر گفت: انتظار ما هنرمندان از حمایت مسئولان تنها حمایت‌های مالی نیست، بلکه توقع می‌رود به هنرمندان این رشته بهای بیشتری داده شود، آن‌ها در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌ها مشارکت داده شوند و از تبعیض در تقسیم امکانات دوری شود.
وی افزود: برخی هنرمندان توانمند و فعال استان به سبب حمایت نشدن از ادامه کار دست کشیده‌اند و ما اکنون با کاهش هنرمندان این رشته روبه‌رو هستیم.
رحیمی ادامه داد: به واسطه تلاش و خلاقیت هنرمندان استان است که امروز نمد شهرکرد در کشور مطرح شده است، اما اگر این هنرمندان را از دست بدهیم، بی‌شک جایگاه این عنوان به خطر خواهد افتاد.
وی یادآور شد: برای حضور در نمایشگاه‌های سراسر کشور نیز اولویت به هنرمندان نمدمال استان داده نمی‌شود و توجهی به این موضوع نمی‌شود که شهرکرد به‌عنوان شهر ملی نمد باید بیش از پیش به همه معرفی شود. ما باید نمایشگر هنرهای اصیل استان باشیم که می‌طلبد در این خصوص نیز تجدیدنظر شود.
وی با اشاره به اینکه زنجیره ارزش نمد در استان کامل نیست، خاطرنشان کرد: از تأمین پایدار مواد اولیه تا طراحی، بسته‌بندی، برندینگ و صادرات، هر یک حلقه مفقوده‌ای دارد که مانع توسعه این صنعت می‌شود.
نمد مالی؛ هنری سخت با درآمدی ناچیز، از گرانی مواد اولیه تا کمبود مشتری
یک نمد مال شهرکردی با اشاره به سختی‌های حرفه نمد مالی به خبرنگار ایلنا گفت: این هنر درآمد چندانی ندارد و دخل و خرجش با هم نمی‌خواند.
وی گرانی مواد اولیه و هزینه بالای تولید از عمده مشکلات صنعت نمد مالی عنوان کرد و افزود: این هنر با چالش‌هایی مانند کمبود مشتری و نیروی جوان مواجه است و نیاز به نوآوری در طرح و محصول برای بقا دارد.
وی درباره مراحل تولید نمد بیان کرد: ابتدا پشم‌های تمیز را می‌کوبیم تا از هم جدا و پف‌دار شوند، سپس پشم‌های رنگین را روی یک حصیر نی‌باف به شکل طرح دلخواه می‌چینیم و با آب گرم و صابون مرطوب می‌کنیم. حصیر را لوله کرده و محکم می‌بندیم و حصیر لوله‌شده را برای چندین ساعت بر زمین می‌غلتانیم و با فشار مالش می‌دهیم تا الیاف درهم تنیده و به پارچه‌ای یکدست تبدیل شود. در نهایت نمد شکل‌گرفته را از حصیر بیرون آورده و در آفتاب پهن می‌کنند تا کاملاً خشک شود.
وی تصریح کرد: توسعه نمایشگاه‌های دائمی و اعطای تسهیلات کم‌بهره کمک بزرگی به این حرفه و شناخت بیشتر نمد استان خواهد کرد.
آینده هنر نمد به تلفیق سنت و نوآوری بستگی دارد
یک فعال و هنرمند عرصه نمدمالی دیگر هم به خبرنگار ایلنا گفت: نمد به دو روش سنتی و صنعتی تولید می‌شود که در روش سنتی که به‌صورت دستی انجام می‌شود، از پشم طبیعی استفاده شده و طرح‌ها و نقش‌های ذهنی که زده می‌شود، کاملاً ذهنی است و دارای بار فرهنگی است.
وی ادامه داد: در روش صنعتی که کاملاً مکانیزه و خودکار است، از پشم و الیاف مصنوعی استفاده می‌شود و معمولاً بدون نقش یا دارای طرح‌های ساده هستند.
حیدری افزود: آینده این هنر به تلفیق سنت و نوآوری، ارائه تسهیلات، ایجاد بازارچه‌های دائمی و آموزش و جذب نیرو بستگی دارد.
وی خاطرنشان کرد: کلاه نمدی، شال کمری، زیرانداز، شنل چوپان و... از جمله بیشترین محصولاتی هستند که از نمد تولید می‌شوند.
نمدمالی چهارمحال و بختیاری نیازمند توسعه و معرفی در بازارهای جهانی
معاون صنایع‌دستی و هنرهای سنتی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری در گفت و گو با خبرنگار ایلنا بیان کرد: نمدمالی به‌عنوان یکی از هنرهای اصیل و صنایع‌دستی ایران است، نمد به‌ویژه در شهرهای شهرکرد و بروجن از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و حفظ، توسعه و معرفی این میراث ارزشمند به بازارهای داخلی و خارجی باید مورد توجه قرار گیرد.
اسماعیل رمضانی افزود: معرفی تنوع تولیدات نمدی در بازارهای ملی و بین‌المللی می‌تواند به رفع بخشی از مشکلات فعالان این حوزه کمک کند و زمینه گسترش بازار فروش این محصولات را فراهم آورد.
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای استانداردسازی محصولات نمدی تصریح کرد: این فرایند با هدف تولید محصولاتی متناسب با سلیقه بازارهای جهانی در حال اجراست و می‌تواند زمینه افزایش اشتغال، کاهش نرخ بیکاری و رونق اقتصادی فعالان این حوزه را فراهم کند.
رمضانی تقویت آموزش‌های علمی در زمینه تولید محصولات نمدی را ضروری دانست و گفت: رفع موانع تولید، توسعه مهارت‌های تخصصی و حمایت از هنرمندان از الزامات توسعه این هنرصنعت است.
وی خاطر نشان کرد: در حال حاضر ۵۰۰ هنرمند نمدمال در چهارمحال و بختیاری فعالیت می‌کنند که از این تعداد، ۴۰۰ نفر در شهرکرد و ۱۰۰ نفر در بروجن مشغول به کار هستند و همچنین ۱۵ کارگاه بزرگ تولیدی و ۲۵۰ کارگاه کوچک در این حوزه فعالیت دارند.
صیانت از هنر نمدمالی نیازمند همکاری مدیریت شهری، دستگاه‌های اجرایی و مراکز علمی است
رئیس شورای اسلامی شهر شهرکرد در گفت و گو با خبرنگار ایلنا اظهارداشت: نمد مالی قدمت تاریخی در شهرکرد دارد و صیانت از هویت بومی و ملی، حمایت از هنرمندان و توسعه زیرساخت‌های فرهنگی باید با همکاری مدیریت شهری، دستگاه‌های اجرایی و مراکز علمی دنبال شود.
ماشاالله ایزدی بیان کرد: هنر نمدمالی بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این شهر است که ریشه در پیشینه چندین هزار ساله منطقه دارد و طی نسل‌های مختلف در زندگی فردی و اجتماعی مردم جایگاه خود را حفظ کرده است.
وی با اشاره به اهمیت صنایع‌دستی در حفظ هویت مناطق افزود: با گسترش شهرنشینی، افزایش جمعیت و مهاجرت، ضرورت توجه به مؤلفه‌های هویت ملی و محلی بیش از گذشته احساس می‌شود. ازاین‌رو، صیانت از هنرهای بومی همچون نمدمالی باید به‌عنوان یکی از محورهای حفظ میراث فرهنگی شهرکرد مورد توجه قرار گیرد.
رئیس شورای اسلامی شهر شهرکرد با اشاره به پیشینه تاریخی هنرهای سنتی و دست‌بافته‌های ایرانی تصریح کرد: آثار تاریخی به‌جامانده از گذشته، از جمله فرش پازیریک که در روسیه کشف شده است، نشان‌دهنده پیشینه ارزشمند هنرهای بافت و دست‌بافته در ایران و جایگاه این هنرها در تاریخ فرهنگی کشور است.
ایزدی با اشاره به دشواری‌های فعالیت استادکاران نمدمالی خاطرنشان کرد: نسل‌های گذشته با تحمل سختی‌های فراوان و صرف سال‌ها تلاش، این هنر را حفظ کرده‌اند تا به دست نسل امروز برسد. اکنون این پرسش مطرح است که برای تداوم این میراث و انتقال آن به نسل‌های آینده چه اقداماتی باید انجام دهیم.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت از هنرمندان و معرفی هنر نمد در فضای شهری گفت: اجرای المان‌های شهری و دیوارنگاره‌های مرتبط با نمد از جمله اقداماتی است که در راستای معرفی این هنر و تقویت هویت فرهنگی شهرکرد انجام شده است.
به گزارش ایلنا، با وجود قدمت و اعتبار نمدمالی، فعالان این حوزه با چالش‌هایی همچون افزایش قیمت مواد اولیه، هزینه بالای تولید، کمبود مشتری و کاهش حضور نیروی جوان مواجه هستند؛ مسائلی که توسعه بازار و افزایش توان رقابتی محصولات نمدی را با دشواری روبه‌رو کرده است.
گزارش: راضیه صیادی