به نقل از رویترز، دو پژوهشگر آمریکایی که تصاویر ماهواره‌ای این مجموعه را بررسی کرده‌اند، می‌گویند گسترش تأسیسات موشکی عربستان می‌تواند توانایی این کشور برای بازدارندگی در برابر حملات ایران را افزایش دهد و وابستگی آن به دیگر کشورها در حوزه تولید تسلیحات نظامی را کاهش دهد. چنین قابلیتی همچنین ممکن است موقعیت نظامی عربستان را در درگیری مرگبار با نیروهای انصارالله یمن، که از حمایت تهران برخوردارند، تقویت کند.
با این حال، توسعه توان موشکی ریاض ممکن است پیامدهایی فراتر از رقابت نظامی منطقه داشته باشد. گسترش این تأسیسات می‌تواند به رقابت موشکی در خاورمیانه دامن بزند و مخالفت‌ها در کنگره آمریکا با توافق هسته‌ای غیرنظامی واشنگتن و ریاض را افزایش دهد؛ توافقی که پیش‌تر نیز به دلیل نگرانی‌ها درباره اشاعه تسلیحات هسته‌ای با انتقادهایی روبه‌رو شده است.
تصاویر ماهواره‌ای از گسترش کارخانه موشکی عربستان چه نشان می‌دهند؟
شرکت آمریکایی پلنت لبز (Planet Labs) تصاویر ماهواره‌ای مجموعه موشکی الدوادمی را در فاصله آوریل ۲۰۲۵ تا سپتامبر ۲۰۲۶ ثبت کرده است. این مجموعه در حدود ۱۲۵ مایل، معادل ۲۰۰ کیلومتر، در غرب ریاض قرار دارد.
سم لِیر و مایکل دویتسمن، دو پژوهشگر مؤسسه پژوهشی سیاست خارجی آمریکا (FPRI)، با بررسی این تصاویر به این نتیجه رسیده‌اند که یک ساختمان جدید در این مجموعه احداث شده که به نظر می‌رسد محل استقرار حوضچه‌های ریخته‌گری باشد. این حوضچه‌ها گودال‌هایی هستند که در آن‌ها ترکیبی از مواد تشکیل‌دهنده سوخت موشک به داخل محفظه موتور ریخته می‌شود و پس از قرار گرفتن در این محفظه، سفت می‌شود.
سفارت عربستان سعودی و وزارت اطلاع‌رسانی این کشور به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این ارزیابی پاسخی ندادند.
به گفته لیر و دویتسمن، ساختمان جدید با دیوارهایی احاطه شده است که ظاهراً برای محافظت از سازه‌های اطراف در برابر انفجارهای احتمالی ساخته شده‌اند. آن‌ها در ارزیابی خود نوشته‌اند ابعاد این ساختمان دست‌کم دو برابر ساختمانی است که تصور می‌شود حوضچه‌های ریخته‌گری فعلی کارخانه را در خود جای داده باشد.
این دو پژوهشگر همچنین احتمال داده‌اند ساختمان جدید دیگری که در تصاویر دیده می‌شود، برای نگهداری مواد اولیه سوخت یا قطعات تکمیل‌شده موشک مورد استفاده قرار گیرد.
لیر و دویتسمن در گزارش خود نوشته‌اند: «تصاویر نشان می‌دهد عربستان سعودی در حال گسترش زیرساخت‌های مجموعه تولید موشکی خود است؛ اقدامی که احتمالاً با هدف تولید موشک‌های بزرگ‌تر انجام می‌شود؛ موشک‌هایی که می‌توانند محموله‌های سنگین‌تری حمل کنند یا به بردهای بیشتری دست یابند.»
مؤسسه پژوهشی سیاست خارجی آمریکا که این ارزیابی را منتشر کرده، یک سازمان پژوهشی مستقل و غیرحزبی مستقر در فیلادلفیاست.
چرا عربستان به دنبال موشک‌های سوخت جامد است؟
یکی از ویژگی‌های مهم موشک‌هایی که احتمال می‌رود در تأسیسات جدید عربستان تولید شوند، استفاده از سوخت جامد است. ارتش‌ها معمولاً موشک‌های سوخت جامد را به این دلیل ترجیح می‌دهند که می‌توان آن‌ها را برای مدت طولانی نگهداری کرد و در مقایسه با سامانه‌های مبتنی بر سوخت مایع، در زمان کوتاه‌تری آماده پرتاب کرد.
این ویژگی می‌تواند در شرایطی که زمان واکنش نظامی اهمیت زیادی دارد، مزیت عملیاتی ایجاد کند. با این حال، تصاویر ماهواره‌ای به‌تنهایی نوع دقیق موشک‌هایی را که قرار است در مجموعه الدوادمی تولید شوند، مشخص نمی‌کنند و ارزیابی درباره مدل‌های احتمالی بر پایه تحلیل پژوهشگران از ویژگی‌های تأسیسات و زرادخانه موشکی عربستان است.
لیر و دویتسمن، در کنار کارشناسان مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS) مستقر در لندن و مرکز پژوهش و تحلیل سی‌ان‌ای (CNA)، به رویترز گفته‌اند ترکیب زرادخانه موشکی عربستان نشان می‌دهد که مجموعه الدوادمی احتمالاً به فناوری چین متکی است.
به گفته لیر و دویتسمن، ویژگی‌های ساختاری این مجموعه نیز با کارخانه‌های تولید موشک در چین شباهت دارد.
سابقه خرید محرمانه موشک‌های چینی از سوی عربستان
عربستان سعودی پیشینه‌ای طولانی در همکاری موشکی با چین دارد. بر اساس برآورد سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در سال ۱۹۹۱ که بعداً از طبقه‌بندی محرمانه خارج شد، ریاض در سال ۱۹۸۷ حدود ۴۰ موشک بالستیک سوخت مایع «دی‌اف-۳» را به‌صورت محرمانه از چین خریداری کرده بود.
عربستان برای نخستین بار در رژه نظامی آوریل ۲۰۱۴ دو فروند از این موشک‌ها را به نمایش گذاشت. تصاویر و ویدئوی منتشرشده از آن مراسم، نمایش این موشک‌ها را ثبت کرده‌اند.
تیم پژوهشی مؤسسه پژوهشی سیاست خارجی آمریکا همچنین اخیراً با بررسی تصاویر و ویدئوهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، آنچه را بقایای یک موشک چینی «دی‌اف-۱۵» ارزیابی کرده که به گفته این پژوهشگران، عربستان آن را در یمن شلیک کرده است.
سم لیر گفته است عربستان ممکن است اکنون تولید موشک‌های سوخت جامد دی‌اف-۱۵ را نیز آغاز کرده باشد. او در عین حال معتقد است گسترش مجموعه الدوادمی احتمالاً با هدف تولید موشک دوربردتر «دی‌اف-۲۱» یا سامانه‌ای مشابه صورت می‌گیرد.
این ارزیابی به معنای تأیید قطعی تولید این موشک‌ها در عربستان نیست، بلکه برداشت پژوهشگران از تصاویر ماهواره‌ای و ویژگی‌های تأسیسات در حال توسعه است.
گمان می‌رود عربستان به دلیل محدودیت‌های دیرینه آمریکا در زمینه صادرات سامانه‌های موشکی دوربرد، برای دستیابی به این توانمندی‌ها به چین روی آورده باشد.
سفارت چین و وزارت دفاع این کشور به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این گزارش پاسخی ندادند. سازمان سیا نیز از اظهارنظر خودداری کرد و کاخ سفید به درخواست رویترز در این زمینه پاسخی نداد.
موشک‌های دوربردتر چگونه می‌توانند موازنه نظامی را تغییر دهند؟
ساشا بروخمان، پژوهشگر مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی، می‌گوید دستیابی عربستان به موشک‌های دوربردتر می‌تواند امکان حمله به اهدافی در ایران را برای ریاض فراهم کند، بی‌آنکه این کشور ناچار باشد جنگنده‌های اف-۱۵ خود را که از آمریکا خریداری کرده است، در معرض خطر سامانه‌های پدافند هوایی ایران قرار دهد.
بروخمان در توضیح این موضوع گفت: «اگر اراده سیاسی لازم برای اعزام یک جنگنده اف-۱۵ مجهز به بمب‌های جی‌دی‌ای‌ام به فراز تهران را نداشته باشید، به سامانه‌ای نیاز دارید که بتواند هر آنچه برای تهران اهمیت حیاتی دارد، تهدید کند.»
منظور او از جی‌دی‌ای‌ام، بمب‌های هدایت‌شونده ماهواره‌ای ساخت آمریکاست که می‌توانند با دقت بیشتری به اهداف موردنظر اصابت کنند.
بروخمان در ادامه گفت: «ایران از این نظر دست بالا را دارد، زیرا موشک‌ها و پهپادهایش می‌توانند هر نقطه‌ای از عربستان را که بخواهد هدف قرار دهند. عربستان می‌تواند تا حدودی این شکاف توانمندی را کاهش دهد.»
بروخمان که به درخواست رویترز ارزیابی مؤسسه پژوهشی سیاست خارجی آمریکا را بررسی کرده است، با این برداشت موافق بود که گسترش تأسیسات الدوادمی ممکن است با هدف تولید موشک‌های سوخت جامد قدرتمندتر انجام شود.
شرکت اطلاعات دفاعی جینز (Janes) نیز این ارزیابی را بررسی کرده است. این شرکت اعلام کرد ساختمان‌های جدید «ممکن است نشان‌دهنده تلاش برای گسترش ظرفیت تولید یا پشتیبانی از توسعه موشک‌های دوربردتر باشند».
بنابراین، ارزیابی چند مجموعه پژوهشی و اطلاعاتی از تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که توسعه تأسیسات الدوادمی می‌تواند بخشی از تلاش عربستان برای افزایش ظرفیت تولید موشک‌های بالستیک باشد؛ هرچند نوع دقیق موشک‌هایی که قرار است در این مجموعه تولید شوند، هنوز به‌طور قطعی مشخص نشده است.
گسترش توان موشکی؛ روندی فراتر از عربستان
تلاش عربستان برای دستیابی به موشک‌های قدرتمندتر در شرایطی انجام می‌شود که دیگر قدرت‌های منطقه خلیج فارس نیز در پی گسترش زرادخانه‌های تهاجمی و دفاعی خود هستند.
دکر ایولت، تحلیلگر مرکز پژوهش و تحلیل سی‌ان‌ای، که با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای تجاری روند ساخت‌وساز در مجموعه الدوادمی را دنبال کرده و با ارزیابی مؤسسه پژوهشی سیاست خارجی آمریکا موافق است، می‌گوید این روند به عربستان محدود نمی‌شود و در کشورهای دیگر منطقه نیز دیده می‌شود.
او گفت: «این روند در سراسر خاورمیانه در حال تکرار است. دقیقاً همین اتفاق را در امارات متحده عربی می‌بینید. در ترکیه هم وضعیت همین است. اکنون همه کشورها در حال انجام چنین اقداماتی هستند.»
این ارزیابی نشان می‌دهد گسترش توان موشکی عربستان را باید در چارچوب رقابت گسترده‌تر منطقه‌ای برای تقویت توان تهاجمی و دفاعی بررسی کرد؛ رقابتی که ممکن است با توسعه تأسیسات تولید موشک و افزایش برد و قدرت تسلیحات، ابعاد تازه‌ای پیدا کند.
پیامدهای احتمالی برای توافق هسته‌ای آمریکا و عربستان
گسترش کارخانه موشکی الدوادمی ممکن است پیامدهای سیاسی مهمی در واشنگتن داشته باشد و مخالفت‌های دوحزبی در کنگره آمریکا با توافق هسته‌ای غیرنظامی این کشور با عربستان سعودی را تشدید کند.
بر اساس این توافق، آمریکا قرار است به ریاض برای ایجاد ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم با هدف تولید برق کمک کند.
مخالفان توافق نگران‌اند که ترتیبات پیش‌بینی‌شده در آن برای جلوگیری از دستیابی پنهانی عربستان به سلاح هسته‌ای کافی نباشد. از نگاه آن‌ها، ایجاد ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم می‌تواند نگرانی‌هایی درباره احتمال انحراف برنامه هسته‌ای از اهداف غیرنظامی ایجاد کند.
عربستان سعودی هرگونه برنامه برای ساخت سلاح هسته‌ای را رد کرده است.
در نتیجه، گسترش توان موشکی ریاض می‌تواند در کنار بحث‌های مربوط به برنامه هسته‌ای این کشور، به یکی از محورهای اختلاف در واشنگتن تبدیل شود؛ به‌ویژه در شرایطی که توافق همکاری هسته‌ای آمریکا و عربستان از پیش نیز با نگرانی‌هایی درباره اشاعه تسلیحات هسته‌ای روبه‌رو بوده است.
عملیات ساخت‌وساز در الدوادمی از آوریل ۲۰۲۵ آغاز شد
بر اساس ارزیابی مؤسسه پژوهشی سیاست خارجی آمریکا، تصاویر ماهواره‌ای پلنت لبز نشان می‌دهد عملیات توسعه مجموعه الدوادمی در آوریل ۲۰۲۵ آغاز شده است. در مرحله نخست، زمین پاک‌سازی شد و حفاری برای احداث ساختمانی که احتمال می‌رود برای نگهداری مواد مورد استفاده قرار گیرد، آغاز شد.
به گفته پژوهشگران، ساخت ساختمانی که احتمال می‌رود حوضچه‌های ریخته‌گری در آن قرار داشته باشند، در اواخر همان ماه یا اوایل ماه مه شروع شده است.
تصویری که در ۱۲ دسامبر ۲۰۲۵ ثبت شده، دو گودال عمیق را در داخل ساختمان نشان می‌دهد؛ در آن زمان هنوز سقفی برای ساختمان نصب نشده بود.
تصویر دیگری که در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ ثبت شده، نشان می‌دهد سقف ساختمان همچنان به‌طور کامل تکمیل نشده است. در دو طرف آن نیز دیوارهایی مستحکم دیده می‌شود که به گفته پژوهشگران، برای منحرف کردن موج انفجار و جلوگیری از آسیب رسیدن به سازه‌های مجاور در صورت وقوع انفجار تصادفی طراحی شده‌اند.
لیر و دویتسمن معتقدند این دیوارها تا حدودی به سازه‌هایی شباهت دارند که در تصاویر ماهواره‌ای تأسیسات موشکی آمریکا و ایران دیده می‌شوند. به ارزیابی آن‌ها، این شباهت شواهد بیشتری در اختیار می‌گذارد که ساختمان جدید برای ریخته‌گری و تولید موتورهای سوخت جامد موشک در نظر گرفته شده است.
مؤسسه پژوهشی سیاست خارجی آمریکا در ارزیابی خود نوشته است که تکمیل سقف ساختمان‌ها احتمالاً زمان زیادی نمی‌برد، اما نصب تجهیزات ریخته‌گری می‌تواند چند ماه طول بکشد.
بر همین اساس، این مجموعه ممکن است از اواخر سال ۲۰۲۶ آماده آغاز تولید موشک شود. با این حال، زمان دقیق شروع تولید به تکمیل ساختمان‌ها و نصب تجهیزات موردنیاز بستگی دارد.
در مجموع، تصاویر ماهواره‌ای از توسعه زیرساخت‌های مجموعه الدوادمی حکایت دارند؛ توسعه‌ای که به ارزیابی پژوهشگران آمریکایی می‌تواند ظرفیت تولید موشک‌های سوخت جامد عربستان را افزایش دهد و احتمال حرکت این کشور به سمت موشک‌هایی با برد بیشتر یا توان حمل محموله‌های سنگین‌تر را تقویت کند. با این همه، نوع دقیق موشک‌های موردنظر و زمان آغاز تولید آن‌ها همچنان در حد ارزیابی و احتمال باقی مانده است.