پرتاب ماهواره آزمایشی گوگل برای اجرای هوش مصنوعی در فضا

گوگل در حال آماده‌سازی برای آزمایش ایده‌ای غیرمتعارف است که در صورت موفقیت، می‌تواند آینده زیرساخت‌های هوش مصنوعی را دگرگون کند: ارسال تراشه‌های طراحی‌شده برای اجرای بار پردازشی هوش مصنوعی به فضا. هدف این آزمایش، بررسی امکان‌سنجی ساخت سامانه‌های محاسباتی در مقیاس بزرگ خارج از زمین است.

بر اساس اعلام این شرکت، اولین ماهواره نمونه اولیه پروژه تحقیقاتی «سانکچر» (Project Suncatcher) قرار است روز اول اکتبر، سوار بر مأموریت «ترانسپورتر-۱۸» شرکت اسپیس‌ایکس و با همکاری شرکت ماهواره‌ای «پلنت» (Planet) به فضا پرتاب شود؛ زمان‌بندی‌ای که نسبت به برنامه اولیه اوایل سال ۲۰۲۷، چند ماه جلوتر افتاده است. این ماهواره که اندازه آن معادل یک یخچال خانگی است، چهار تراشه TPU گوگل را حمل می‌کند و بار پردازشی مدل جمینای این شرکت را در فاصله چند صد کیلومتری از سطح زمین اجرا خواهد کرد.

گوگل که این پروژه را نخستین‌بار در نوامبر ۲۰۲۵ معرفی کرده بود، در پست وبلاگی منتشرشده در ۲۴ سپتامبر توسط تراویس بیلز، مدیر ارشد بخش «الگوهای هوش» این شرکت، توضیح داد هدف نخستین مأموریت، پاسخ به یک پرسش ساده است: آیا سخت‌افزار هوش مصنوعی گوگل می‌تواند در فضا دوام بیاورد و کار کند؟

چرا فضا؟ اجرای مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی به مقادیر عظیمی از انرژی و توان محاسباتی نیاز دارد؛ موضوعی که شرکت‌های فناوری را به جست‌وجوی راه‌های تازه برای گسترش مراکز داده واداشته است. به گفته گوگل، مدارهای «همزمان با خورشید» می‌توانند تا هشت برابر بیشتر از پنل‌های خورشیدی مشابه روی زمین انرژی تولید کنند، زیرا ماهواره‌ها در چنین مداری تقریباً به‌طور مداوم در معرض نور خورشید قرار می‌گیرند.

گوگل در پیش‌نویس مقاله‌ای علمی، چشم‌اندازی بلندپروازانه‌تر نیز ترسیم کرده است: خوشه‌ای متشکل از ۸۱ ماهواره در شعاعی یک‌کیلومتری که با پیوندهای نوری میان‌ماهواره‌ای به یکدیگر متصل می‌شوند و در ارتفاع میانگین حدود ۶۵۰ کیلومتری، در آرایشی فشرده‌تر از هر صورت‌فلکی ماهواره‌ای موجود یا پیشین پرواز می‌کنند؛ هرچند این شرکت تأکید کرده مقیاس نهایی طرح ممکن است تغییر کند.

از نظر فنی، دو چالش اصلی پیش‌روی این پروژه قرار دارد: تشعشعات فضایی و خنک‌سازی. گوگل تراشه‌های Trillium TPU خود را با پرتوهای پروتونی ۶۷ مگاالکترون‌ولتی در دانشگاه کالیفرنیا-دیویس آزمایش کرده و اعلام کرده این تراشه‌ها دوزی از تشعشع را تحمل کرده‌اند که بیش از میزان قابل انتظار در یک مأموریت پنج‌ساله فضایی است. برای خنک‌سازی نیز، از آنجا که در خلأ فضا جریان هوایی برای انتقال حرارت به روش مرسوم وجود ندارد، گوگل بر ترکیبی از لوله‌های حرارتی و رادیاتورهای غیرفعال برای انتقال گرمای تولیدشده توسط تراشه‌ها به سطوح تشعشع‌کننده تمرکز کرده است.

در گام بعدی که برای سال ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده، گوگل قصد دارد ارتباط میان دو ماهواره را با استفاده از پیوندهای نوری فضای آزاد آزمایش کند؛ فناوری‌ای که در آزمایش‌های زمینی توانسته نرخ انتقال دوطرفه ۱.۶ ترابیت بر ثانیه را ثبت کند و پیش‌درآمدی برای مفهوم بزرگ‌تر صورت‌فلکی‌های ماهواره‌ای محسوب می‌شود که هر یک ده‌ها واحد TPU حمل خواهند کرد.

گوگل در این مسیر تنها بازیگر نیست. شرکت نوپای Starcloud پیش‌تر در نوامبر ۲۰۲۵ یک پردازنده گرافیکی H100 انویدیا را به مدار فرستاده و اسپیس‌ایکس نیز زیرساخت هوش مصنوعی فضایی را بخش مهمی از برنامه عرضه اولیه سهام خود اعلام کرده است؛ ایلان ماسک، مدیرعامل این شرکت، پیش‌تر گفته بود اسپیس‌ایکس به‌زودی وارد حوزه مراکز داده فضایی خواهد شد. با این‌همه، به گفته کارشناسان، پروژه سانکچر گوگل با برنامه‌ریزی مشخص و زمان‌بندی روشن، آن را از یک ایده صرف به یک برنامه عملیاتی واقعی تبدیل کرده است.