ترامپ در گفت‌وگوی تلفنی با آکسیوس مدعی شده است که واشنگتن در کنار ادامه مذاکرات، گزینه بازگشت به جنگ را نیز روی میز نگه داشته است؛ رویکردی که نشان می‌دهد کاخ سفید هنوز میان دستیابی به توافق، ازسرگیری عملیات نظامی و ادامه فشارهای اقتصادی علیه تهران تصمیم نهایی نگرفته است.
به نقل از خبرانلاین، ترامپ روز دوشنبه در این گفت‌وگو ادعا کرد: «به هر شکل، اقدامی انجام خواهیم داد، اما عجله‌ای نداریم. ما از نظر مالی آنها را فلج کرده‌ایم. آنها پولی ندارند، بنزینی ندارند و مردمشان هم از این وضعیت به‌شدت خسته شده‌اند.»
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در محاسبات واشنگتن درباره آینده جنگ با ایران اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. این انتخابات به‌عنوان نقطه عطفی در تصمیم ترامپ برای آغاز یک کارزار گسترده بمباران علیه ایران و تلاش برای پایان دادن به جنگ ارزیابی می‌شد. با این حال، اظهارات تازه رئیس‌جمهور آمریکا نشان می‌دهد که او دست‌کم در مقطع کنونی قصد دارد دو مسیر را به‌طور هم‌زمان دنبال کند: ادامه دادن مذاکرات دیپلماتیک و حفظ آمادگی برای بازگشت به جنگ، در صورتی که به این نتیجه برسد امکان دستیابی به توافق وجود ندارد.
پیشنهاد سه‌روزه قطر برای بازگشت ایران و آمریکا به مذاکرات مستقیم
در همین حال، تلاش‌های میانجیگرانه برای بازگرداندن تهران و واشنگتن به میز مذاکرات ادامه دارد. به گزارش آکسیوس به نقل از منابع منطقه‌ای، میانجی‌های قطری پیش‌نویس توافقی را تهیه کرده‌اند که در آن مجموعه‌ای از اقدامات اعتمادساز در یک بازه سه‌روزه پیش‌بینی شده است. هدف از این اقدامات، فراهم کردن زمینه برای ازسرگیری مذاکرات مستقیم میان ایران و آمریکا است.
یک دیپلمات آگاه از روند مذاکرات به آکسیوس گفته است که میانجی‌های قطری در انتظار دریافت بازخورد دو طرف درباره پیش‌نویس توافق هستند. در همین چارچوب، علی الثوادی، میانجی قطری، روز دوشنبه به تهران سفر کرد تا رایزنی‌ها درباره این پیش‌نویس را ادامه دهد. این دیپلمات همچنین از افزایش نشانه‌های پیشرفت در روند مذاکرات خبر داده است.
ترامپ نیز تأیید کرده که گفت‌وگوها با ایران ادامه دارد، اما در عین حال از آنچه به گفته او، تلاش تهران برای طولانی کردن روند مذاکرات است، انتقاد کرده است.
رئیس‌جمهور آمریکا در این باره مدعی شد: «ما با آنها صحبت می‌کنیم و مذاکرات خوب پیش می‌رود. مشکل آنها این است که سعی می‌کنند ما را قدم‌به‌قدم معطل کنند. فوریت موضوع از سوی ایران کمتر از چیزی است که تصور می‌کنید، اما آنها بیش از هر زمان دیگری خواهان توافق هستند.»
ترامپ کاهش قیمت نفت را نشانه‌ای از دور شدن احتمال جنگ دانست
چند ساعت پس از مصاحبه با آکسیوس، ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نیز به کاهش قیمت نفت واکنش نشان داد و آن را به کاهش نگرانی‌ها درباره احتمال ازسرگیری جنگ با ایران مرتبط دانست.
او نوشت: «قیمت نفت مانند سنگ در حال سقوط است و تقریباً ۱۰ دلار در هر بشکه کاهش یافته؛ رکوردی بی‌سابقه، زیرا مردم احساس می‌کنند جنگی با ایران در نخواهد گرفت. ایران در سریع‌ترین زمان ممکن خواهان توافق است. این اتفاق ممکن است رخ دهد!»
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که به نوشته آکسیوس، ترامپ در حال بررسی سه مسیر متفاوت برای مواجهه با ایران است و در دولت آمریکا نیز سه جریان با دیدگاه‌های متفاوت درباره ادامه جنگ، دستیابی به توافق یا تداوم فشار اقتصادی شکل گرفته‌اند.
سه جریان در دولت ترامپ؛ توافق، جنگ یا ادامه فشار اقتصادی
نخستین جریان به رهبری جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید، از حرکت به سمت توافق با ایران حمایت می‌کند. این دو مقام معتقدند ازسرگیری جنگ ممکن است شرایط را به نفع آمریکا تغییر ندهد و لزوماً دستاورد بیشتری برای واشنگتن به همراه نداشته باشد. به گفته منابع آگاه، بیشتر کشورهای حوزه خلیج فارس نیز از این موضع حمایت می‌کنند و دیدگاه خود را به ترامپ منتقل کرده‌اند.
در مقابل، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، خواهان ازسرگیری عملیات نظامی هستند. استدلال آنها این است که نمی‌توان به ایران اعتماد کرد؛ نه در مرحله دستیابی به توافق و نه پس از آن، از نظر پایبندی به تعهدات احتمالی. این جریان معتقد است ترامپ باید از مسیر نظامی کار را به پایان برساند.
جریان سوم به جای توافق یا بازگشت به جنگ، بر ادامه فشار اقتصادی تأکید دارد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، جان راتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، و مارکو روبیو، وزیر خارجه این کشور، از طرفداران این رویکرد هستند. آنها به ترامپ توصیه می‌کنند وضعیت کنونی، یعنی نه جنگ و نه توافق، حفظ شود و کارزار فشار اقتصادی علیه ایران ادامه پیدا کند.
بر اساس اطلاعاتی که یک منبع آگاه مستقیم در اختیار آکسیوس قرار داده است، راتکلیف به ترامپ گفته که تداوم فشارهای اقتصادی می‌تواند ایران را به دادن امتیازهای بیشتر وادار کند یا با ایجاد بی‌ثباتی بیشتر در داخل کشور، زمینه شورش شهروندان را فراهم آورد. سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا از اظهارنظر درباره این موضوع خودداری کرده است.
پزشکیان از اختیارات دولت برای پیشبرد دیپلماسی خبر داد؛ هشدار عراقچی به واشنگتن
در تهران، مقام‌های غیرنظامی ایران روز دوشنبه نسبت به چشم‌انداز دستیابی به توافق ابراز امیدواری کردند. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، اعلام کرد که (آیت‌الله) مجتبی خامنه‌ای، رهبر انقلاب، اختیارات مشخصی به دولت داده است تا از مسیر دیپلماسی برای دستیابی به توافق تلاش کند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز از افزایش تحرکات دیپلماتیک خبر داد و گفت تبادل پیام‌ها در این زمینه بسیار فشرده شده است.
عراقچی با اشاره به نقش قطر و پاکستان در میانجیگری میان تهران و واشنگتن اظهار کرد: «قطر و پاکستان نقش‌های بسیار فعالی در میانجیگری ایفا می‌کنند. ما شروط و پیشنهاد خود را ارائه کرده‌ایم و همه‌چیز به عقلانیت سیاسی واشنگتن بستگی دارد. اگر آنها دیپلماسی واقعی را انتخاب کنند، آماده تعامل هستیم. اما اگر قصدشان فریبکاری و عملیات نظامی باشد، با پاسخی دردناک‌تر و شدیدتر از گذشته مواجه خواهند شد.»
وزیر امور خارجه ایران همچنین بازگشایی تنگه هرمز را به پذیرش شروط تهران از سوی آمریکا مرتبط دانست و گفت در صورت پذیرش این شروط، مذاکرات از سر گرفته خواهد شد.
او در ادامه هشدار داد: «در غیر این صورت، وضعیت کنونی ادامه خواهد یافت و ایران تسلیم نخواهد شد.»
ورود روسیه و چین به تلاش‌های دیپلماتیک؛ پیشنهاد مسکو درباره ذخایر اورانیوم ایران
در کنار تلاش‌های قطر و پاکستان، روسیه و چین نیز در روند دیپلماتیک برای دستیابی به توافق میان ایران و آمریکا نقش فعالی ایفا می‌کنند.
ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، روز دوشنبه در تماس تلفنی با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، درباره تلاش‌ها برای دستیابی به توافق دیپلماتیک گفت‌وگو کرد.
به نوشته آکسیوس، رضایی که از چهره‌های نزدیک به رهبر انقلاب توصیف شده است، اخیراً نامه‌ای از جی‌دی ونس دریافت کرده بود. ونس در این نامه پیشنهاد ازسرگیری مذاکرات با ایران را مطرح کرده بود.
روسیه همچنین پیشنهاد داده است که در هرگونه توافق هسته‌ای مشارکت داشته باشد؛ از جمله اینکه ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران را تحویل بگیرد. این پیشنهاد در حالی مطرح شده که موضوع ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران یکی از محورهای مهم اختلاف میان تهران و واشنگتن در مذاکرات هسته‌ای به شمار می‌رود.
هم‌زمان با رایزنی تلفنی پوتین و رضایی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نیز روز دوشنبه به پکن سفر کرد و با وزیر امور خارجه چین دیدار داشت. پکن نیز از تهران و واشنگتن خواسته است مذاکرات مستقیم را با هدف پایان دادن به جنگ از سر بگیرند.
ونس: برای دستیابی به توافق با ایران احساس خوبی داریم؛ هنوز ضرب‌الاجلی برای حمله تعیین نشده است
در همین چارچوب، جی‌دی ونس روز دوشنبه در گفت‌وگو با خبرنگاران از ارزیابی مثبت خود و ترامپ درباره امکان دستیابی به توافق با ایران سخن گفت.
معاون رئیس‌جمهور آمریکا اظهار کرد: «من و رئیس‌جمهور نسبت به چشم‌انداز دستیابی به توافق با ایران احساس خوبی داریم.»
او با اشاره به پیشرفت‌های صورت‌گرفته در مذاکرات افزود: «پیشرفت‌هایی داشته‌ایم و خواهیم دید که آیا می‌توانیم پیشرفت بیشتری هم داشته باشیم یا نه.»
ونس همچنین تأکید کرد که دولت آمریکا هنوز هیچ ضرب‌الاجلی برای ازسرگیری حملات نظامی تعیین نکرده است.
او گفت: «ما هیچ ضرب‌الاجلی برای ازسرگیری حملات تعیین نکرده‌ایم. می‌خواهیم مطمئن شویم که ایرانی‌ها برنامه هسته‌ای خود را بازسازی نمی‌کنند یا تلاشی برای بازسازی آن انجام نمی‌دهند. معتقدیم مسیری برای دستیابی به توافق وجود دارد، اما این مسیر مستلزم تعهدی قاطع و قابل راستی‌آزمایی است مبنی بر اینکه آنها برنامه هسته‌ای خود را بازسازی نخواهند کرد.»
مجموع اظهارات ترامپ و ونس در کنار تحرکات میانجی‌های منطقه‌ای و رایزنی‌های روسیه و چین نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی همچنان در محاسبات واشنگتن جایگاه دارد؛ با این حال، اختلاف دیدگاه در دولت آمریکا و حمایت نتانیاهو و هگست از بازگشت به عملیات نظامی نشان می‌دهد که احتمال ازسرگیری جنگ همچنان به‌طور کامل منتفی نشده است.