تراشه جدید ایلان ماسک در انتظار تأیید؛ آیا نابینایان می‌توانند با مغز خود ببینند؟

شرکت نورالینک (Neuralink)، متعلق به ایلان ماسک، در حال آماده‌سازی فناوری جدیدی است که می‌تواند مسیر متفاوتی برای کمک به افراد نابینا و بازگرداندن بخشی از توانایی بینایی آن‌ها ایجاد کند. این فناوری با نام Blindsight، اطلاعات بصری را بدون نیاز به عملکرد چشم‌ها و عصب بینایی، مستقیماً به بخش بینایی مغز منتقل می‌کند و اکنون در انتظار دریافت مجوزهای قانونی برای ورود به مراحل بعدی توسعه است. ایلان ماسک در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرده است که دستگاه Blindsight از نظر مهندسی آماده شده و برای آغاز مراحل بعدی، به تأیید مراجع قانونی نیاز دارد. هدف اعلام‌شده این پروژه، کمک به افرادی است که بینایی خود را به‌طور کامل از دست داده‌اند؛ حتی افرادی که از بدو تولد نابینا بوده‌اند. با این حال، آماده بودن دستگاه از نظر مهندسی به معنای اثبات توانایی آن در بازگرداندن بینایی نیست. این فناوری همچنان باید مراحل آزمایش و ارزیابی بالینی را پشت سر بگذارد تا میزان ایمنی و اثربخشی آن در انسان مشخص شود.

تراشه Blindsight چگونه کار می‌کند؟

در بینایی طبیعی، چشم نور محیط را دریافت می‌کند و آن را به سیگنال‌های عصبی تبدیل می‌کند. این سیگنال‌ها از طریق عصب بینایی به قشر بینایی مغز می‌رسند؛ بخشی از مغز که وظیفه پردازش اطلاعات بصری را بر عهده دارد. اما فناوری Blindsight مسیر متفاوتی را دنبال می‌کند. در این روش، یک دوربین تصاویر محیط اطراف را ثبت می‌کند و سیستم، اطلاعات تصویری را به سیگنال‌های الکتریکی تبدیل می‌کند. سپس این سیگنال‌ها از طریق الکترودهای کاشته‌شده در مغز، به نواحی مسئول پردازش بینایی منتقل می‌شوند. به این ترتیب، دستگاه تلاش می‌کند بخش‌های آسیب‌دیده سیستم بینایی، از جمله چشم‌ها و عصب بینایی را دور بزند و مستقیماً قشر بینایی را تحریک کند. هدف این است که مغز بتواند سیگنال‌های دریافتی را به نوعی ادراک بصری تبدیل کند. البته نباید انتظار داشت کاربران این فناوری از ابتدا تصاویر واضح و دقیقی مشابه افراد بینا مشاهده کنند. تجربه اولیه ممکن است به نقاط نورانی، اشکال ساده و تصاویر با جزئیات محدود خلاصه شود؛ تصاویری که در صورت توسعه موفق فناوری، می‌توانند به تشخیص اشیا و حرکت در محیط کمک کنند.

فناوری Blindsight تاکنون به چه پیشرفتی رسیده است؟

ایلان ماسک پیش‌تر درباره آزمایش این فناوری روی میمون‌ها صحبت کرده بود. او در سال ۲۰۲۴ توضیح داد که کیفیت اولیه تصاویر دریافتی ممکن است به گرافیک بازی‌های ویدیویی قدیمی با وضوح پایین شباهت داشته باشد. همچنین، دستگاه Blindsight در سپتامبر ۲۰۲۴ عنوان «دستگاه پیشگام» (Breakthrough Device) را از سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) دریافت کرد. این عنوان با هدف تسریع روند توسعه و بررسی برخی فناوری‌های پزشکی امیدوارکننده اعطا می‌شود. با این حال، دریافت این عنوان به معنای تأیید نهایی دستگاه یا اثبات ایمنی و اثربخشی آن در انسان نیست. تا دوم نوامبر ۲۰۲۶، نتایج عمومی از آزمایش‌های بالینی انسانی نورالینک برای بازگرداندن بینایی با استفاده از Blindsight منتشر نشده بود و این شرکت نیز موفقیت این فناوری را در انسان تأیید نکرده است. در حال حاضر، پرسش‌های مهمی درباره عملکرد واقعی این تراشه بی‌پاسخ مانده‌اند؛ از جمله اینکه کاربران تا چه اندازه قادر به تشخیص جزئیات محیط خواهند بود، سیگنال‌های الکتریکی تا چه مدت پایداری خواهند داشت و آیا افرادی که از بدو تولد نابینا بوده‌اند نیز می‌توانند به اندازه افرادی که در طول زندگی بینایی خود را از دست داده‌اند، از این فناوری بهره ببرند.

هدف نورالینک فراتر از بازگرداندن بینایی است

فناوری Blindsight از نظر عملکرد با نخستین محصول شناخته‌شده نورالینک، یعنی سامانه تله‌پاتی (Telepathy)، تفاوت دارد. تله‌پاتی با هدف خواندن سیگنال‌های مغزی و تبدیل آن‌ها به فرمان‌هایی برای کنترل رایانه طراحی شده است تا افراد مبتلا به فلج حرکتی بتوانند بدون استفاده از دست، با دستگاه‌های دیجیتال کار کنند. اما Blindsight مسیر معکوسی را دنبال می‌کند؛ به این معنا که به‌جای دریافت فرمان از مغز، اطلاعات دنیای بیرون را به آن منتقل می‌کند تا امکان ایجاد ادراک بصری فراهم شود. اگرچه آماده شدن طراحی مهندسی این دستگاه گام مهمی در مسیر توسعه آن محسوب می‌شود، اثبات توانایی بازگرداندن بینایی همچنان بزرگ‌ترین چالش نورالینک خواهد بود. موفقیت این فناوری تنها به کاشت تراشه و تحریک قشر بینایی وابسته نیست، بلکه باید مشخص شود که آیا می‌تواند تجربه‌ای ایمن، پایدار و کاربردی برای کمک به زندگی روزمره افراد نابینا فراهم کند یا خیر.