ارتباط کووید-۱۹ و کاهش خطر دیابت نوع ۱ در جوانان؛ یافته‌های جدید

ارتباط میان عفونت SARS-CoV-2 و ابتلا به دیابت نوع ۱ از زمان آغاز همه‌گیری کووید-۱۹ یکی از موضوعات مورد بررسی پژوهشگران بوده است. برخی مطالعات افزایش موارد جدید دیابت نوع ۱ در دوران همه‌گیری را گزارش کرده‌اند، اما مشخص نبود که این افزایش مستقیماً با عفونت ویروس کرونا ارتباط داشته باشد.

اکنون یک مطالعه جدید که توسط پژوهشگران دانمارکی انجام شده، تصویری متفاوت ارائه می‌کند. محققان در یک مطالعه مورد-شاهدی مبتنی بر داده‌های ملی، سوابق ۲ هزار و ۱۱۵ فرد مبتلا به دیابت نوع ۱ پیش از ۳۰ سالگی را که بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ تشخیص داده شده بودند، بررسی کردند و هر یک را با پنج فرد بدون دیابت، یعنی در مجموع ۱۰ هزار و ۵۷۵ نفر، از نظر سن و جنس تطبیق دادند.

کاهش ۱۶ درصدی در یک بازه چهار ساله
نتایج نشان داد افرادی که سابقه عفونت SARS-CoV-2 داشتند، در کل دوره چهار ساله پیگیری با ۱۶ درصد خطر کمتر ابتلا به دیابت نوع ۱ مواجه بودند. با این حال، وقتی پژوهشگران بازه‌های زمانی مختلف پس از عفونت را جداگانه بررسی کردند، این ارتباط عمدتاً در فاصله ۳۱ تا ۱۸۰ روز پس از عفونت مشاهده شد.

در این بازه، خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ حدود ۴۲ درصد کمتر بود. این ارتباط در سایر بازه‌های زمانی پس از عفونت مشاهده نشد؛ موضوعی که نشان می‌دهد یافته جدید را نمی‌توان به‌سادگی به معنای کاهش دائمی خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ تفسیر کرد.

یکی دیگر از یافته‌های قابل توجه این بود که ارتباط مورد نظر تنها در افراد واکسینه‌نشده مشاهده شد. همچنین این رابطه در زنان از نظر آماری معنادار بود، اما در مردان به سطح معناداری آماری نرسید. پژوهشگران در میان گروه‌های سنی مختلف زیر ۳۰ سال نیز تفاوت معناداری پیدا نکردند.

چرا این یافته غیرمنتظره است؟
دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به سلول‌های بتای تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله می‌کند. از سال‌های ابتدایی همه‌گیری، دانشمندان بررسی کرده‌اند که آیا SARS-CoV-2 می‌تواند از طریق تغییر در عملکرد سیستم ایمنی یا سایر سازوکارها در ایجاد این بیماری نقش داشته باشد.

اما مطالعات قبلی نتایج یکسانی ارائه نکرده‌اند. برای نمونه، یک مطالعه سراسری در دانمارک که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، هیچ افزایش معناداری در خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ پس از عفونت SARS-CoV-2 در کودکان پیدا نکرد.

از سوی دیگر، پژوهشی که در سوئد در سال ۲۰۲۶ منتشر شد، افزایش کوتاه‌مدت تشخیص دیابت نوع ۱ پس از عفونت را گزارش کرد؛ هرچند نویسندگان آن افزایش را بیشتر با تشخیص یا آشکار شدن بیماری مرتبط دانستند و شواهدی برای یک اثر علّی پایدار پیدا نکردند.

آیا کووید واقعاً خطر دیابت را کاهش می‌دهد؟
پاسخ فعلی مشخص نیست. پژوهش جدید یک ارتباط آماری را شناسایی کرده، اما نمی‌تواند ثابت کند که عفونت کرونا مستقیماً باعث کاهش خطر دیابت نوع ۱ شده است.

یکی از دلایل اصلی این محدودیت، مشاهده‌ای بودن مطالعه است. در چنین مطالعاتی پژوهشگران داده‌های مربوط به اتفاقاتی را که در دنیای واقعی رخ داده‌اند بررسی می‌کنند، اما افراد را به‌طور تصادفی در معرض ویروس قرار نمی‌دهند. بنابراین ممکن است عوامل دیگری که در تحلیل اندازه‌گیری نشده‌اند، بخشی از تفاوت مشاهده‌شده را توضیح دهند.

پژوهشگران در عین حال نقاط قوت مهمی برای مطالعه خود برشمرده‌اند؛ از جمله استفاده از ثبت‌های ملی باکیفیت دانمارک، پوشش بسیار گسترده آزمایش‌های PCR و اطلاعات کامل درباره وضعیت واکسیناسیون افراد.

این مطالعه در نشست سالانه انجمن اروپایی مطالعه دیابت (EASD) در میلان ارائه می‌شود و یافته‌های آن بیشتر از آنکه نشان‌دهنده یک «مزیت» برای ابتلا به کووید-۱۹ باشد، پرسش تازه‌ای درباره رابطه میان عفونت‌های ویروسی، سیستم ایمنی و دیابت نوع ۱ مطرح می‌کند.

در نتیجه، یافته جدید باید در کنار مجموعه شواهد قبلی بررسی شود و به هیچ وجه به معنای آن نیست که ابتلا به کووید-۱۹ می‌تواند راهی برای پیشگیری از دیابت نوع ۱ باشد. خود پژوهشگران نیز بر ضرورت تحقیقات بیشتر برای مشخص شدن سازوکار احتمالی این ارتباط و بررسی نتایج در جمعیت‌های دیگر تأکید دارند.