به گزارش خبرنگار ایلنا از کرمانشاه، جنگل‌های بلوط زاگرس در استان کرمانشاه، یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های طبیعی غرب کشور هستند که نقشی حیاتی در حفظ منابع آب، جلوگیری از فرسایش خاک و پایداری محیط زیست ایفا می‌کنند. با این حال، عواملی همچون قطع غیرمجاز درختان، قاچاق چوب، خشکسالی و تخریب پوشش گیاهی، حیات این میراث طبیعی را با تهدید مواجه کرده است؛ تهدیدی که مقابله با آن، نیازمند نظارت مستمر، برخورد قاطع با متخلفان و مشارکت مردم در حفاظت از جنگل‌هاست.
محمدحسین رستمی مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا در کرمانشاه، با اشاره به اهمیت راهبردی جنگل‌های بلوط زاگرس و ضرورت حفاظت از این سرمایه طبیعی اظهار کرد: جنگل‌های بلوط از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های طبیعی استان به شمار می‌روند و نقش تعیین‌کننده‌ای در حفاظت از خاک، حفظ منابع آب، جلوگیری از فرسایش، تعدیل شرایط اقلیمی و صیانت از تنوع زیستی دارند؛ ازاین‌رو، هرگونه تخریب و برداشت غیرمجاز از این عرصه‌ها می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای محیط زیست و زندگی جوامع محلی به همراه داشته باشد.
وی با بیان اینکه تخریب جنگل‌های زاگرس نتیجه مجموعه‌ای از عوامل انسانی و طبیعی است، افزود: قطع غیرمجاز درختان برای تأمین سوخت یا تهیه چوب، تبدیل اراضی جنگلی به زمین‌های کشاورزی، چرای بی‌رویه دام، بهره‌برداری غیراصولی از منابع طبیعی و آتش‌سوزی‌های ناشی از فعالیت‌های انسانی از جمله عوامل مؤثر در تخریب این عرصه‌ها هستند. در کنار این عوامل، خشکسالی‌های متوالی، افزایش دما، تغییرات اقلیمی و گسترش آفات و بیماری‌ها نیز بر وضعیت پوشش گیاهی و توان بازسازی طبیعی جنگل‌ها تأثیر می‌گذارند.
رستمی ادامه داد: مقابله با روند تخریب جنگل‌ها نیازمند برنامه‌ریزی مستمر و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول است. در این زمینه، پیشگیری از تخلف، افزایش نظارت بر عرصه‌های طبیعی، شناسایی کانون‌های آسیب‌پذیر، برخورد قانونی با متخلفان و اجرای برنامه‌های احیایی باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود. همچنین نمی‌توان نقش شرایط اقتصادی و معیشتی برخی بهره‌برداران محلی را نادیده گرفت؛ بنابراین، توسعه راهکارهای جایگزین برای تأمین سوخت و ایجاد فرصت‌های درآمدی سازگار با حفاظت از منابع طبیعی نیز اهمیت دارد.
کشف ۵۰ تن چوب جنگلی در جریان مانورهای حفاظتی
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه در تشریح اقدامات انجام‌شده برای مقابله با برداشت غیرمجاز چوب و تخلفات مرتبط با منابع طبیعی گفت: در هفت‌ماهه سال جاری، اقدامات یگان حفاظت منابع طبیعی به دستگیری ۴۹ نفر، توقیف ۵۰ وسیله نقلیه و تشکیل ۴۸ پرونده تخلف منجر شده است.
وی افزود: در پرونده‌های تشکیل‌شده، ۱۶۷ مترمکعب چوب‌آلات و سه‌هزار و ۸۵۹ کیلوگرم زغال کشف و ضبط شده است. علاوه بر این، در اجرای مانورهای متعدد حفاظتی در سطح استان، ۵۰ تن چوب‌آلات جنگلی و ۲۰ تن زغال نیز کشف و ضبط شده است.
رستمی با تأکید بر ضرورت تفکیک آمار کشفیات از میزان واقعی برداشت غیرمجاز خاطرنشان کرد: آمارهای مربوط به کشفیات و پرونده‌های تشکیل‌شده، بیانگر بخشی از تخلفات شناسایی‌شده است و به‌تنهایی نمی‌توان آنها را معادل کل حجم برداشت و قاچاق چوب در استان دانست؛ زیرا ممکن است بخشی از تخلفات به دلایل مختلف شناسایی نشود. ازاین‌رو، ارزیابی دقیق ابعاد این پدیده مستلزم بررسی مستمر عرصه‌های جنگلی، تحلیل گزارش‌های حفاظتی و شناسایی مسیرهای احتمالی انتقال چوب است.
از مصرف محلی تا انتقال چوب به خارج از استان
وی درباره مقصد چوب‌های برداشت‌شده از جنگل‌های استان نیز اظهار کرد: بخشی از چوب‌آلات کشف‌شده یا شناسایی‌شده برای مصارف محلی مورد استفاده قرار می‌گیرد و بخشی دیگر ممکن است به کارگاه‌های چوب‌بری، محل‌های انبار و مراکز غیرمجاز تولید زغال در سطح استان منتقل شود. همچنین برخی محموله‌ها به خارج از استان انتقال می‌یابند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه با اشاره به اهمیت شناسایی حلقه‌های مختلف تخلف تصریح کرد: مقابله با برداشت غیرمجاز چوب نباید صرفاً به کشف محموله‌ها و توقیف وسایل نقلیه محدود شود؛ بلکه لازم است منشأ چوب، شیوه تأمین، مسیرهای انتقال و مراکز عرضه یا فرآوری غیرمجاز نیز مورد بررسی قرار گیرد تا امکان شناسایی عوامل اصلی و جلوگیری از تکرار تخلفات فراهم شود.
رستمی در پاسخ به این پرسش که چرا با وجود گشت‌های حفاظتی و برخورد با متخلفان، قطع غیرمجاز درختان همچنان در عرصه‌های جنگلی ادامه دارد، گفت: گستردگی عرصه‌های منابع طبیعی، دشواری دسترسی به برخی مناطق، محدودیت نیروی انسانی و تجهیزات، انگیزه‌های اقتصادی و دشواری شناسایی شبکه‌های احتمالی سازمان‌یافته، از جمله عواملی هستند که روند نظارت و مقابله با این تخلفات را با چالش مواجه می‌کنند.
وی افزود: حفاظت از جنگل‌ها نیازمند حضور مستمر و هدفمند نیروهای حفاظتی و استفاده از ظرفیت‌های اطلاعاتی و میدانی است. به همین دلیل، شناسایی نقاط دارای سابقه تخلف، بررسی مسیرهای احتمالی حمل چوب و تمرکز بر مناطق آسیب‌پذیر باید در اولویت برنامه‌های نظارتی قرار گیرد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه ادامه داد: گزارش‌های مردمی، پایش عرصه‌های طبیعی، گشت‌های حفاظتی و همکاری با دستگاه‌های انتظامی و قضایی از ابزارهای مهم شناسایی تخلفات هستند. در این فرایند، مستندسازی دقیق تخلف و پیگیری قانونی پرونده‌ها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخورد مؤثر و به‌موقع می‌تواند احتمال تکرار تخلف را کاهش دهد.
رستمی تأکید کرد: برای دستیابی به نتیجه پایدار، باید در کنار برخورد با افرادی که مستقیماً اقدام به قطع یا حمل غیرمجاز چوب می‌کنند، عوامل تأمین، انتقال و عرضه آن نیز شناسایی شوند. بررسی ارتباط میان حلقه‌های مختلف تخلف، در صورت وجود چنین ارتباطی، می‌تواند به شناسایی عوامل اصلی و مؤثرتر شدن اقدامات بازدارنده کمک کند.
پایش هوشمند و شناسایی کانون‌های تخریب جنگل
وی درباره برنامه‌های مقابله با نابودی جنگل‌های بلوط و شناسایی مسیرهای انتقال چوب اظهار کرد: یکی از محورهای مهم حفاظت از منابع طبیعی، شناسایی و اولویت‌بندی کانون‌های تخلف و هدایت هدفمند گشت‌های حفاظتی به مناطق پرخطر است. در این زمینه، استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، سامانه‌های اطلاعات مکانی و ثبت و تحلیل گزارش‌های میدانی می‌تواند به شناسایی سریع‌تر تغییرات پوشش جنگلی و نقاط آسیب‌دیده کمک کند.
رستمی افزود: شناسایی مسیرهای حمل چوب، بررسی مراکز احتمالی نگهداری و عرضه غیرمجاز و پیگیری پرونده‌های تخلف با همکاری دستگاه‌های مسئول، از دیگر محورهای مهم مقابله با این پدیده است. هدف از این اقدامات باید جلوگیری از تداوم تخلف و شناسایی عوامل اصلی آن باشد.
وی با اشاره به اهمیت پیگیری قضایی پرونده‌ها خاطرنشان کرد: مستندسازی دقیق تخلفات، تشکیل پرونده‌های مستند و پیگیری به‌موقع آنها از مسیر قانونی، در افزایش بازدارندگی نقش دارد. همچنین ارزیابی نتایج اقدامات حفاظتی می‌تواند به شناسایی نقاط ضعف و تقویت روش‌هایی منجر شود که بیشترین تأثیر را در کاهش تخلفات دارند.
مشارکت مردم؛ حلقه مهم حفاظت از جنگل‌های زاگرس
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه با تأکید بر ضرورت مشارکت جوامع محلی در حفاظت از جنگل‌ها گفت: حفاظت پایدار از منابع طبیعی صرفاً با اقدامات انتظامی و گشت‌های حفاظتی محقق نمی‌شود و همراهی مردم، به‌ویژه ساکنان مناطق جنگلی و روستاهای مجاور این عرصه‌ها، نقش مهمی در پیشگیری از تخریب دارد.
وی افزود: دهیاران، شوراهای اسلامی روستاها، تشکل‌های مردم‌نهاد، بهره‌برداران و افراد مورد اعتماد محلی می‌توانند در شناسایی زودهنگام تخلفات، اطلاع‌رسانی و اجرای برنامه‌های حفاظتی مشارکت مؤثری داشته باشند. آشنایی مردم محلی با مسیرها و عرصه‌های اطراف محل زندگی خود، ظرفیت ارزشمندی برای شناسایی سریع‌تر موارد تخریب فراهم می‌کند.
رستمی با اشاره به ضرورت افزایش آگاهی عمومی درباره ارزش جنگل‌های بلوط اظهار کرد: آموزش درباره پیامدهای قطع درختان، نقش پوشش گیاهی در حفظ خاک و منابع آب و اهمیت تنوع زیستی باید متناسب با شرایط فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی هر منطقه دنبال شود. هرچه شناخت عمومی از پیامدهای تخریب جنگل‌ها افزایش یابد، زمینه برای مشارکت بیشتر مردم در حفاظت از این سرمایه طبیعی فراهم‌تر خواهد شد.
وی همچنین بر ضرورت توجه به شرایط معیشتی خانوارهای وابسته به منابع طبیعی تأکید کرد و گفت: حمایت از فعالیت‌های درآمدزای سازگار با محیط زیست، ترویج شیوه‌های پایدار بهره‌برداری و بررسی راهکارهای جایگزین برای تأمین نیازهای سوختی و اقتصادی خانوارها می‌تواند در کاهش فشار بر جنگل‌ها مؤثر باشد.
حفاظت از بلوط‌های زاگرس نیازمند اقدامات مستمر است
رستمی با بیان اینکه حفاظت از جنگل‌های بلوط زاگرس مسئولیتی مشترک میان دستگاه‌های اجرایی، نیروهای انتظامی، مراجع قضایی، جوامع محلی و شهروندان است، گفت: مقابله با تخریب جنگل‌ها باید فراتر از اقدامات مقطعی باشد و پیشگیری، نظارت میدانی، شناسایی عوامل اصلی تخلف، برخورد قانونی، احیای عرصه‌های آسیب‌دیده و مشارکت مردم را به‌صورت هم‌زمان در بر گیرد.
وی خاطرنشان کرد: ارزیابی مستمر عملکرد برنامه‌های حفاظتی، بررسی میزان کاهش تخلفات تکراری، پیگیری نتایج پرونده‌ها و سنجش میزان مشارکت مردم می‌تواند به بهبود روند حفاظت از منابع طبیعی کمک کند. جنگل‌های بلوط سرمایه‌ای ارزشمند برای نسل‌های آینده هستند و حفظ آنها مستلزم عزم جدی، برنامه‌ریزی مستمر و همکاری همه بخش‌های جامعه است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه تأکید کرد: صیانت از جنگل‌های زاگرس تنها به معنای جلوگیری از قطع درختان نیست، بلکه حفاظت از خاک، منابع آب، تنوع زیستی و پایداری محیط زندگی در استان را نیز شامل می‌شود؛ ازاین‌رو، هر اقدامی که به کاهش تخریب، تقویت پوشش گیاهی و افزایش مسئولیت‌پذیری اجتماعی منجر شود، گامی مؤثر در حفظ این سرمایه طبیعی خواهد بود.