کد کیوآر (QR Code) در سال ۱۹۹۴ توسط شرکت دنسو (Denso)، تأمین‌کننده قطعات تویوتا، برای افزایش سرعت خطوط تولید خودرو ابداع شد.
به گزارش ایتنا به نقل از TechSpot، مشکل اصلی این بود که بارکدهای سنتی اطلاعات محدودی ذخیره می‌کردند و کارگران کارخانه مجبور بودند چند بارکد را برای هر جعبه قطعات اسکن کنند. تیمی به سرپرستی ماساهیرو هارا (Masahiro Hara) با الهام از صفحه بازی گو (Go) به الگوی دوبعدی مربع‌های سیاه‌وسفید رسید.
QR مخفف «پاسخ سریع» (Quick Response) است. برخلاف بارکدهای یک‌بعدی، کدهای کیوآر می‌توانند در هر جهتی اسکن شوند و حجم بسیار بیشتری از اطلاعات را ذخیره کنند. هر کد از مربع‌های کوچکی به نام ماژول (Module) تشکیل شده و علاوه بر داده، بخش‌هایی برای تشخیص موقعیت، تنظیم اندازه، اصلاح خطا و شناسایی ساختار کد دارد. سه مربع بزرگ گوشه‌ها به دوربین کمک می‌کنند جهت کد را سریع تشخیص دهد.
یکی از ویژگی‌های مهم QR، تصحیح خطا است. فناوری رید-سالومون (Reed-Solomon) باعث می‌شود کد حتی در صورت آسیب‌دیدگی بخشی از تصویر همچنان قابل خواندن باشد. چهار سطح تصحیح خطا وجود دارد که می‌توانند حدود ۷، ۱۵، ۲۵ یا ۳۰ درصد داده را بازیابی کنند. همین قابلیت امکان قرار دادن لوگو در مرکز برخی کدهای کیوآر را نیز فراهم می‌کند.
کدهای کیوآر در ۴۰ نسخه با اندازه‌های مختلف ارائه می‌شوند. کوچک‌ترین نسخه شبکه‌ای ۲۱ در ۲۱ دارد و نسخه ۴۰ می‌تواند در شرایط مناسب تا ۷۰۸۹ رقم یا ۴۲۹۶ نویسه الفبایی-عددی را ذخیره کند. این کدها برای اهداف مختلفی مانند باز کردن لینک، اتصال به وای‌فای، انتقال اطلاعات تماس، ارسال پیام، فعال‌سازی سیم‌کارت الکترونیکی و اتصال دستگاه‌ها استفاده می‌شوند.
کدهای کیوآر اکنون در پرداخت‌های موبایلی نیز نقش مهمی دارند. در کشورهایی مانند چین، هند و برزیل، این فناوری به یکی از روش‌های اصلی پرداخت تبدیل شده است. در هند، شبکه پرداخت فوری یوپی‌آی (UPI) در اوت ۲۰۲۶ رکورد ۲۴.۵ میلیارد تراکنش را ثبت کرد. در خرده‌فروشی نیز طرح سان‌رایز ۲۰۲۷ (Sunrise 2027) به دنبال گسترش استفاده از بارکدهای دوبعدی در صندوق‌های فروش است.
اما افزایش استفاده از QR خطرات امنیتی را نیز بیشتر کرده است. کوییشینگ (Quishing) نوعی فیشینگ مبتنی بر کدهای کیوآر است که کاربر را به سایت‌های جعلی هدایت می‌کند. از آنجا که کد QR مانند یک تصویر به نظر می‌رسد و مقصد آن را نمی‌توان مانند یک لینک معمولی پیش از کلیک بررسی کرد، مهاجمان می‌توانند از آن برای سرقت اطلاعات ورود، اطلاعات بانکی یا حتی دسترسی به حساب‌ها استفاده کنند. بنابراین پیش از باز کردن مقصد یک QR ناشناس، باید نشانی نمایش‌داده‌شده را بررسی کرد و در کدهای مربوط به پرداخت یا ورود به حساب، احتیاط بیشتری داشت.
در آینده نیز کاربرد QR احتمالاً گسترده‌تر خواهد شد؛ از گذرنامه دیجیتال باتری خودروهای برقی گرفته تا پرداخت و برچسب‌گذاری کالاها. به این ترتیب، فناوری‌ای که برای حل یک مشکل صنعتی ساده ساخته شد، اکنون به یکی از مهم‌ترین پل‌های ارتباطی میان دنیای فیزیکی و دیجیتال تبدیل شده است.