خبرآنلاین نوشت: جبهه‌های نبرد در یمن طی روزهای اخیر شاهد یکی از سهمگین‌ترین درگیری‌های نظامی از زمان از سرگیری جنگ بوده است. در حالیکه مقام‌های دولت وابسته به عربستان سعودی ادعا می‌کنند پیشروی‌های گسترده‌ای در سواحل غربی انجام داده‌اند و بنادر کلیدی ذوباب و مخا را آزاد کرده‌اند، در برابر انصارالله این ادعاها را تکذیب کرده‌است و تاکید می‌کند که کنترل بر تنگه باب‌المندب همچنان در اختیار این گروه قرار دارد.
جرقه تحولات اخیر زمانی زده شد که رشاد محمد العلیمی، رئیس شورای رهبری ریاست‌جمهوری یمن روز یکشنبه گذار رسمی نیروهای مسلح از فاز «آمادگی» به فاز تهاجمی «سپیده‌دم یمن (فجر الیمن)» را اعلام کرد. العلیمی با تبیین نقشه راه این کارزار تاکید کرد هدف غایی بازپس‌گیری تمامی مناطق، پایان دادن به حاکمیت انصارالله و ورود به صنعا، پایتخت کشور است؛ شهری که از سال ۲۰۱۴ در اختیار این جنبش قرار دارد.
آغاز عملیات «سپیده‌دم یمن» و اهمیت باب‌المندب
این تهاجم سنگین پس از آن کلید خورد که نیروهای انصارالله در شهریورماه گذشته (سپتامبر) طی یک پیشروی غافلگیرکننده، سرتاسر نوار ساحلی دریای سرخ از جمله شهر و بندر استراتژیک مخا و مناطق مشرف بر تنگه باب‌المندب را تصرف کرده بودند. با توجه به اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز در پی بحران منطقه‌ای با ایران، باب‌المندب جایگاهی دوچندان یافته و عبور روزانه ۸.۱ میلیون بشکه نفت از این آبراهه، آن را به شاهرگ اقتصاد انرژی جهان بدل ساخته است.
درگیری‌های سهمگین در نوار ساحلی و معمای تسلط بر مخا
محور جنوب غربی یمن و به ویژه مناطق حائل میان استان‌های تعز و لحج، کانون سنگین‌ترین درگیری‌های زمینی و هوایی بوده است.
سرتیپ ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف به رهبری عربستان سعودی اعلام کرد که این ائتلاف با به کارگیری ۱۰۰ فروند جنگنده، پشتیبانی هوایی ۲۴ ساعته را از یگان‌های عمل‌کننده بر روی زمین و فضای هوایی باب‌المندب در دستور کار قرار داده است. المالکی تصریح کرد جنگنده‌های ائتلاف ۳۲۴ هدف با ارزش عملیاتی بالا از جمله مراکز نگهداری قایق‌های تندرو انتحاری و مین‌های دریایی را در استان الحدیده هدف قرار داده و حملاتی را علیه اهداف نظامی در صنعا و صعده سازماندهی کرده‌اند.
در عرصه میدانی، یگان‌های مسلح شامل «درع الوطن» (سپر وطن)، «تیپ‌های العمالقه» و «المقاومة التهامیة» با همراهی شبه‌نظامیان مقاومت مردمی، پیشروی‌های گسترده‌ای را به ثبت رساندند. سرهنگ ماجد النزیلی، سخنگوی نیروهای مسلح یمن وابسته به دولت عدن اعلام کرد نیروهای مهاجم توانسته‌اند فرودگاه نظامی ذوباب را به تصرف درآورده و جاده مواصلاتی ذوباب به مخا را مسدود سازند. به گفته النزیلی، صدها تن از نیروهای انصارالله در این منطقه به محاصره درآمده و کنترل موثری بر خطوط مشرف به باب‌المندب اعمال شده است.
وزارت دفاع دولت مستقر در عدن نیز مدعی شد شهر بندری مخا پس از درگیری‌های پیاپی سقوط کرده و نیروهای انصارالله به سوی ارتفاعات شرقی عقب نشسته‌اند. با این حال، منابع محلی و خبرگزاری فرانسه گزارش دادند که ارتش مسیرهای تدارکاتی به سمت شهر را قطع کرده و تثبیت کامل آن هنوز نیازمند زمان است.
فرناندو کارواخال، مشاور پیشین شورای امنیت سازمان ملل در امور یمن در تحلیل این نبرد به الجزیره گفت تثبیت حضور نظامی در مخا آزمونی دشوار خواهد بود؛ زیرا نقشه نبرد نشان می‌دهد این شهر از سه جهت زمینی در محاصره انصارالله قرار دارد و اگر ارتش نتواند ارتفاعات پیرامونی را حفظ کند، آسیب‌پذیر خواهد بود.
در نقطه مقابل، سرتیپ یحیی سریع، سخنگوی نظامی انصارالله با رد گزارش‌های سقوط مواضع خود، اخبار پیروزی‌های دولت عدن را «قهرمان‌سازی‌های دروغین و ساختگی» خواند و اعلام کرد خطوط دفاعی انصارالله همچنان پابرجاست. گزارش‌های میدانی روزنامه العربی الجدید نیز حاکی از آن است که انصارالله به منظور بازآرایی صفوف خود و تقویت استحکامات، بخشی از نیروهایش را از شهر الخوخه و جزایر اطراف باب‌المندب به سمت سنگرها و تونل‌های دفاعی شهر الحدیده عقب کشیده است.
آتش نبرد در تعز و فاجعه انسانی در گذرگاه حوبان
همزمان با نبرد ساحلی، استان کوهستانی تعز به عنوان کانون تاریخی مقاومت جمهوری‌خواهان به صحنه درگیری‌های مرگبار تبدیل شده است. فرماندهی محور تعز اعلام کرد نیروهای ارتش با انتقال از وضعیت تدافعی به تهاجمی در پنج جبهه از جمله جبل حبشی، الاقروض، الکدحه و حیفان، موفق به بازپس‌گیری بلندی‌های المنظره، الاشارف و ذیبان شده و نزدیک به ۱۰۰ تن از نیروهای انصارالله را از پای درآورده‌اند.
در مقابل، یحیی سریع ادعا کرد حملات غافلگیرکننده موشکی و توپخانه‌ای انصارالله علیه کاروان‌های نظامی ارتش در مناطق راس‌العاره و السقیا در استان لحج و شرق استان الجوف، بیش از ۲۰۰ کشته و زخمی برجای گذاشته است. این تشدید تنش نظامی ضربه‌ای مهلک به زندگی غیرنظامیان وارد ساخته است.
مقام‌های امنیتی روز شنبه گذرگاه شرقی شهر تعز به سمت منطقه صنعتی الحوبان را به دلیل حملات توپخانه‌ای، استقرار تک‌تیراندازها و هراس از نفوذ نظامیان به طور کامل مسدود کردند. این گذرگاه که پس از ۹ سال محاصره فلج‌کننده، در خرداد ۱۴۰۳ (ژوئن ۲۰۲۴) بر روی تردد عمومی گشوده شده بود، رفت‌وآمد چندساعته در جاده‌های خطرناک کوهستانی را به سفری کوتاه تبدیل می‌کرد.
انسداد ناگهانی این معبر بار دیگر شبح انزوا و محاصره را بر سر صدها هزار شهروند تعز سایه‌افکن ساخت؛ صدها بیمار مبتلا به نارسایی کلیوی و سرطان از دسترسی به بیمارستان‌های تخصصی محروم شدند و دانشجویان دانشگاه تعز در آن سوی خط تماس بلاتکلیف ماندند. بر اساس آمارهای هشداردهنده سازمان جهانی بهداشت، از زمان ازسرگیری درگیری‌ها دست‌کم ۹۵۹ نفر جان خود را از دست داده و بیش از ۴ هزار و ۲۰۰ نفر مجروح شده‌اند.
سازمان بین‌المللی مهاجرت نیز اعلام کرد موج جدید آوارگی بیش از ۱۸۴ هزار غیرنظامی را آواره ساخته و بیش از ۳ هزار و ۶۰۰ نفر ناچار به فرار به سوی سواحل جیبوتی شده‌اند، در حالی که شیوع وبا نیز به شکلی نگران‌کننده سه برابر شده است.
فعال‌سازی پیمان مکه؛ اتحاد اضطراری ریاض، آنکارا و اسلام‌آباد
در عرصه دیپلماتیک و استراتژیک، تشدید خطر انصارالله ساختار امنیتی خاورمیانه را دستخوش دگرگونی کرد. پادشاهی عربستان سعودی روز دوشنبه میزبان نشست اضطراری کمیته راهبردی سیاسی و دفاعی «پیمان مکه» با حضور وزرای خارجه، دفاع و روسای ستاد کل ارتش‌های ترکیه و پاکستان بود.
این پیمان دفاعی که در مرداد گذشته (۷ اوت) بر پایه ماده ۵۱ منشور ملل متحد منعقد شده بود، تصریح دارد که هرگونه تهاجم مسلحانه به یکی از این سه کشور، به منزله تهاجم به هر سه عضو تلقی خواهد شد. شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی پس از پایان این نشست در شبکه اجتماعی ایکس تصریح کرد اعضای کمیته توافق کردند سازوکارهای بازدارندگی جمعی را در چارچوب ائتلاف در پاسخ به تجاوزات علیه پادشاهی و اماکن مقدسه عملیاتی سازند.
بر اساس بیانیه مشترک پایانی، ترکیه و پاکستان متعهد شدند تدابیر لازم را برای استقرار سریع نیروها و توانمندی‌های نظامی توافق‌شده در خاک عربستان به مرحله اجرا درآورند. همچنین اعضای ائتلاف، سپهبد بازنشسته نعمان محمود، فرمانده ارشد پیشین ارتش پاکستان را برای یک دوره سه‌ساله به عنوان نخستین دبیرکل سازوکار همکاری پیمان مکه منصوب کردند و مقر دبیرخانه دائمی آن در ریاض تعیین شد.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه در این نشست بر همبستگی خدشه‌ناپذیر آنکارا با ریاض تاکید کرد. کارشناسان دفاعی معتقدند پشتیبانی ترکیه در وهله نخست بر ارائه فناوری‌های پیشرفته پهپادی نظیر بیرقدار آکینجی، انتقال تجهیزات جنگ الکترونیک و ایجاد لایه‌های پدافندی ارزان‌قیمت متمرکز خواهد بود تا آسیب‌پذیری سامانه‌های آمریکایی پاتریوت در برابر ریزپرنده‌ها جبران شود.
پاکستان نیز که پیش‌تر محموله‌های تسلیحاتی سنگینی را به بندر عدن ارسال کرده بود، به عنوان تنها قدرت اتمی جهان اسلام، چتر بازدارندگی سیاسی و پرسنلی گسترده‌ای برای ریاض فراهم خواهد آورد. در همین چارچوب، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز با مشروع دانستن تهاجمات ائتلاف، اعلام کرد عربستان سعودی و دولت یمن حق دفاع از تمامیت ارضی خود را دارند و تلاش نیروهای دولتی برای بازپس‌گیری خاک خود روندی طبیعی است.
شلیک موشک به قلب ریاض و تلافی انصارالله علیه شریان نفت
واکنش نظامی انصارالله به آغاز عملیات «سپیده‌دم یمن» بسیار فوری و عمیق بود. رسانه‌های وابسته به این جنبش اعلام کردند یگان‌های موشکی و پهپادی، فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، پالایشگاه نفتی آرامکو در بندر رابغ، فرودگاه ابها و پایگاه نظامی خمیس مشیط را هدف ضربات مستقیم قرار داده‌اند.
خبرگزاری رویترز به نقل از شاهدان عینی تشکیل ستون‌های غلیظ دود و آتش را در مجاورت تاسیسات نفتی پایتخت عربستان تایید کرد. از سوی دیگر، سازمان هوانوردی غیرنظامی عربستان سعودی تایید کرد که فرودگاه‌های بین‌المللی ملک عبدالله در جازان و فرودگاه نجران در جنوب کشور هدف دو حمله پهپادی قرار گرفته‌اند که به مجروحیت سه غیرنظامی و بروز خسارات مادی انجامیده است.
این تحرکات همزمان با توقف موقت پمپاژ نفت در خط لوله سراسری شرق به غرب عربستان رخ داد؛ خط لوله‌ای حیاتی که ریاض برای دور زدن تنگه هرمز و انتقال نفت به بنادر دریای سرخ بر روی آن سرمایه‌گذاری سنگینی کرده بود.
تحلیلگران مسائل راهبردی در اندیشکده مرکز صنعا یادآور می‌شوند که معرکه کنونی صرفاً یک رویارویی بر سر جابه‌جایی خطوط تماس نیست، بلکه نبردی هویتی بر سر ماهیت نظام سیاسی و استراتژیک یمن به شمار می‌رود.
تسلط بر تعز و سواحل غربی، عمق ژئوپلیتیک باب‌المندب را تعریف می‌کند و هر طرفی که بتواند این جغرافیا را در دست بگیرد، دست‌برتر را در معادلات امنیتی شبه‌جزیره و تجارت بین‌الملل خواهد داشت؛ نبردی که با ورود مستقیم ترکیه و پاکستان به حریم دفاعی عربستان، یمن را به نقطه کانونی یک تصادم بزرگ بین‌المللی تبدیل کرده است.