توافق دفاعی متقابل که به تازگی تحت عنوان «پیمان مکه» میان پاکستان، عربستان سعودی، ترکیه و ایران منعقد شده است، فصل جدیدی از همکاریهای امنیتی را در منطقه رقم زده است. این توافق که با هدف تقویت ثبات و همکاریهای نظامی طراحی شده، برای اسلامآباد به عنوان یک نقطه عطف استراتژیک در سیاست خارجی خاورمیانهای این کشور محسوب میشود.
مایکل کوگلمن، تحلیلگر مسائل جنوب آسیا، در گزارش خود به بررسی ابعاد این پیمان پرداخته و تأکید میکند که این توافق در حالی که نفوذ دیپلماتیک و نظامی پاکستان را در غرب آسیا افزایش میدهد، در عین حال چالشهای پیچیدهای را در محیط داخلی و همسایگی این کشور ایجاد کرده است. پیمان مکه به نوعی بازتعریف نقش پاکستان در معادلات قدرت میان بازیگران کلیدی منطقه یعنی ریاض، آنکارا و تهران است.
از دیدگاه ناظران، این پیمان میتواند به عنوان یک چتر امنیتی عمل کند که در آن پاکستان با بهرهگیری از ظرفیتهای دفاعی شرکای خود، توان بازدارندگیاش را در برابر تهدیدات احتمالی افزایش میدهد. با این حال، منتقدان نگرانند که تعهدات ناشی از این پیمان، پاکستان را درگیر رقابتهای منطقهای کند که ممکن است با اولویتهای داخلی این کشور همخوانی نداشته باشد.
در بخش دیگری از این تحلیل آمده است که نتایج این توافق در نزدیکی مرزهای پاکستان، یعنی در منطقه جنوب آسیا، با ابهاماتی همراه است. در حالی که دولت پاکستان این پیمان را یک موفقیت بزرگ برای تقویت امنیت ملی میداند، برخی کارشناسان معتقدند که ایجاد توازن میان تعهدات جدید در خاورمیانه و مسائل امنیتی در مرزهای شرقی و غربی، آزمونی دشوار برای سیاست خارجی اسلامآباد خواهد بود.
این پیمان همچنین نشاندهنده تغییر جهت در سیاستهای کلان امنیتی منطقه است که در آن بازیگران با وجود اختلافات تاریخی، به دنبال ایجاد یک چارچوب همکاری برای مدیریت بحرانهای مشترک هستند. باید دید که در ماههای آینده، این توافق تا چه حد میتواند به ثبات پایدار در منطقه کمک کند و آیا پاکستان قادر خواهد بود از این فرصت برای بهبود وضعیت اقتصادی و امنیتی خود بهرهبرداری کند یا خیر.