تشدید تنش میان پاکستان و افغانستان طی دو ماه اخیر چالش‌های جدی را در این منطقه جغرافیایی ایجاد کرده است به گونه‌ای که سایه این اتفاقات نشست اخیر « فرمت مسکو» که به دنبال حل مساله افغانستان است را نیز تحت تاثیر قرار داد تا جایی که این نشست بدون بیانیه پایانی به کار خود پایان داد.
در سومین حمله هوایی پاکستان به خاک افغانستان دو استان این کشور مورد حمله هوایی قرار گرفتند و طبق گزارش وزارت اطلاع رسانی پاکستان این حملات با اتکا به اطلاعاتی که از منابع معتبر بدست آمده انجام شده است و براساس آن مخفیگاه‌های افراد مسلح وابسته به دو گروهک مورد هدف قرار گرفته‌اند.
این حملات بعد از حمله‌ای که 18 سپتامبر در شهر کوهات در استان خیبرپختونخوا پاکستان انجام شد که در آن یک عامل انتحاری با خودروی بمب گذاری شده در جریان برپایی نماز جمعه به یک مسجد حمله کرد که به کشته شدن بیش از 20 نفر و تعداد زیادی زخمی منجر شد.
ذبیح الله مجاهد سخنگوی طالبان ضمن محکوم کردن این حملات آن را تکرار «جنایات» خواند و تاکید کرد که حلقه نظامی پاکستان برای منحرف کردن افکار عمومی از ناکامی‌های امنیتی در داخل این کشور، دست به چنین اقداماتی زده است.
در این میان طی هفته گذشته نشست مشورتی فرمت مسکو نیز با حضور کشورهای همسایه افغانستان برای دستیابی به یک راه‌حل برگزار شد و شرکت کنندگان از کابل و اسلام آباد در خواست کردند تا از اقدامات نظامی علیه یکدیگر خودداری کنند.
همچنین روسیه اعلام آمادگی کرد که به افغانستان و پاکستان در حل مناقشه کنونی در صورت چنین درخواستی از سوی طرفین کمک کند.
سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه نیز در این نشست با اشاره به اختلافات میان پاکستان و حکومت افغانستان گفت که این اختلافات مانع دستیابی نشست فرمت مسکو درباره افغانستان به سند نهایی شد.
وی افزود: روسیه برای حل مشکلات میان دو کشور و عادی‌سازی روابط آن‌ها تلاش می‌کند و فعالیت شاخه پاکستانی داعش نیز از عوامل تشدید کننده تنش‌ها است.
همچنین محمد صادق خان نماینده ویژه پاکستان در امور افغانستان، در هشتمین نشست مشورتی «فرمت مسکو» مدعی شد که ارتباط حکومت سرپرست افغانستان با گروه‌های تروریستی از عوامل اصلی تداوم تهدیدهای امنیتی در افغانستان و منطقه است.
وی مدعی شد گروه‌های تروریستی مستقر در افغانستان از خاک این کشور برای برنامه ریزی و اجرای حملات علیه پاکستان استفاده می‌کنند و اسلام آباد نیز در واکنش به این حملات از حق دفاع از خود استفاده کرده است.
براساس این گزارش، توافق آتش بسی که در ماه مارس میان افغانستان و پاکستان حاصل شده بود با وجود تلاش‌های میانجیگرانه چند کشور، نتوانست به توافق پایداری میان دو همسایه تبدیل شود.
اسلام آباد، دولت طالبان افغانستان را به پناه دادن به شبه نظامیان طالبان پاکستانی که سال‌هاست علیه آن حملاتی انجام می‌دهند، متهم می‌کند اما مقامات افغانن این اتهام را رد می‌کنند و می‌گویند پاکستان کشوری است که گروه‌های متخاصم پناه می‌دهد و به حاکمیت کشورشان بی احترامی می‌کند.
«فرزاد رمضانی بونش» پژوهشگر ارشد مسائل منطقه در رابطه با تشدید درگیری‌ها میان پاکستان و افغانستان به ایسنا گفت: اگر نگاهی دقیق داشته باشیم دامنه تنش در روابط پاکستان و دولت مستقر در کابل به ریشه‌ها و عوامل گوناگونی که در 5 سال گذشته و حتی قبل‌تر وجود داشته، بر می‌گردد. مساله هیرمند، تروریسم و چالش‌های اقتصادی از عواملی هستند که موجب شده کابل و اسلام آباد به یک فرمول مشترک برای کاهش تنش نرسند و نوسان در تنش روابط دو کشور وجود داشته باشد.
این پژوهشگر ارشد مسائل منطقه همچنین با اشاره به عدم دستیابی به یک بیانیه مشترک در نشست «فرمت مسکو» به دلیل اختلافات میان کابل و اسلام آباد، اظهار کرد: رویکرد میانجیگرانه کشورهای منطقه از جمله ترکیه و قطر از آنجایی که فاصله خواسته‌ها و دامنه نیازها و شکاف میان کابل و اسلام آباد گسترده است، نیاز به تلاش جدی‌تری دارد.
وی افزود: یکی از بحث های اصلی دو کشور نوع نگاه طرفین است، در واقع اختلاف نظر میان پاکستان و افغانستان موجب شده هر دو طرف نتوانند به فرمول مشترک برسند. اتهاماتی که اسلام آباد در رابطه با همگرایی کابل و دهلی نو دارد و حمایت از تروریست در بلوچستان پاکستان از جمله عواملی هستند که عملا سبب شده میان دو طرف اختلاف نظر وجود داشته باشد.
این پژوهشگر ارشد مسائل منطقه در ادامه بیان کرد: یکی از موضوعاتی که در تشدید تنش نقش داشته، انتظاری است که مقامات طالبان از پاکستان با توجه به هم رأیی پیشین دارند که طالبان را به عنوان دولت قانونی در افغانستان به رسمیت بشناسند و این مساله اتفاق نیفتاد.
وی همچنین اضافه کرد: طی چند سال اخیر نیز اختلافات زیادی در مسائل اقتصادی مانند صادرات و واردات و یا کریدور انرژی و همچنین طرح کمربند - جاده چین و مسائل دیگر به وجود آمده و این مسائل عملا دسترسی به فرمول واحد برای کاهش تنش را سخت و غیر ممکن کرده است.
رمضانی بونش درباره اینکه اخیرا روسیه همزمان با برگزاری فرمت مسکو برای میانجیگری میان کابل و اسلام آباد اعلام آمادگی کرده است، گفت: در چند سال گذشته روسیه یکی از کشورهایی بوده است که روابطش با هر دو طرف قوی بوده؛ از جمله در روندهای صلح در پکن، ارومچی و غیره. اما عملا به خاطر نوع نگاه دو طرف، چشم‌اندازی برای کاهش تنش ایجاد نشده و دامنه تنش‌ها نوسانی، مقطعی و دوره‌ای بوده و ادامه داشته است.
این پژوهشگر ارشد مسائل منطقه همچنین با بیان این که تنش‌ها سال به سال نسبت به قبل ابعاد وسیع‌تری به خود گرفته است، ابراز کرد: در سال‌های گذشته ابتدا از پهپاد و با ابعاد نظامی کمتری میان دو طرف جنگ شکل می‌گرفت اما در یک سال گذشته حملات پر دامنه‌تر و در داخل خاک هر کدام عمق بیشتری داشته است.
وی درباره اینکه آیا تشدید تنش‌ها می‌تواند با توجه به مرز مشترکی که ایران با این دو کشور دارد، تاثیراتی را متوجه کشور کند، گفت: با توجه به جایگاه اتفاقاتی که در شرق افغانستان روی می‌دهد، دامنه تاثیرگذاری در غرب افغانستان کمتر است و در کوتاه‌مدت طبیعتا تاثیرات کمتری در مرزهای ایران دارد، چه در مسائل مربوط به مهاجرت و دیگر مسائل. اما در آینده اگر دامنه تنش به حدی برسد که شاهد جنگ گسترده و پر حجم باشیم ابعاد آن می‌تواند پیامدهایی را در استان‌های غربی افغانستان که به مرز ایران نزدیک هستند، داشته باشند.