به گزارش اقتصادنیوز، در حالی که هوش مصنوعی به یکی از محورهای اصلی رقابت فناوری میان کشورهای جهان تبدیل شده، در ایران نیز بحث توسعه یک مدل بومی و ایجاد زیرساختهای هوش مصنوعی ملی مطرح شده است؛ اما کارشناسان معتقدند ورود به این حوزه نیازمند پیششرطهایی است که فراتر از تصویب سند و اختصاص بودجه قرار دارد.
چالشهایی مانند کیفیت و پایداری اینترنت، مهاجرت متخصصان، محدودیت تعاملات فناورانه با جهان و ضعف زیستبوم نوآوری، پرسشهایی جدی درباره امکان رقابت ایران در یکی از پیچیدهترین عرصههای فناوری جهان ایجاد کرده است.
حامد بیدی، کنشگر حقوق اینترنت، در بخشی از گفتوگو با «اقتصادنیوز» تأکید میکند که مسئله اصلی ایران نبود قانون یا کمبود برنامه نیست، بلکه نبود یک زیستبوم واقعی برای رشد فناوری است؛ زیستبومی که بدون زیرساخت ارتباطی مناسب، سرمایهگذاری و حضور نیروی متخصص شکل نمیگیرد.
او معتقد است کشورها در رقابت هوش مصنوعی لزوماً به دنبال ساخت یک غول فناوری از صفر نیستند، بلکه تلاش میکنند سهمی از زنجیره ارزش جهانی این فناوری به دست آورند.
بیدی درباره امکان توسعه هوش مصنوعی ملی با شرایط فعلی زیرساختی کشور میگوید: در سیاستگذاری معمولاً آرزوها با اهداف اشتباه گرفته میشوند و بخش زیادی از مشکلات از همین نقطه آغاز میشود.
به گفته او، مسئولان با مشاهده سرعت رشد فناوری در جهان، معمولاً تصور میکنند عقبماندگی کشور تنها به دلیل نبود منابع مالی یا قانونگذاری کافی است، در حالی که فناوری با دستور و بودجه بهتنهایی رشد نمیکند.
این کنشگر حقوق اینترنت تأکید میکند: توسعه فناوری نیازمند یک زیستبوم ارگانیک است؛ مجموعهای از عوامل مانند سرمایهگذاری، تعاملات بینالمللی، زیرساخت فنی، شرایط اقتصادی، نیروی انسانی و سرمایه اجتماعی که باید همزمان وجود داشته باشند.
او میگوید بسیاری از این عناصر در ایران نهتنها تقویت نشدهاند، بلکه در سالهای اخیر با محدودیتهای مختلف تضعیف شدهاند.
با اینترنت ناپایدار، توسعه هوش مصنوعی چگونه ممکن است؟
بیدی با اشاره به اهمیت اینترنت بهعنوان یکی از پایههای توسعه فناوری میگوید: یکی از ابتداییترین زیرساختهای مورد نیاز برای فناوری، شبکه ارتباطی پایدار است؛ اما امروز با شرایطی مواجه هستیم که اینترنت مورد نیاز برای رشد فناوری، آنگونه که باید در دسترس نیست.
به گفته او، هوش مصنوعی بدون دسترسی به منابع علمی، ارتباط با جامعه جهانی فناوری و امکان همکاری میان متخصصان نمیتواند رشد کند.
او اضافه میکند: همزمان با مشکلات زیرساختی، مهاجرت متخصصان فناوری نیز به یکی از چالشهای جدی تبدیل شده است. بخشی از نیروهای متخصص حوزههای پیشرفته مانند هوش مصنوعی کشور را ترک کردهاند یا انگیزه کافی برای فعالیت بلندمدت ندارند.
هوش مصنوعی فقط فناوری نیست؛ ابزار قدرت هم هست
این کنشگر حقوق اینترنت با تأکید بر اهمیت راهبردی هوش مصنوعی میگوید: این فناوری فقط یک ابزار تکنولوژیک نیست و میتواند مناسبات اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی جهان را تغییر دهد.
او توضیح میدهد: کشورهایی که بتوانند بخشی از زنجیره هوش مصنوعی را در اختیار داشته باشند، در آینده از جایگاه اقتصادی و امنیتی بالاتری برخوردار خواهند بود.
به گفته بیدی، حتی میزبانی زیرساختهای پردازشی و دیتاسنترهای بزرگ منطقهای میتواند برای کشورها به یک مزیت راهبردی تبدیل شود.
ایران باید جایگاه خود را در زنجیره جهانی پیدا کند
بیدی در جمعبندی مسیر پیش روی ایران میگوید: راه واقعبینانه این نیست که تصور کنیم میتوانیم از ابتدا یک غول فناوری همسطح بزرگترین شرکتهای جهان بسازیم.
او تأکید میکند: ایران ابتدا باید جایگاه خود را در زنجیره جهانی فناوری پیدا کند و برای رسیدن به این هدف، ایجاد یک زیستبوم واقعی فناوری ضروری است.
به گفته او، اینترنت پایدار، آزادی فعالیتهای فناورانه، جذب سرمایهگذاری، ارتباطات بینالمللی و حفظ نیروی انسانی متخصص، پیششرطهایی هستند که بدون آنها طرحهای بزرگ هوش مصنوعی تنها به فهرستی از آرزوها تبدیل خواهند شد.