عصر ایران ؛ محمود فاضلی ؛ دیپلمات پیشین و تحلیگر امور بین الملل ـ موضوع انتقال غیرقانونی مجسمه‌های پارتنون یونان که در اوایل دهه ۱۸۰۰ توسط لرد «الگین»، سفیر وقت بریتانیا در امپراتوری عثمانی، به بریتانیا منتقل شد، همچنان مورد اختلاف یونان و انگلیس است.
این مجسمه‌ها در سال ۱۸۱۶ در موزه بریتانیا انبار شدند و سرانجام از سال ۱۹۳۶ در سالن ویژه‌ای در موزه بریتانیا به نمایش گذاشته شدند.
طی دهه‌های اخیر، یونان تلاش‌های زیادی برای کسب مجدد مجسمه‌های مرمری انجام داده که به نتیجه نرسیده است. انگلیس مدعی است برای انتقال مجسمه‌ها، دارای مجوز از سوی امپراتوری عثمانی بوده است؛ ادعایی که ترکیه بارها آن را رد کرده و تأکید دارد هیچ سندی مبنی بر اینکه فرمان یا مجوزی از سوی امپراتوری عثمانی وجود داشته باشد، به‌گونه‌ای که به اقدام «الگین» مشروعیت بخشد، وجود ندارد.
شواهد نشان می‌دهد مذاکرات میان یونان و موزه بریتانیا درباره مجسمه‌های معبد پارتنون آکروپولیس متوقف شده و در حال حاضر هیچ گفت‌وگویی میان طرفین در جریان نیست. به نوشته روزنامه تلگراف، یونان از سال ۲۰۲۱ مذاکرات با موزه بریتانیا را در چارچوب تلاش برای بازگرداندن این آثار از سر گرفته بود، اما مذاکرات به‌دلیل «ناامیدی طرف یونانی از فقدان پیشرفت»، عملاً به پایان رسیده است.
موزه بریتانیا در سال ۲۰۰۷ اعلام کرد که تمایل دارد مجسمه‌های پارتنون را به‌طور موقت به یونان قرض دهد، مشروط بر اینکه طرف یونانی مالکیت موزه بر این مجسمه‌ها را به‌رسمیت بشناسد؛ خواسته‌ای که از سوی دولت یونان به‌شدت رد شد.
موزه بریتانیا بر این موضع پافشاری می‌کند که تنها می‌تواند مجسمه‌ها را به یونان قرض دهد، چرا که قانون اجازه واگذاری قطعی اشیای مجموعه این موزه را نمی‌دهد. تلاش‌های مکرر یونان برای یافتن راه‌حل تاکنون به نتیجه‌ای نرسیده و دلیل این بن‌بست، اصرار موزه بریتانیا بر «قرض دادن مجسمه‌ها» به‌عنوان راه‌حل محوری موردنظر خود است؛ موضعی که یونان در طول سال‌های گذشته آن را رد کرده است.
اخیراً «جورج آزبورن»، رئیس موزه بریتانیا، طی مصاحبه‌ای با روزنامه راست‌گرای «کاتی مرینی» نسبت به حصول توافقی مصالحه‌جویانه با دولت یونان در مورد مجسمه‌های معبد پارتنون آکروپولیس آتن ابراز خوش‌بینی کرد و پیشنهاد داد مجسمه‌های پارتنون به‌طور نوبتی در آتن و لندن به نمایش گذاشته شوند.
او امیدوار است این مسئله طی سه سال آینده و پیش از پایان دوره مسئولیتش حل‌وفصل شود. وی که گزارش‌های اخیر پیرامون به بن‌بست رسیدن مذاکرات میان موزه بریتانیا و دولت یونان را تأیید نمی‌کند، مدعی است همچنان به دستیابی به توافق خوش‌بین است. به گفته او، شخصاً و هیئت‌مدیره موزه خواهان آن هستند که این مجسمه‌ها «مدتی در آتن و مدتی در لندن» باشند؛ الگویی که به گفته وی، انتقال آن‌ها را از نظر قوانین بریتانیا قانونی می‌کند و می‌تواند به‌مرور بخش بزرگ‌تری از آثار را به آتن ببرد.
رئیس موزه بریتانیا مدعی است قانون بریتانیا اجازه بازگرداندن این آثار را نمی‌دهد و تغییر آن تنها در اختیار پارلمان این کشور است. مجسمه‌ها به‌طور قانونی به موزه منتقل شده‌اند و ادعای به سرقت رفتن آن‌ها توسط لرد الگین مردود است.
برای نخستین بار، موزه بریتانیا رسماً تمایل خود برای به نمایش گذاشتن این آثار در آتن را اعلام می‌کند. البته این راه‌حل چیزی نیست که مردم یونان خواستار آن هستند، اما راه‌حلی مصالحه‌جویانه است و «گامی بسیار مهم به جلو» خواهد بود.
اخیراً آقای میچوتاکیس، نخست‌وزیر راست‌گرای یونان، در گفت‌وگو با «دنیل مندلسون»، نویسنده و روزنامه‌نگار اهل آمریکا، در همایش «گفت‌وگوهایی برای آتن: از اسطوره تا شهر امروز» تأکید کرد مذاکرات با موزه بریتانیا در مورد مجسمه‌های معبد پارتنون آکروپولیس پیشرفت نداشته، اما آتن شدت مطالبات خود در برابر موزه بریتانیا و همچنین دولت لندن را افزایش خواهد داد.
نخست‌وزیر یونان تأکید دارد اولین درخواست برای بازگرداندن این مجسمه‌ها در سال ۱۸۳۶ مطرح شد و با وجود گذشت نزدیک به دو قرن، پیشرفت چندانی حاصل نشده است. برای حل این مسئله باید استثنایی قائل شد و قانون مربوط به خروج آثار تاریخی از مجموعه موزه بریتانیا تغییر کند. ترجیح می‌دهم به‌جای «بازگرداندن» از اصطلاح «بازپیوستن» استفاده کنم، چرا که معتقدم مجسمه‌های پارتنون موردی خاص هستند.
این مجسمه‌ها در واقع بخشی از بنایی بودند که تکه‌تکه شد. آن‌ها آشکارا به دست لرد الگین دزدیده شدند و فکر نمی‌کنم کسی واقعاً بتواند تردید کند که مجسمه‌ها متعلق به چه کسی هستند. اما این موضوع از مسئله مالکیت فراتر می‌رود. پارتنون نمادی جهانی است و فقط نماد تمدن یونانی نیست.
نخست‌وزیر آمادگی یونان برای همکاری استثنایی با موزه بریتانیا را اعلام کرد که در چارچوب آن، موزه بریتانیا می‌تواند با برگزاری نمایشگاه‌های موقت، گنجینه‌های یونانی را که تاکنون هرگز از کشور خارج نشده‌اند، به نمایش بگذارد. افکار عمومی بریتانیا باید از بازپیوستن مجسمه‌ها حمایت کرده و در این جهت فشار وارد کند. نخست‌وزیر جدید بریتانیا از حامیان بازگرداندن مجسمه‌ها به یونان بوده است.
اقدامات یونان در حالی است که اخیراً یونان و آمریکا در چارچوب ششمین دور گفت‌وگوهای راهبردی دو کشور، تفاهم‌نامه محدودیت واردات آثار باستانی یونان به آمریکا را تا سال ۲۰۳۱ تمدید کردند. در دوره پنج‌ساله ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۶ میلادی، ۴۲۵ اثر فرهنگی به یونان بازگردانده شد که ۹۸ مورد آن بر اساس این تفاهم‌نامه بوده است.
تفاهم‌نامه طرفین از سال ۲۰۱۱ اجرا می‌شود. خانم مندونی، وزیر فرهنگ یونان، که این همکاری را بسیار موفق می‌داند، قصد دارد سال آینده نمایشگاهی از برخی آثار بازگشته از آمریکا را در موزه ملی باستان‌شناسی آتن برگزار کند.
بسیاری از یونانیان معتقدند مجسمه‌های پارتنون فقط نمونه‌ای از ارزش‌های غیرقابل‌محاسبه میراث فرهنگی باستان نیستند؛ آن‌ها متعلق به تمامیت فرهنگی و معماری و یکی از مهم‌ترین نشانه‌های فرهنگی جهان و میراث ماندگار یونان هستند. به همین دلیل است که بازگشت آن‌ها به جایی که به آن تعلق دارند، برای همه یونانی‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
__________________________________________
معبد و مجسمه های پارتنون
معبد پارتنون در بلندترین نقطه آکروپولیس به آتنا وقف شده‌است. واژهٔ پارتنون از پارتنوس یونانی به معنی باکره می‌آید. آتنا، گاه آتنای پارتنوس نیز گفته می‌شود. پارتنون که هنوز پابرجاست، بین ۴۷۷_۴۳۲ پیش از میلاد ساخته شد و مجسمه‌هایش را فیدیاس طراحی کرده‌است.
پارتنون تاریخ پیچیده‌ای دارد. این بنا معبد، کلیسا، مسجد بوده و اکنون یک مکان باستانی است. در طول تاریخ طولانی خود، به ویژه در نتیجه انفجاری که در سال ۱۶۸۷ به عنوان انبار مهمات از آن استفاده می‌شد، آسیب‌های قابل توجهی دیده است؛ این انفجار پارتنون را به ویرانه‌ای تبدیل کرد.
حدود ۵۰٪ از تزئینات معماری اصلی پارتنون اکنون از بین رفته است، زیرا در طول قرن‌ها در دنیای باستان و پس از آن تخریب شده است. بنابراین، بازسازی کامل این بنای تاریخی یا پیوند مجدد آن با تزئینات مجسمه‌سازی‌اش غیرممکن است.
مجسمه‌های پارتنون
مجسمه‌های پارتنون مجموعه‌ای از انواع مختلف تزئینات معماری مرمری از معبد آتنا (پارتنون) در آکروپولیس در آتن هستند. این مجسمه‌ها که بین سال‌های ۴۴۷ تا ۴۳۲ قبل از میلاد ساخته شده‌اند، شامل موارد زیر هستند: یک کتیبه که مراسم جشن پاناتنائیک (بزرگداشت تولد الهه آتنا) را نشان می‌دهد؛ مجموعه‌ای از مِتوپ‌ها (تابلوهای برجسته تراشیده شده) که نبرد بین سانتورها و لاپیت‌ها را در جشن عروسی پیریتوس به تصویر می‌کشند؛ و پیکره‌هایی از خدایان و قهرمانان افسانه‌ای از سنگفرش‌های معبد. موزه بریتانیا ۱۵ مِتوپ، ۱۷ پیکره سنگفرش و ۷۵ متر (۲۴۷ فوت) از کتیبه اصلی را در خود جای داده است. (عصر ایران)