شبها نتواند ذهنش را خاموش کند و در نهایت خستگی و بیحوصلگی او به رابطه با همسر، فرزندان یا سایر اعضای خانواده منتقل شود.
در چنین شرایطی، خانواده ممکن است تصور کند مشکل فقط «اخلاق» یا «رفتار» فرد است؛ در حالی که پشت بسیاری از واکنشهای تند، بیحوصلگی، حساسیت بیش از حد، نگرانی دائمی و حتی کنارهگیری از جمع، میتواند فشار روانی و اضطراب قرار داشته باشد. نکته مهم این است که اضطراب همیشه یک مشکل فردی باقی نمیماند. وقتی اضطراب طولانی میشود، میتواند فضای عاطفی خانه را هم تحت تأثیر قرار دهد.
اضطراب چگونه وارد روابط خانوادگی میشود؟
فرد مضطرب معمولاً بیش از دیگران درگیر پیشبینی اتفاقات منفی است. ممکن است درباره سلامت اعضای خانواده، وضعیت مالی، آینده فرزندان، روابط عاطفی یا مسائل کاری دائماً نگران باشد.
این نگرانیها گاهی به شکل رفتارهایی ظاهر میشوند که برای اطرافیان قابل درک نیستند. فرد ممکن است مرتب سؤال بپرسد، بیش از اندازه اطمینان بخواهد، از دیگران انتظار داشته باشد او را آرام کنند یا نسبت به اتفاقات کوچک واکنش شدیدی نشان دهد.
از طرف دیگر، ممکن است فرد مضطرب کاملاً برعکس عمل کند و از گفتوگو، مهمانی، تصمیمگیری یا حتی حضور در جمع خانواده فاصله بگیرد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، همسر یا اعضای خانواده نیز ممکن است احساس کنند که باید دائماً مراقب رفتار خود باشند تا فرد مضطرب ناراحت نشود.
به همین دلیل، درمان اضطراب فقط به معنای کاهش نگرانی یک فرد نیست؛ در بسیاری از موارد، بهبود وضعیت روانی او میتواند کیفیت ارتباطات خانوادگی را نیز بهتر کند.
آیا هر اضطرابی به دارو نیاز دارد؟
خیر. اضطراب طیف وسیعی دارد و علت، شدت، مدت و تأثیر آن بر زندگی فرد اهمیت زیادی دارد. در برخی افراد، اصلاح سبک زندگی، رواندرمانی، آموزش مهارتهای مدیریت اضطراب و تغییر الگوهای فکری میتواند بخش مهمی از روند درمان باشد.
در برخی شرایط نیز پزشک ممکن است دارو را در برنامه درمانی قرار دهد. بنابراین نمیتوان برای همه افراد یک نسخه واحد ارائه کرد. موضوع مهم دیگر این است که افراد نباید صرفاً بر اساس تجربه دوستان، اعضای خانواده یا مطالب منتشرشده در فضای مجازی اقدام به مصرف داروهای روانپزشکی کنند. حتی دارویی که برای یک نفر مؤثر بوده، لزوماً برای فرد دیگری مناسب نیست.
قرص آرام بخش اعصاب؛ راهحل همیشگی اضطراب نیست
وقتی فرد برای مدتی طولانی دچار اضطراب است، ممکن است به دنبال یک راه سریع برای آرام شدن باشد. به همین دلیل جستوجوی عباراتی مانند «قرص آرام بخش اعصاب» در اینترنت بسیار رایج است. اما مسئله اینجاست که «آرام شدن» با «درمان علت اضطراب» یکسان نیست.
برخی داروها میتوانند در شرایط خاص و با تشخیص پزشک به کاهش علائم کمک کنند، اما انتخاب دارو، مقدار مصرف و مدت استفاده باید بر اساس وضعیت فرد انجام شود. بهخصوص درباره برخی داروهای آرامبخش، مصرف خودسرانه یا طولانیمدت میتواند مشکلاتی ایجاد کند و به همین دلیل نباید آنها را مانند یک داروی معمولی و بدون ارزیابی تخصصی مصرف کرد.
اگر میخواهید درباره انواع داروها و نکات مهم مربوط به آنها بیشتر بدانید، مطالعه مطلب قرص آرام بخش اعصاب میتواند اطلاعات اولیه مناسبی در اختیار شما قرار دهد.
چه زمانی اضطراب نیازمند بررسی تخصصی است؟
اضطراب زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که از یک نگرانی موقتی فراتر رفته و زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد.
برای مثال:
فرد دائماً نگران اتفاقات آینده است.
خواب او به دلیل نگرانی مختل شده است.
تمرکز و عملکرد کاری او کاهش پیدا کرده است.
در روابط خانوادگی به دلیل حساسیت و نگرانی دچار مشکل شده است.
از موقعیتهای مختلف به دلیل ترس و اضطراب دوری میکند.
حملات شدید اضطرابی یا علائم جسمانی آزاردهنده دارد.
برای آرام شدن به شکل مکرر به دارو یا مواد مختلف متوسل میشود.
در چنین شرایطی بهتر است به جای جستوجوی یک راهحل فوری، علت مشکل بررسی شود.
نقش خانواده در روند بهبود اضطراب
خانواده میتواند هم به بهبود فرد کمک کند و هم ناخواسته اضطراب او را تقویت کند.
برای مثال، وقتی یکی از اعضای خانواده دائماً به فرد مضطرب اطمینان میدهد که «نگران نباش، هیچ اتفاقی نمیافتد»، ممکن است برای مدت کوتاهی آرام شود؛ اما اگر این اطمینانخواهی به یک چرخه دائمی تبدیل شود، فرد ممکن است برای کنترل اضطراب خود بیش از پیش به تأیید دیگران وابسته شود.
به همین دلیل خانواده باید یاد بگیرد چگونه حمایت کند، بدون اینکه تمام مسئولیت کنترل اضطراب را بر عهده بگیرد.
گفتوگوی آرام، تشویق فرد به دریافت کمک تخصصی، پرهیز از سرزنش و ایجاد فضای امن برای صحبت کردن، از جمله رفتارهایی هستند که میتوانند مفید باشند.
مشاوره خانواده چه زمانی اهمیت پیدا میکند؟
گاهی مسئله فقط اضطراب یک نفر نیست. ممکن است بین زوجین اختلافهایی وجود داشته باشد، سبک فرزندپروری متفاوت باشد یا فشارهای خانوادگی باعث تشدید مشکلات روانی یکی از اعضای خانواده شده باشد. در این شرایط، مشاوره خانواده میتواند به اعضای خانواده کمک کند مسئله را فقط از زاویه «چه کسی مقصر است؟» نبینند و به جای آن، الگوی ارتباطی موجود را بررسی کنند.
اگر در جنوب تهران زندگی میکنید و به دنبال دریافت خدمات تخصصی هستید، مراجعه به یک مشاور خانواده در نازی آباد تهران میتواند برای بررسی مشکلات ارتباطی، تعارضات خانوادگی و مسائل مرتبط با روابط گزینهای برای شروع باشد. البته انتخاب متخصص نباید فقط بر اساس نزدیک بودن محل کار او انجام شود؛ تجربه، حوزه تخصص و تناسب خدمات با مشکل فرد یا خانواده نیز اهمیت دارد.
چه زمانی بهتر است به روانپزشک مراجعه کنیم؟
اگر اضطراب شدید است، مدت زیادی ادامه پیدا کرده، عملکرد فرد را مختل کرده یا با علائم دیگری مانند حملات پانیک، اختلال خواب شدید، افت خلق یا مشکلات قابل توجه در عملکرد روزانه همراه شده است، ارزیابی روانپزشکی میتواند ضروری باشد.
روانپزشک میتواند وضعیت فرد را بررسی کند و در صورت نیاز، درمان دارویی یا ترکیبی از دارو و رواندرمانی را پیشنهاد دهد. برای افرادی که در غرب تهران زندگی میکنند، جستوجوی یک دکتر روانپزشک غرب تهران میتواند نقطه شروعی برای دریافت ارزیابی تخصصی باشد.
آرامش واقعی فقط با خاموش کردن علائم به دست نمیآید
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد تصور کند هرچه سریعتر احساس اضطراب را از بین ببرد، مشکل حل شده است. در حالی که گاهی لازم است بررسی شود چرا اضطراب ایجاد شده، چه عواملی آن را تشدید میکنند و فرد چه الگوهایی برای مقابله با آن دارد. ممکن است اضطراب ریشه در فشارهای کاری داشته باشد، ممکن است با مشکلات خانوادگی ارتباط داشته باشد، ممکن است از یک تجربه دشوار گذشته تأثیر گرفته باشد یا در برخی افراد بخشی از یک اختلال اضطرابی باشد.
بنابراین درمان مؤثر معمولاً به جای تمرکز صرف بر «خاموش کردن علامت»، به شناخت ریشهها و اصلاح عوامل مؤثر نیز توجه میکند. در نهایت، اگر اضطراب وارد روابط خانوادگی شده، خواب و تمرکز را مختل کرده یا باعث شده فرد برای گذراندن روز به دنبال راههای فوری برای آرام شدن باشد، بهتر است مسئله جدیتر بررسی شود. کمک گرفتن از متخصص، لزوماً به معنای شدید بودن مشکل نیست؛ گاهی مراجعه بهموقع میتواند از پیچیدهتر شدن یک مشکل ساده جلوگیری کند.