به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از مدرن دیپلماسی، این مذاکرات اولین تعامل سطح بالا بین ایران و هر سه کشور از زمان قرار گرفتن عربستان در معرض درگیری گسترده‌تر و آزمایش نقش دیپلماتیک پیمان دفاعی مکه است. به گفته مقام‌های سعودی و ایرانی، شاهزاده خالد بن‌سلمان، وزیر دفاع، سپهبد عاصم منیر، رئیس ارتش، و ابراهیم کالین، رئیس اطلاعات ترکیه، در این نشست حضور خواهند داشت.
یک مقام ارشد ایرانی گفت که پاکستان این جلسه را در جریان سفر هفته گذشته منیر به تهران، زمانی که او با رئیس جمهور مسعود پزشکیان و دیگر مقامات ارشد دیدار کرد، آغاز کرده بود. مقام‌های ایرانی به منیر گفته‌اند که تهران تا زمانی که خواسته‌هایش برآورده نشود، با واشنگتن مذاکره نخواهد کرد.
رائد کریملی، معاون وزیر دیپلماسی عمومی عربستان، گفت که این سفر بخشی از تلاش‌های مداوم سه کشور برای کاهش تنش‌ها، ترویج راه‌حل‌های دیپلماتیک و حمایت از میانجیگری به رهبری پاکستان و قطر است. میانجیگران قطری همچنین روز یکشنبه در تهران با مقامات ایرانی دیدار کردند، زیرا دوحه به تلاش‌های خود برای کاهش تنش‌ها بین تهران و واشنگتن ادامه داد.
چگونه پیمان دفاعی مکه، اوضاع را تغییر می‌دهد
این جلسه در حالی برگزار می‌شود که پیمان دفاعی مشترک مکه که در ماه اوت امضا شد، در بحبوحه تشدید خصومت‌های منطقه‌ای اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. طبق این پیمان، حمله مسلحانه علیه یک عضو، حمله به همه اعضا تلقی می‌شود. این پیمان اعضای خود را متعهد می‌کند از تمام ابزارهای لازم برای مقابله با تهدیدات علیه تمامیت ارضی، حاکمیت و مرزهای شناخته‌شده بین‌المللی خود استفاده کنند.
عربستان سعودی پیش از این با فشار امنیتی فزاینده‌ای از حملات منتسب به جنبش انصارالله متحد ایران در یمن مواجه بوده است. وزرای سه کشور عضو این پیمان اوایل این ماه در ریاض جلسه اضطراری برگزار و توافق کردند که استقرار سریع نیروها و قابلیت‌های نظامی در عربستان سعودی را تضمین کنند. پاکستان هفته گذشته این توافق را تصویب کرد، در حالی که روند تصویب پارلمان ترکیه همچنان در جریان است.
پیامدهای عملی این پیمان، به ویژه در مورد چگونگی واکنش اعضای آن در صورت تشدید حملات به خاک عربستان، همچنان نامشخص است. بنابراین، رایزنی‌های تهران می‌تواند به روشن شدن این موضوع کمک کند که آیا این توافق در درجه اول از بازدارندگی جمعی حمایت می‌کند یا جایی برای تعامل دیپلماتیک با ایران باقی می‌گذارد.
حملات انصارالله یمن خطرات منطقه‌ای را افزایش می‌دهد
عربستان روز یکشنبه موج دیگری از موشک‌ها و پهپادها را در حالی که نبرد با یمنی‌ها ادامه داشت، رهگیری کرد. حملات آنها جبهه دیگری را به درگیری گسترده‌تر ایران، ایالات متحده و اسرائیل اضافه کرده است. این وضعیت ریاض را در موقعیت دشواری قرار می‌دهد. عربستان به عنوان عضوی از یک توافق دفاع مشترک، تعهداتی به شرکای خود دارد، اما تشدید مستقیم درگیری با ایران می‌تواند درگیری را گسترش داده و ثبات منطقه‌ای را تهدید کند.
برای تهران، مشارکت عربستان، پاکستان و ترکیه فرصتی را برای تعامل با دولت‌های منطقه‌ای که در جلوگیری از تشدید بیشتر درگیری نظامی ذینفع هستند، فراهم می‌کند. با این حال، موفقیت این تعامل به این بستگی دارد که آیا طرفین می‌توانند در کنار اختلافات سیاسی گسترده‌تر خود، به نگرانی‌های امنیتی فوری نیز بپردازند یا خیر.
واشنگتن و تهران در آستانه رویارویی مجدد
تلاش‌های دیپلماتیک در حالی در جریان است که لفاظی‌های خصمانه فزاینده‌ای بین واشنگتن و تهران در جریان است. دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، روز جمعه گفت که واشنگتن می‌تواند عملیات نظامی دیگری علیه ایران آغاز کند. رهبران ایران هشدار داده‌اند که هر گونه عملیات مجدد آمریکا، واکنشی شدیدتر از حملات قبلی را به دنبال خواهد داشت.
مقامات امنیتی ایران همچنین به رویترز گفته‌اند که تهران برنامه‌هایی را برای هدف قرار دادن کابل‌های زیر دریایی در خلیج فارس در صورت حملات بیشتر ایالات متحده و اسرائیل، تدوین کرده است. به طور جداگانه، یک یادداشت اطلاعاتی ایالات متحده گزارش داد که توطئه‌های ایران علیه پرسنل آمریکایی به مراحل پیشرفته‌ای رسیده است.
این تحولات، خطراتی را که دولت‌های منطقه‌ای برای مهار این درگیری با آن مواجه هستند، برجسته می‌کند. هر گونه رویارویی مجدد می‌تواند امنیت دریایی، زیرساخت‌های انرژی و شبکه‌های ارتباطی در سراسر خلیج فارس را تهدید کند. این جنگ همچنین پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده در 3 نوامبر به یک چالش سیاسی برای ترامپ تبدیل شده است و این درگیری بر میزان محبوبیت او تأثیر می‌گذارد.
تلاش‌های میانجیگری پاکستان و قطر
پاکستان و قطر پیش از این نقش‌های مهمی در تلاش‌ها برای دستیابی به یک توافق صلح موقت در ماه ژوئن ایفا کرده‌اند. با این حال، این توافق با از سرگیری جنگ بین ایران و ایالات متحده چند هفته بعد از هم پاشید. آخرین ابتکار دیپلماتیک نشان می‌دهد که دولت‌های منطقه‌ای با وجود شکست تلاش‌های قبلی، به دنبال مذاکرات هستند.
پاکستان به دلیل مشارکت در پیمان مکه، تعامل دیپلماتیک با تهران و روابط امنیتی‌اش با عربستان سعودی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مشارکت ترکیه، یک بازیگر منطقه‌ای دیگر با کانال‌های دیپلماتیک و اطلاعاتی را اضافه می‌کند که می‌تواند به تسهیل ارتباطات کمک کند. با این وجود، این سه کشور لزوماً اولویت‌های یکسانی ندارند.
بعدی چیست؟
مشاوره‌های روز دوشنبه می‌تواند کانال مهمی برای انتقال نگرانی‌های امنیتی و کاهش خطر محاسبه اشتباه فراهم کند. بخش زیادی از این ماجرا به واکنش تهران به این ابتکار، مسیر حملات یمنی‌ها و اینکه آیا واشنگتن و ایران به سمت اقدام نظامی مجدد حرکت می‌کنند یا خیر، بستگی دارد.
برای عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه، چالش این است که نشان دهند همکاری امنیتی منطقه‌ای می‌تواند به جلوگیری از رویارویی گسترده‌تر کمک کند، نه اینکه کشورهای بیشتری را به آن بکشاند.
این جلسه به خودی خود نشانه‌ای از یک پیشرفت نیست. اما در زمانی که تهدیدهای نظامی تشدید می‌شوند و ترتیبات دیپلماتیک قبلی شکست خورده‌اند، تعامل پایدار منطقه‌ای می‌تواند در باز نگه داشتن کانال‌های ارتباطی مهم باشد.