سلاحهای هایپرسونیک برای حرکت با سرعت ماخ ۵ یا بیشتر طراحی شدهاند؛ یعنی حداقل پنج برابر سرعت صوت. اما همه سلاحهای هایپرسونیک به یک شکل پرواز نمیکنند. دو نوع اصلی این سلاحها، یعنی «سامانههای گلاید هایپرسونیک» (HGV) و «موشکهای کروز هایپرسونیک» (HCM)، از سامانههای پیشران و مسیرهای پروازی متفاوتی برای رسیدن به اهداف خود استفاده میکنند.
به گزارش روزیاتو، تفاوت اصلی این است که یک HGV ابتدا توسط یک موشک به سرعت بالا میرسد و سپس به سمت هدف سر میخورد، در حالی که یک HCM از یک موتور تنفسهوا برای حفظ پرواز هایپرسونیک استفاده میکند. هر دو نوع میتوانند در طول پرواز مانور دهند؛ موضوعی که پیشبینی مسیر آنها را دشوارتر کرده و کار دفاع موشکی را پیچیدهتر میکند.
سامانه گلاید هایپرسونیک چیست؟
یک سامانه گلاید هایپرسونیک، بدنهای شبیه هواپیما دارد که یک تقویتکننده موشکی آن را به سرعت بالا میرساند. پس از اینکه بوستر موشکی شتاب لازم را ایجاد و آن را رها میکند، این وسیله بدون اتکا به یک موتور فعال برای پرواز طولانیمدت، درون جو به سمت هدف سر میخورد.
برخلاف یک موشک بالستیک معمولی که مسیر قوسی نسبتاً قابل پیشبینی دارد، یک HGV نیروی برا یا لیفت آیرودینامیکی تولید میکند و میتواند هنگام فرود مانور دهد. این قابلیت به آن اجازه میدهد مسیر خود را تغییر دهد و تلاش دشمن برای ردیابی موقعیت و پیشبینی مقصد آن را دشوارتر کند.
HGVها معمولاً در ارتفاعات بالا پرواز میکنند؛ جایی که رقیقتر بودن جو باعث کاهش مقاومت هوا میشود. با این حال، سرعت بسیار بالای آنها همچنان گرمای شدیدی ایجاد میکند و به مواد ویژه و سامانههای هدایت پیشرفته نیاز دارند.
موشک DF-17 چین یکی از نمونههای شناختهشده سامانهای است که برای حمل یک وسیله گلاید هایپرسونیک طراحی شده است. آوانگارد روسیه نیز نمونه دیگری محسوب میشود که با استفاده از یک موشک بالستیک قارهپیما، یک وسیله گلاید راهبردی با قابلیت حمل کلاهک هستهای را منتقل میکند.
موشک کروز هایپرسونیک چیست؟
موشک کروز هایپرسونیک تفاوت اساسی دارد، زیرا در مرحله پرواز کروز خود از یک موتور برای تولید نیروی پیشران استفاده میکند. بسیاری از طراحیها به موتور اسکرمجت یا «رمجت احتراق مافوق صوت» متکی هستند؛ موتوری که از حرکت رو به جلوی موشک برای فشردهسازی هوای ورودی، ترکیب آن با سوخت و احتراق استفاده میکند.
برخلاف موتورهای جت معمولی، اسکرمجتها از پرههای چرخان کمپرسور استفاده نمیکنند. هوا با سرعت مافوق صوت از داخل موتور عبور میکند و احتراق در شرایطی انجام میشود که جریان هوا همچنان مافوق صوت است.
از آنجا که اسکرمجتها نمیتوانند از حالت سکون بهطور مؤثر کار کنند، ابتدا یک بوستر موشکی یا سامانه پیشران دیگری باید موشک را به سرعت لازم برساند. سپس موتور هواتنفسی کنترل را در دست میگیرد و نیروی پیشران پایدار ایجاد میکند.
موشک «Hypersonic Attack Cruise Missile» یا HACM نیروی هوایی آمریکا نمونهای از برنامه توسعه یک سلاح هایپرسونیک هواتنفسی است. هواپیمای آزمایشی X-51A Waverider ساخت بوئینگ نیز پرواز هایپرسونیک با موتور اسکرمجت را نشان داد، اما یک نمونه آزمایشی بود و نه یک موشک عملیاتی.
چرا رهگیری سلاحهای هایپرسونیک دشوار است؟
سرعت بهتنهایی باعث نمیشود یک سلاح از نظر راهبردی یک سلاح هایپرسونیک محسوب شود. موشکهای بالستیک معمولی نیز در بخشهایی از مسیر پرواز خود به سرعتهای هایپرسونیک میرسند.
چالش اصلی، ترکیب سرعت، قابلیت مانور و الگوی پرواز است. سامانههای دفاع موشکی بالستیک برای ردیابی مسیرهای نسبتاً قابل پیشبینی طراحی شدهاند، در حالی که سامانههای پدافند هوایی معمولاً روی تهدیدهای ارتفاع پایین تمرکز دارند. سلاحهای هایپرسونیک میتوانند میان این دو محدوده فعالیت کنند و شناسایی و رهگیری را پیچیدهتر کنند.
با این حال، هیچکدام از این دو نوع سلاح آسیبناپذیر نیستند. مانور دادن انرژی مصرف میکند و پرواز در جو نیز باعث ایجاد گرمای شدید و مقاومت هوا میشود. آژانس دفاع موشکی آمریکا در حال توسعه سامانه «Glide Phase Interceptor» برای مقابله با تهدیدهای هایپرسونیک در مرحله سرخوردن آنها است.
در نهایت، HGVها و HCMها هر دو با هدف رساندن سلاحها به سرعتهای هایپرسونیک توسعه یافتهاند، اما روش آنها اساساً متفاوت است. یکی از یک موشک برای شتاب دادن به یک وسیله گلاید بدون موتور استفاده میکند؛ دیگری ترکیبی از شتاب اولیه و پرواز پایدار با موتور فعال را به کار میگیرد.