به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از وال استریت ژورنال، چین به خریدار عمده نفت ایران تبدیل شده و شرکتها و بانکهای چینی در دور زدن درآمدهای نفتی از طریق یوان نقش دارند. این کشور تصاویر ماهوارهای و مواد شیمیایی را نیز برای موشکهای ایران فراهم کرده است. باوجود صدها تحریم علیه ایران و چین، کاخ سفید از رویارویی شدیدتر با شی پرهیز کرده است. چین مدعی است صادرات دومنظوره را کنترل کرده و تحریمهای یکجانبه آمریکا ناقض قوانین بینالمللی است.
محمولههای هوایی
پس از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه و کاهش تجارت دریایی، ایران استفاده از مسیر پل هوایی چین را افزایش داد. از ژانویه ۲۰۲۵ تا پایان ژوئن امسال، هزاران محموله از طریق پل هوایی از چین برای وزارت دفاع ایران و شرکتهای ایرانی ارسال شده که شامل جیپیاس، موتورهای الکتریکی و قطعات موتور هواپیما بودهاند.
پروازهای ماهان ایر از پکن، شانگهای و گوانگژو به فرودگاه امام خمینی(ره) از ۴ پرواز در هفته اول مارس به حدود ۲۷ پرواز در هفته چهارم آوریل و ۳۹ پرواز در هفته نخست سپتامبر رسید که دو برابر سطح پیش از جنگ است. بسیاری از آنها با اشاره به «ماده ۱۱۹» مقررات گمرکی ایران، یعنی معافیت تجهیزات نظامی و دفاعی از تعرفه ثبت شدهاند.
مواد مورد استفاده در تسلیحات ایران
قبل از جنگ، گمرک ایران تحویل ۳۰۰ تن پرکلرات سدیم از چین را جهت استفاده در پیشران موشک ثبت کرد. در دسامبر گذشته شرکت چینی Haokun Energyکه از سوی آمریکا تحریم شده بود، اعلام کرد صادرات پرکلرات سدیم نیازمند مجوز دولتی است و از هماهنگی برای دریافت مجوز محرمانه خبر داد.
چند شرکت چینی همچنین تجهیزات الکترونیکی حساس از جمله قطعات موجود در پهپادهای شاهد را به ایران عرضه کردهاند. در ماه مه، آمریکا شرکتهایی در چین و هنگکنگ را به دلیل کمک به ایران برای دستیابی به سامانههای موشکانداز دوشپرتاب مخصوصاً برای مرکز همکاریهای فناوری و نوآوری ایران تحریم کرد. آنها سعی داشتند برای گمراه کردن کاربر نهایی ایرانی، این دوشپرتابها را از طریق بلاروس به ایران تحویل دهند، اما موفق نشدند.
اعتماد ترامپ به چین
پس از امضای آتشبس ۶۰ روزه آمریکا و ایران، گمرک ایران ورود محمولههای هوایی را از چین به ارزش بیش از ۶ میلیون دلار قطعات الکترونیکی ثبت کرد که به گفته دولت آمریکا در کاربردهای نظامی واحدهای کنترل پرواز سلاحهای هدایتشونده دقیق استفاده میشوند. آمریکا در ژوئیه افراد و شرکتهای مرتبط با ماهانایر ازجمله یک شرکت مستقر در چین را تحریم و در همان ماه بیش از ۱۰۰ تحریم دیگر اعمال کرد.
در همین حال، وزیر جنگ گفت چین و روسیه در سطوح مختلف به ایران کمک میکنند، اما ترامپ این ارزیابی را کمرنگ کرد و با اشاره به شی و ولادیمیر پوتین گفت به آنها اعتماد دارم و افزود که حمایت چین تاکنون چشمگیر نبوده است. مارکو روبیو نیز گفت اقدامات چین مسیر درگیری را تغییر نداده و پکن در برخی موارد بسیار همکاری کرده است.
همزمان، آمریکا نمونهای از تلاش برای دور زدن تحریمهای مالی را در قالب فروش محصولات پتروشیمی ایران به مصر از طریق شعبه اماراتی Banque Misr و پرداخت به یوان (از طریق CIPS) شناسایی کرد. این ماجرا همچنین به تنش میان چین و مصر (مبنی بر اشتراک اطلاعات با آمریکا) انجامید و شی شخصاً این موضوع را در دیدار با رئیس جمهوری مصر در قاهره مطرح کرد.
تصاویر ماهوارهای
نگرانیها زمانی تشدید شد که مقامهای آمریکایی به این نتیجه رسیدند ایران پیش و پس از حمله ۱۷ ژوئیه از تصاویر ماهوارهای چین استفاده کرده و این حمله منجر به کشته شدن سه سرباز آمریکایی شده است. پیشتر در ماه مه، ترامپ سه شرکت چینی ارائهدهنده تصاویر ماهوارهای به ایران را برای هدفگیری نیروهای آمریکایی تحریم کرده بود.
اواخر اوت، ترامپ و اسکات بسنت عملیات طرد اقتصادی را برای قطع منابع مالی ایران آغاز کردند و یک نفتکش چینی و شبکهای از شرکتها و افراد چینی را تحریم کردند، اما شرکتهای بزرگ چینی هدف قرار نگرفتند. با وجود این فشارها، طبق دادههای کپلر حدود ۴ میلیون بشکه نفت در هفته نخست عملیات به چین رسیده و همچنین ماهانایر پروازهای ظاهرا باربری چین-ایران را افزایش داده است.
معادله واشنگتن-پکن
چین با حمایت از ایران میتواند فشار بر آمریکا را افزایش دهد، اما همزمان از تشدید بیش از اندازه تنش پرهیز میکند، زیرا روابط اقتصادی با آمریکا برای پکن اهمیت دارد و افزایش شدید قیمت نفت نیز به عنوان بزرگترین واردکننده انرژی جهان به چین آسیب میزند.
در مقابل، بسیاری از مقامهای آمریکایی معتقدند تمایل ترامپ به حفظ روابط با شی جینپینگ، فشار واشنگتن بر تهران را محدود کرده است. ترامپ پیش از دیدار با شی، حفظ روابط خوب با چین را اولویت دانسته، در حالی که سیاستمداران هر دو حزب خواستار فشار مستقیم بر حمایت چین از ایران شدهاند. چین هم ضمن رد اتهامها، تأکید کرده همکاری خود با ایران را حفظ میکند و مخالف تحریمهای یکجانبه آمریکا است.