به گزارش ایلنا به نقل از الجزیره، همکاری نظامی هند و روسیه در حال ورود به مرحلهای تازه است؛ مرحلهای که دیگر صرفابر خرید و فروش تسلیحات متکی نیست و انتقال فناوری، تولید مشترک و توسعه صنایع دفاعی هند را دربر میگیرد؛ روندی که به گفته تحلیلگران میتواند شراکت راهبردی دو کشور را برای سالهای آینده بازتعریف کند.
با وجود فشارهای آمریکا و اروپا برای محدود کردن روابط دهلینو و مسکو پس از آغاز جنگ اوکراین، هند همچنان روسیه را یکی از شرکای اصلی امنیتی خود میداند. تداوم تنشها با پاکستان و تحولات امنیتی منطقه نیز نیاز هند به حفظ این همکاری را افزایش داده است.
نیکولا میکوویچ، تحلیلگر روس، در تحلیلی برای «جئوپولیتیکال مانیتور» معتقد است روابط دفاعی دو کشور از الگوی سنتی خرید تسلیحات فاصله گرفته و به سمت تولید مشترک و انتقال فناوری حرکت میکند؛ بهگونهای که فناوری میتواند محور اصلی همکاریهای آینده دهلینو و مسکو باشد.
رفتوآمدهای نظامی
یکی از نشانههای این تحول، سفر رسمی ژنرال دیرج سِث، رئیس ستاد ارتش هند، به روسیه در فاصله ۱۶ تا ۱۸ سپتامبر(۲۵ تا ۲۷ شهریور) بود. این سفر نخستین سفر رئیس ارتش هند به روسیه در نزدیک به هشت سال گذشته محسوب میشود و در جریان آن، دو طرف درباره همکاریهای نظامی، آموزش و توسعه توانمندیهای دفاعی گفتوگو کردند.
پیش از آن نیز ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در دسامبر(آذر ۱۴۰۴) به هند سفر کرده بود؛ سفری که بر تداوم ارتباطات راهبردی میان دو کشور تأکید داشت.
همزمان با این تحولات، روابط اقتصادی هند و روسیه نیز گسترش یافته است. هند در سالهای اخیر واردات نفت خام روسیه را افزایش داده و به یکی از بزرگترین خریداران آن تبدیل شده است؛ در مقابل، پالایشگاههای هندی بخشی از فرآوردههای نفتی مورد نیاز بازار روسیه را تأمین کردهاند.
حرکت به سمت شراکت راهبردی
مؤسسه کارنگی نیز روسیه را همچنان یکی از ارکان مهم امنیتی هند میداند؛ بهویژه در شرایطی که دهلینو با تهدیدهای منطقهای و ابهام در روابط خود با واشنگتن مواجه است.
هند در عین حفظ همکاری دفاعی با روسیه، سیاست «تنوع شرکا» را دنبال میکند تا وابستگی خود به یک تأمینکننده کاهش یافته و استقلال تصمیمگیری راهبردی این کشور حفظ شود.
مهمترین محورهای همکاری دفاعی هند و روسیه در سالهای اخیر شامل موارد زیر است:
- خرید و توسعه سامانه پدافندی «اس-۴۰۰»؛
- تولید و ارتقای جنگندههای «سوخو-۳۰ امکیآی»؛
- توسعه موشکهای «براهموس»؛
- بررسی عرضه جنگنده «سوخو-۵۷» و انتقال بخشی از فناوری آن؛
- گسترش تولید مشترک و انتقال فناوری تجهیزات نظامی روسی در داخل هند.
بر اساس توافق همکاری نظامی-فنی دو کشور برای سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۳۱، همکاریها از مدل سنتی «خریدار و فروشنده» فراتر رفته و تحقیق، توسعه و تولید مشترک سامانههای پیشرفته دفاعی را نیز شامل میشود.
هند به دنبال کاهش وابستگی
روابط دفاعی هند و روسیه در گذشته عمدتاً بر خرید مستقیم تجهیزات نظامی روسی استوار بود، اما توسعه صنایع دفاعی هند اکنون این معادله را تغییر داده است.
بخش قابل توجهی از تجهیزات روسی مورد استفاده ارتش هند در داخل این کشور و تحت قراردادهای تولید تحت لیسانس یا در قالب پروژههای مشترک تولید میشود. تولید داخلی تانکهای «تی-۹۰» و جنگندههای «سوخو-۳۰ امکیآی» از جمله نمونههای این روند است.
با این حال، تأخیر در تحویل برخی تجهیزات از جمله سامانههای «اس-۴۰۰» و همچنین سیاست «ساخت هند»، دهلینو را به سمت کاهش وابستگی به تسلیحات روسی و گسترش همکاری با کشورهای غربی سوق داده است.
هند در همین راستا جنگندههای «رافال» از فرانسه، زیردریایی از آلمان و پهپادها و موتورهای هوایی از آمریکا خریداری کرده است؛ اقدامی که وابستگی انحصاری این کشور به مسکو را نسبت به دهههای گذشته کاهش داده است.
بازتعریف رابطه دهلینو و مسکو
در شرایط جدید، روسیه برای حفظ جایگاه خود در بازار دفاعی هند ناچار است در قراردادهای آینده امتیازهای بیشتری به دهلینو بدهد. هند دیگر صرفاً به قراردادهای خرید تسلیحات رضایت نمیدهد و انتقال فناوری و مشارکت در تولید را به یکی از شروط اصلی همکاریهای دفاعی تبدیل کرده است.
بر اساس آمارهای دولت هند، حدود ۶۵ درصد تجهیزات نظامی این کشور اکنون در داخل تولید میشود؛ تغییری قابل توجه نسبت به یک دهه قبل که بخش عمده تسلیحات هند از خارج تأمین میشد.
دهلینو همزمان در حال تقویت صنایع دفاعی داخلی و گسترش همکاری با آمریکا، فرانسه و ایتالیاست؛ روندی که قدرت چانهزنی هند در مذاکرات دفاعی با روسیه را افزایش داده است.
در مجموع، رشد صنعت دفاعی هند، تلاش این کشور برای متنوعسازی منابع تسلیحاتی و درگیری روسیه با پیامدهای جنگ اوکراین، فضای بیشتری برای دهلینو ایجاد کرده تا رابطه دفاعی خود با مسکو را از یک رابطه مبتنی بر خرید تسلیحات به شراکتی مبتنی بر انتقال فناوری، تولید مشترک و توسعه توانمندیهای بومی تبدیل کند.