به گزارش ایلنا به نقل از عربی۲۱، تحرکات نظامی آمریکا و اسرائیل، هشدارهای تهران درباره پاسخ به هرگونه حمله جدید و تقویت توان دفاعی کشورهای حاشیه خلیج فارس، گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری جنگ در منطقه را افزایش داده است. این تحولات در آستانه انتخابات کنست اسرائیل در ۲۷ اکتبر (۵ آبان) و انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در ۳ نوامبر (۱۲ آبان) رخ می‌دهد؛ در حالی که تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار تنش‌ها همچنان ادامه دارد.
تحرکات نظامی آمریکا و اسرائیل
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، روز دوشنبه در سفری اعلام‌نشده به پایگاه هوایی عوودا در جنوب سرزمین‌های اشغالی رفت و با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، دیدار کرد. وب‌سایت آکسیوس به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد که این دیدار در پایگاهی انجام شد که هواپیماهای سوخت‌رسان و جنگنده‌های آمریکایی در آن مستقر هستند. این سفر در شرایطی صورت گرفت که واشنگتن و تل‌آویو گزینه‌های احتمالی ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران را بررسی می‌کنند؛ هرچند پنتاگون جزئیاتی از مذاکرات منتشر نکرده است.
نتانیاهو نیز در بازدید از یک پایگاه هوایی اسرائیل، از آمادگی نیروی هوایی برای حمله سخن گفت و تهدید کرد که در صورت لزوم، ضرباتی شدیدتر از حملات پیشین وارد خواهد شد. هم‌زمان، ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، دستور افزایش آماده‌باش نظامی، توقف مرخصی نظامیان از پنجشنبه ۲۲ اکتبر (۳۰ مهر) و تقویت حضور افسران ارشد در مراکز فرماندهی را صادر کرد.
با این حال، ارتش اسرائیل بخشی از این اقدامات را به تأمین امنیت انتخابات مرتبط دانسته و از شناسایی تهدید مشخصی که آغاز جنگ جدید را ضروری کند، خبر نداده است؛ بنابراین، افزایش آماده‌باش به‌تنهایی نشانه قطعی تصمیم برای حمله به ایران نیست.
در عرصه سیاسی، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز یکشنبه آشکارا از انتخاب مجدد نتانیاهو حمایت کرد و ادامه حضور او در قدرت را برای تکمیل آنچه «مأموریت ناتمام» علیه ایران خواند، ضروری دانست. نتانیاهو نیز در تماس تلفنی روز دوشنبه با ترامپ گفت دو طرف برای تکمیل مأموریت خود در قبال ایران همکاری خواهند کرد.
با این حال، آکسیوس گزارش داده است که ترامپ و نتانیاهو حدود دو هفته پیش درباره احتمال اجرای عملیات نظامی گسترده علیه ایران پیش از انتخابات دو کشور گفت‌وگو کرده بودند، اما رئیس‌جمهور آمریکا بعداً درباره زمان اجرای آن دچار تردید شد و به تعویق اقدام نظامی تمایل نشان داد.
شبکه سی‌ان‌ان نیز ۱۵ اکتبر (۲۳ مهر) به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد که ارتش این کشور گزینه‌هایی برای حمله به تأسیسات هسته‌ای و زیرساخت‌های انرژی ایران، از جمله استفاده احتمالی از بمب غیرهسته‌ای بسیار سنگین موسوم به «مادر بمب‌ها»، آماده کرده است. با این حال، برخی مقام‌های آمریکایی درباره توان چنین حملاتی برای تحقق اهداف راهبردی واشنگتن ابراز تردید کرده‌اند.
در همین حال، دو ناو هواپیمابر آمریکایی «جورج واشنگتن» و «جورج اچ. دبلیو. بوش» همچنان در دریای عرب مستقر هستند؛ استقراری که به پیش از تشدید تنش‌های اخیر بازمی‌گردد.
هشدار تهران درباره پاسخ به حمله احتمالی
در مقابل، تهران بر آمادگی خود برای مقابله با هرگونه حمله جدید تأکید کرده است. مجلس شورای اسلامی ایران روز یکشنبه با انتصاب مهرداد اخلاقی کتابتچی به‌عنوان وزیر دفاع موافقت کرد. او وعده داد صنایع دفاعی کشور بازسازی و ظرفیت تولید تسلیحات و توسعه فناوری‌های نظامی تقویت شود و هشدار داد هرگونه حمله آمریکا با پاسخی گسترده و غافلگیرکننده روبه‌رو خواهد شد.
گزارشی از مؤسسه مطالعات جنگ آمریکا و پروژه تهدیدهای حیاتی نیز مدعی شد ایران در روزهای پیش از ۱۳ اکتبر (۲۱ مهر)، حدود ۳۰ موشک بالستیک را آزمایش کرده و آزمایش‌هایی در زمینه پهپادها و سامانه‌های پدافند هوایی انجام داده است. با این حال، تهیه‌کنندگان گزارش تأکید کردند که نتوانسته‌اند این اطلاعات را مستقلاً تأیید کنند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز نتانیاهو را متهم کرد که برای تحقق اهداف سیاسی و شخصی خود می‌کوشد آمریکا را به رویارویی نظامی تازه‌ای بکشاند. او هشدار داد پیامدهای تشدید تنش به اسرائیل محدود نخواهد ماند و اعلام کرد ایران برای مقابله با ازسرگیری جنگ آماده است.
در عین حال، تهران بر مسیر دیپلماسی نیز تأکید دارد. عراقچی بار دیگر از پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز ظرف هفت روز در مقابل پایان محاصره دریایی آمریکا و کاهش تحریم‌های نفتی سخن گفت.
تقویت توان دفاعی کشورهای خلیج فارس
تشدید تنش‌ها، کشورهای حاشیه خلیج فارس را به تقویت توان دفاعی و افزایش هماهنگی امنیتی سوق داده است. شورای وزیران شورای همکاری خلیج فارس پس از نشست روز یکشنبه در منامه، ضمن اعلام همبستگی با عربستان، حملات موشکی و پهپادی منتسب به ایران علیه کشورهای عضو و اردن را محکوم کرد و خواستار توقف آن‌ها شد. این شورا در عین حال بر ضرورت بازگشت به گفت‌وگو و مشارکت کشورهای خلیج فارس در مذاکرات آتی درباره امنیت منطقه و برنامه‌های هسته‌ای و موشکی ایران تأکید کرد.
در قطر، سعود بن عبدالرحمن آل ثانی، معاون نخست‌وزیر و وزیر مشاور در امور دفاعی، از برنامه دوحه برای تقویت پدافند هوایی، مقابله با پهپادها، جنگ الکترونیک و امنیت سایبری خبر داد. او همچنین از برنامه ایجاد مرکز صنایع دفاعی و توسعه همکاری‌های نظامی سخن گفت و تأکید کرد که تقویت توان دفاعی مانعی برای ادامه میانجی‌گری نیست و کانال‌های ارتباطی قطر با ایران همچنان باز است.
هم‌زمان، محمد بن زاید، رئیس امارات، با خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، درباره تحولات منطقه‌ای و همکاری امنیتی گفت‌وگو کرد. این رایزنی‌ها در شرایطی انجام شد که درگیری‌ها در یمن ادامه دارد و حملات انصارالله، فرودگاه‌ها و تأسیسات داخل عربستان را نیز هدف قرار داده است.
در مصر نیز عبدالفتاح السیسی اعلام کرد کشورش در صورت درخواست ریاض آماده ارائه حمایت دفاعی به عربستان است. با این حال، پارلمان مصر رأی‌گیری درباره مجوز اعزام نیرو به خارج از کشور را تا ۲۶ اکتبر (۴ آبان) به تعویق انداخت تا جزئیات بیشتری درباره ماهیت مأموریت، هزینه‌ها و خطرهای احتمالی بررسی شود. هم‌زمان، احمد الطیب، شیخ الازهر، خواستار تشکیل کمیته‌ای فوری از کشورهای عربی و اسلامی برای میانجی‌گری و توقف درگیری‌ها شد.
تنگه هرمز؛ کانون فشار نظامی و اقتصادی
تنگه هرمز به یکی از حساس‌ترین کانون‌های تنش میان ایران و آمریکا تبدیل شده است. روزنامه گاردین گزارش داد دست‌کم ۱۵ کشتی طی ده روز گذشته هنگام عبور از این تنگه هدف حملات ایران قرار گرفته‌اند؛ حملاتی که بنا بر این گزارش، شامل استفاده از پهپاد، مین‌های دریایی و گلوله بوده است. هم‌زمان، تردد کشتی‌ها کاهش یافته و هزینه‌های بیمه و حمل‌ونقل افزایش پیدا کرده است.
روزنامه واشنگتن‌پست نیز به نقل از مقام‌های ایرانی و دیپلمات‌ها گزارش داد تهران هفته‌های منتهی به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را فرصتی برای افزایش فشار اقتصادی بر دولت ترامپ می‌داند؛ فشاری که می‌تواند از طریق تأثیرگذاری بر انتقال نفت و قیمت‌های جهانی انرژی اعمال شود.
این روزنامه همچنین به نقل از محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، گزارش داد که در صورت ازسرگیری جنگ تمام‌عیار، زیرساخت‌های بیشتری در منطقه، از جمله کابل‌های ارتباطی، مراکز داده و تأسیسات مرتبط با هوش مصنوعی، ممکن است هدف قرار گیرند.
تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار بحران
در سطح بین‌المللی، روسیه تلاش‌های دیپلماتیک خود را افزایش داده است. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه این کشور، پس از شرکت در نشست گفت‌وگوی راهبردی روسیه و شورای همکاری خلیج فارس در منامه، به تهران رفت و با عباس عراقچی و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، درباره جنگ با آمریکا، امنیت منطقه و روابط دوجانبه گفت‌وگو کرد.
مسکو بر ضرورت ایجاد سازوکار امنیت جمعی در خلیج فارس و حل اختلافات از مسیر گفت‌وگو تأکید کرده و آمادگی خود را برای کمک به حل مسائل مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران و تنگه هرمز اعلام کرده است؛ هرچند نشانه‌ای از تمایل این کشور برای ورود نظامی به درگیری در کنار تهران منتشر نشده است.
همچنین قرار است عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، برای گفت‌وگو درباره میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن به ایران سفر کند. پاکستان در ماه‌های گذشته برای انتقال پیام میان دو طرف و جلوگیری از گسترش جنگ تلاش کرده است، اما اختلاف‌ها درباره تضمین‌های امنیتی و آزادی کشتیرانی همچنان پابرجاست.
در اروپا نیز امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، سفر منطقه‌ای خود به کویت، امارات، بحرین و قطر را با محوریت امنیت انرژی، آزادی کشتیرانی و همکاری دفاعی آغاز کرده است. پاریس اعلام کرده هدف این سفر، کمک به ثبات منطقه و بازگرداندن آزادی تردد در تنگه هرمز است.
مجموع این تحولات، از آماده‌باش نظامی و تهدیدهای متقابل تا تقویت دفاعی کشورهای منطقه و تلاش‌های دیپلماتیک، احتمال ازسرگیری درگیری‌ها را به یکی از نگرانی‌های اصلی بازیگران منطقه تبدیل کرده است؛ هرچند هنوز تصمیم قطعی برای آغاز حمله‌ای تازه اعلام نشده و رایزنی‌ها برای مهار بحران ادامه دارد.