عصرایران- آترواسکلروز یا تصلب شرایین، فرایندی تدریجی است که در آن پلاک هایی متشکل از کلسترول، چربی، مواد سلولی و دیگر ترکیبات در دیواره داخلی سرخرگ ها تجمع پیدا می کنند. با افزایش پلاک، دیواره رگ ضخیم تر و انعطاف پذیری آن کمتر می شود و در برخی موارد جریان خون کاهش می یابد.
این بیماری می تواند سرخرگ های قلب، مغز، کلیه ها و اندام های دیگر را درگیر کند و از مهم ترین عوامل زمینه ساز بیماری های قلبی عروقی، سکته مغزی و بیماری شریان های محیطی محسوب می شود.
آترواسکلروز چه علائمی دارد؟
آترواسکلروز در مراحل اولیه معمولا علامتی ایجاد نمی کند و ممکن است تا زمانی که تنگی رگ قابل توجه شود، فرد متوجه آن نشود.
علائم به محل درگیری رگ بستگی دارد. درگیری سرخرگ های قلب می تواند باعث درد یا فشار قفسه سینه، به ویژه هنگام فعالیت شود. درگیری عروق مغزی ممکن است به علائمی مانند ضعف یا بی حسی ناگهانی یک طرف بدن، اختلال تکلم یا اختلال ناگهانی بینایی منجر شود. این علائم می توانند نشانه حمله ایسکمیک گذرا یا سکته مغزی باشند.
در صورت درگیری عروق پاها، درد هنگام راه رفتن که با استراحت بهتر می شود، سردی اندام یا تغییرات پوستی ممکن است ایجاد شود. آترواسکلروز عروق کلیوی نیز می تواند در ایجاد یا تشدید فشار خون بالا و اختلال عملکرد کلیه نقش داشته باشد.
چه عواملی خطر آترواسکلروز را افزایش می دهند؟
افزایش سن، فشار خون بالا، افزایش LDL یا همان کلسترول بد، دیابت، اضافه وزن و چاقی، سیگار و سایر محصولات تنباکویی، کم تحرکی، رژیم غذایی نامناسب و سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس از عوامل مهم خطر هستند.
برخی بیماری های التهابی و اختلالات متابولیک نیز می توانند خطر ابتلا را افزایش دهند.
آترواسکلروز معمولا در طول سال ها شکل می گیرد و نتیجه یک عامل منفرد نیست، بلکه حاصل اثر تجمعی عوامل مختلف بر دیواره عروق است.
چرا پلاک ها خطرناک هستند؟
پلاک آترواسکلروتیک می تواند به تدریج باعث تنگ شدن رگ شود. خطر مهم تر زمانی ایجاد می شود که سطح پلاک دچار پارگی یا فرسایش شود و در محل آن لخته خون تشکیل شود.
اگر این لخته جریان خون را در یک سرخرگ قلبی مسدود کند، ممکن است حمله قلبی رخ دهد. انسداد عروق مغزی نیز می تواند به سکته مغزی منجر شود.
آترواسکلروز چگونه تشخیص داده می شود؟
پزشک ابتدا عوامل خطر، علائم و سابقه پزشکی فرد را بررسی می کند. اندازه گیری فشار خون و آزمایش خون برای بررسی چربی های خون و قند خون نیز می تواند در ارزیابی خطر قلبی عروقی اهمیت داشته باشد.
بسته به علائم و محل احتمالی درگیری، ممکن است آزمایش هایی مانند نوار قلب، تست ورزش، سونوگرافی داپلر، شاخص قوزک-بازویی، سی تی آنژیوگرافی یا سایر روش های تصویربرداری درخواست شود. آنژیوگرافی تهاجمی نیز در شرایط خاص و بر اساس نظر پزشک انجام می شود.
درمان آترواسکلروز چیست؟
هدف درمان، کاهش خطر پیشرفت بیماری و پیشگیری از عوارضی مانند حمله قلبی و سکته مغزی است.
اصلاح سبک زندگی بخش مهمی از درمان محسوب می شود. ترک سیگار، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب و داشتن رژیم غذایی متعادل با مصرف بیشتر سبزی ها، میوه ها، غلات کامل و منابع سالم پروتئین و کاهش چربی های اشباع، قندهای افزوده و نمک می تواند به کنترل عوامل خطر کمک کند.
در صورت نیاز، پزشک ممکن است داروهایی برای کاهش LDL، کنترل فشار خون یا دیابت و در شرایط مشخص داروهای ضدپلاکت تجویز کند. نوع دارو و ضرورت مصرف آن به وضعیت هر فرد بستگی دارد و مصرف خودسرانه داروهایی مانند آسپرین توصیه نمی شود.
در برخی موارد که تنگی عروق شدید باشد یا علائم و عوارض خاصی ایجاد کند، روش های مداخله ای مانند آنژیوپلاستی و استنت گذاری یا جراحی عروق نیز ممکن است مورد نیاز باشد.
آیا می توان از آترواسکلروز پیشگیری کرد؟
همه موارد آترواسکلروز قابل پیشگیری نیستند، اما کنترل عوامل خطر می تواند احتمال بروز و پیشرفت آن را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
ترک سیگار، تحرک منظم، تغذیه سالم، کنترل فشار خون، قند خون و کلسترول و حفظ وزن مناسب از مهم ترین اقدامات پیشگیرانه هستند.
اگر فردی دچار درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس غیرمعمول، ضعف یا بی حسی ناگهانی یک طرف بدن، اختلال تکلم یا از دست دادن ناگهانی بینایی شود، باید این علائم را جدی بگیرد و در صورت شدید یا ناگهانی بودن، فورا به اورژانس مراجعه کند.
این مطلب صرفا برای افزایش آگاهی است و جایگزین تشخیص یا توصیه پزشک نمی شود.