عصرایران ؛ رضا غبیشاوی – امروز دوشنبه 4 آبان، قرار است مقامات ارشد سه کشور عربستان سعودی ، ترکیه و پاکستان در سفر به تهران، با مقامات ایرانی دیدار و گفتگو داشته باشند.
نکته اول – بی سابقه
سفر هیاتی متشکل از سه مقام ارشد نظامی اطلاعاتی ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان به تهران، جالب توجه است. 3 کشوری بزرگ اسلامی که قبل از این، با امضای توافق دفاع مشترک ، پیمان نظامی مکه را شکل داده بودند. ترکیه و پاکستان همسایه ایران هستند.
این هیات شامل وزیر دفاع عربستان سعودی، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس سازمان اطلاعاتی امنیتی ترکیه است.
به لحاظ ترکیب نیز، هیات قابل توجه است. از سه کشور، سه مقام مشابه حضور ندارند و حاضران، همگن نیستند. از عربستان سعودی، وزیر دفاع است. شاهزاده خالد ، کوچکترین فرزند پادشاه (ملک سلمان) و برادر ولیعهد و نخست وزیر و حاکم فعلی (محمد بن سلمان). او عالی ترین مقام نظامی این کشور است. شاهزاده خالد جوان را می توان فرستاده حاکم این کشور دانست. تنها سفر وی به تهران، فروردین 1404 انجام شد تا دو ماه بعد از آن، یعنی در 23 خرداد جنگ 12 روزه شروع شود.
از پاکستان ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش ، چهره قدرتمند و بانفود این کشور است. وی تاکنون بارها در چارچوب میانجیگری با آمریکا، به تهران سفر داشت. وی سال جاری ، تاکنون 4 سفر به تهران داشته و آخرین سفر او 28 مهر بود. پاکستان میانجیگر اصلی ایران و آمریکا برای پایان دادن به جنگ 40 روزه بود.
از ترکیه اما نه یک چهره نظامی بلکه رئیس سازمان اطلاعاتی ابراهیم کالین حضور دارد.
نکته دوم – شرایط فعلی و هدف؟
این سفر در شرایط واقعا حساس منطقه ای صورت می گیرد. از یک سو، تنش ایران و امریکا دوباره به اوج گرفته است. گمانه زنی هایی درباره قصد آمریکا و اسرائیل برای آغاز جنگ جدید علیه ایران منتشر شده است. ترامپ در روزهای اخیر بارها درباره احتمال حمله نظامی به ایران صحبت کرده است. این احتمال مطرح شده که ممکن است آمریکا و اسرائیل بعد از انتخابات کنگره آمریکا در نیمه آبان ماه، جنگ جدیدی را علیه ایران شروع کنند. در مقابل ، مقامات ایرانی هم به صورت رسمی و غیررسمی هشدار داده اند در برابر هر جنگ جدیدی، تهران واکنش شدیدتری خواهد داشت. حتی تهدید کرده اند کابل های اینترنتی زیردریایی در خلیج فارس را مورد هدف قرار خواهد داد تا اینترنت منطقه در معرض قطعی قرار بگیرد.
یک روز قبل، یعنی روز یکشنبه هم هیات قطری در چارچوب میانجیگری به تهران آمد.
همچنین این سفر در حالی صورت می گیرد که جنگ داخلی در یمن شدت گرفته و همزمان حملات عربستان سعودی و دولت حوثی ها / انصارالله یمن علیه یکدیگر نیز افزایش یافته است. حملات حوثی ها / انصارالله یمن تاکنون فرودگاه های اصلی عربستان سعودی را از کار انداخته و تاسیسات نفت و انرژی و پایگاه های نظامی مهم این کشور را هدف قرار داد.
هدف از این سفر چیست؟ آیا این سه کشور، طرح جدیدی را برای توافق آمریکا و ایران، آماده کرده اند و به تهران می آیند تا طرح خود را ارائه کنند؟ آیا حامل پیامی از سوی امریکا به ایران هستند؟ آیا حامل هشدار هستند؟ آیا قرار است به توافق نظامی – امنیتی با ایران برسند. آیا این سه کشور در قالب پیمان مکه، خواهان پیوستن ایران به این پیمان هستند؟ آیا قرار است ایران و این سه کشور، نظم امنیتی جدیدی را در منطقه ایجاد کنند؟
این سفر در شرایطی انجام می شود که مذاکرات و میانجیگری ها میان ایران و آمریکا، بن بست رسیده و کشورهای منطقه برای جلوگیری از بروز جنگ در منطقه و غرق شدن منطقه در درگیری و حملات جدید به تکاپو افتاده اند.
در گذشته هم در مقاطع مختلف، کشورهای منطقه در همکاری با یکدیگر و با فعالیت کشورهایی مثل عراق، ترکیه، قطر، عربستان سعودی، عمان و پاکستان، دو کشور ایران و آمریکا به سمت مذاکرات رفتند گرچه در دو مقطع، درمیانه مذاکرات، ایران مورد هدف قرار گرفت و جنگ شروع شد.
نکته سوم – دو روایت و هدف
وزارت خارجه عربستان سعودی این سفر را در قالب سفر سه مقام ارشد ائتلاف مکه به تهران توصیف کرد. ائتلاف نظامی و دفاع مشترک که چندی قبل میان سه کشور اسلامی بزرگ منطقه یعنی ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان امضا شد. براساس این پیمان، در صورتی که یک کشور مورد هدف قرار بگیرد دو کشور دیگر ملزم به دفاع از آن هستند.
دستیار وزیر خارجه عربستان سعودی درباره این سفر نوشت : امروز در تهران، جلساتی بین کشورهای عضو توافقنامه دفاع مشترک مکه و مقامات جمهوری اسلامی ایران برگزار می‌شود. نمایندگان کشورهای عضو توافقنامه دفاع مشترک مکه با مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری اسلامی ایران و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، دیدار خواهند کرد.
رائد قرملي، دستیار وزیر خارجه عربستان سعودی در امور دیپلماسی عمومی افزود: این سفر در چارچوب تلاش‌های مداوم کشورهای عضو توافقنامه دفاع مشترک مکه برای کاهش تنش‌ها بین طرفین بحران فعلی، تشویق گفتگو و راه‌حل‌های دیپلماتیک، حمایت از تلاش‌های میانجیگرانه انجام شده توسط قطر و پاکستان و تأکید بر نقش محوری کشورهای عضو توافقنامه مکه در ایجاد امنیت و ثبات در منطقه و همکاری با همه کشورهای منطقه برای دستیابی به این هدف انجام می‌شود.
علی باقری معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران گفته است این سفر "در چارچوب اجرای ایده امنیت درون‌زا در غرب آسیا" انجام می شود.باقری با اشاره به سفر هفته گذشته ژنرال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان، گفت: عاصم منیر در دیدار با سرلشکر محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی از تصمیم مقام‌های ارشد عربستان، ترکیه و پاکستان برای سفر به تهران، دیدار آنها با دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و برگزاری یک نشست مشترک خبر داده بود.
وی با تاکید بر اینکه هدف از سفر این مقام‌های ارشد رایزنی و گفت‌وگو با سرلشکر محسن رضایی پیرامون امنیت منطقه‌ای است، اظهار کرد: خالد بن سلمان وزیر دفاع عربستان، ژنرال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان و ابراهیم کالین رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه در سفر به تهران در نشست گفته شده، حضور خواهند داشت.
معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی گفت: الگوی جمهوری اسلامی ایران در دفاع مبتنی بر توانمندی‌های درونی و داخلی به یک الگوی موفق برای امنیت سازی ملی تبدیل شده و از سوی دیگر سیاست راهبردی ایران هم تأمین امنیت منطقه به دست کشورهای منطقه و مقابله با هرگونه دخالت و نفوذ بیگانگان در راس آن رژیم آمریکا و رژیم صهیونی است.
باقری تاکید کرد: هر سه کشور حاضر در این نشست می‌توانند به همراه ایران با استفاده از تجربه موفق جمهوری اسلامی ایران در امنیت سازی ملی، گامی موثر برای ایجاد یک امنیت درون‌زا در چارچوب ایده کارساز و موثر جمهوری اسلامی ایران در امنیت سازی منطقه‌ای با مشارکت بازیگران منطقه‌ای بردارند.
اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت خارجه ایران هم گفته است: این نشست می‌تواند مقدمه‌ای برای اقدامات بیشتر در راستای شکل‌دهی به امنیت درون‌زا باشد؛ موضوعی که ما چند دهه است بر آن اصرار داریم و تأکید می‌کنیم که امنیت منطقه جز با اتکا به خواست و ملاحظات امنیتی کشورهای منطقه تأمین نخواهد شد.
وی افزود: در جریان دیدارهای این سه مقام با رئیس‌جمهور و دبیر شورای عالی امنیت ملی، درباره این موضوعات گفت‌وگو خواهد شد. از آنجا که این نشست، نخستین جلسه از این نوع است، موضوعات مختلفی برای بررسی و تصمیم‌گیری پیش رو خواهد بود؛ اما قاعدتاً مهم‌ترین مسائل مؤثر بر امنیت منطقه، از جمله توسعه‌طلبی رژیم صهیونیستی و تحولات فلسطین اشغالی و مناطق پیرامونی لبنان، در این نشست مورد بحث قرار می‌گیرد. به‌طور کلی، چنین نشستی نمی‌تواند بدون در نظر گرفتن پیامدهای تجاوز نظامی آمریکا علیه ایران برای امنیت کل منطقه برگزار شود. این مسئله نیز یکی از موضوعات مهمی است که باید در این چارچوب مورد توجه قرار گیرد.