به گزارش خبرنگار ایلنا، انجمن علمی روان‌پزشکان ایران در نامه به وزیر بهداشت و درمان، بر پایه گزارش‌های مستمر دریافتی از روان‌پزشکان، مراکز درمانی، بیماران و خانواده‌های آنان در استان‌های مختلف، نگرانی جدی خود را از تداوم و تشدید کمبود برخی داروهای ضروری روانپزشکی را اعلام کرد.
«هادی احمدی» سخنگوی انجمن داروسازان، در خصوص کمبود داروهای اعصاب و روان در کشور به خبرنگار ایلنا گفت: داروهای اعصاب و روان از جمله داروهایی هستند که در کشور ما، در مقایسه با بسیاری از داروهای دیگر، از قیمت نسبتاً پایین‌تری برخوردارند. البته در حال حاضر قیمت برخی از این داروها افزایش یافته است که عمدتاً مربوط به داروهای برند است.
وی افزود: با توجه به حذف ارز ترجیحی برای برخی از این داروها، شرکت‌های تولیدکننده و واردکننده برای تأمین مواد اولیه مورد نیاز خود ناگزیر به استفاده از ارز آزاد هستند و این موضوع طبیعتاً موجب افزایش قیمت تمام‌شده و در نهایت افزایش قیمت برخی داروها شده است.
احمدی خاطرنشان کرد: بخشی از داروهای اعصاب و روان نیز در گروه داروهای برند قرار می‌گیرند و به همین دلیل، تحت تأثیر تغییرات نرخ ارز و افزایش هزینه تأمین مواد اولیه، با افزایش قیمت مواجه شده‌اند. با این حال، اگر قیمت داروهای اعصاب و روان را در مقایسه با سایر گروه‌های دارویی بررسی کنیم، این داروها همچنان در کشور ما در زمره داروهای نسبتاً ارزان‌قیمت قرار دارند.
سخنگوی انجمن داروسازان ادامه داد: بخشی از مشکلات موجود در تأمین داروهای اعصاب و روان، به کمبود مواد اولیه بازمی‌گردد. طی حدود شش ماه گذشته و با توجه به شرایط ناشی از جنگ، مسیرهای تأمین و حمل‌ونقل، به‌ویژه مسیرهای دریایی، با محدودیت‌هایی مواجه شده‌اند. بخش قابل توجهی از مواد اولیه مورد نیاز از کشورهایی مانند هند تأمین می‌شد، اما متأسفانه از آن زمان تاکنون، ورود برخی محموله‌ها با اختلال مواجه شده است.
به گفته وی، در حال حاضر مسیرهای هوایی نیز با محدودیت مواجه هستند و مسیرهای جایگزین دریایی نیز علاوه بر طولانی‌تر بودن، هزینه‌های بیشتری را به تأمین و انتقال مواد اولیه تحمیل می‌کنند. در نتیجه، زمان مورد نیاز برای ورود مواد اولیه به کشور افزایش یافته است.از سوی دیگر، تمام مواد اولیه دارویی مورد نیاز در داخل کشور تولید نمی‌شود و بخشی از آن از طریق واردات تأمین می‌شود. با توجه به شرایط موجود و اختلال در روند واردات، در تأمین برخی از این مواد اولیه با کمبود مواجه شده‌ایم که این مسئله به‌طور مستقیم بر روند تولید برخی داروها، از جمله داروهای اعصاب و روان، تأثیر گذاشته است.
احمدی با بیان اینکه ذخایر استراتژیک برخی از مواد اولیه نیز به‌گونه‌ای نبوده است که بتوان در شرایط فعلی برای مدت طولانی از آن‌ها استفاده کرد، گفت: به همین دلیل، در حال حاضر در تأمین و تولید برخی اقلام دارویی حوزه اعصاب و روان با کمبود مواجه هستیم.طبق قانون، ذخایر استراتژیک دارویی کشور باید برای مدت شش ماه پیش‌بینی و تأمین شود. بر اساس قانون برنامه هفتم توسعه نیز، ذخایر دارویی کشور باید در سطح شش‌ماهه قرار داشته باشد. سازمان غذا و دارو نیز تمام تلاش و تمهیدات خود را به کار گرفته است تا این ذخیره استراتژیک در سطح مطلوب حفظ شود.
وی اضافه کرد: یکی از مشکلات اصلی در این زمینه، موضوع نقدینگی و تأمین منابع مالی است. زمانی که ارز مورد نیاز به میزان کافی تخصیص پیدا نمی‌کند، طبیعتاً نمی‌توان انتظار داشت که تمامی نیازهای دارویی کشور به‌طور کامل تأمین و ذخایر موردنظر نیز حفظ شود.برای سال جاری، میزان ارزی که به حوزه دارو اختصاص داده شده، حدود نیمی از میزان ارزی بوده است که سازمان غذا و دارو برای تأمین نیازهای این حوزه درخواست کرده بود. طبیعی است زمانی که میزان ارز تخصیص‌یافته با میزان ارز مورد نیاز و درخواستی همخوانی نداشته باشد، در روند تأمین دارو اختلال ایجاد شده و در نهایت شاهد بروز کمبود در برخی اقلام دارویی خواهیم بود.
سخنگوی انجمن داروسازان تصریح کرد: طبیعی است زمانی که منابع مالی و ارزی مورد نیاز در اختیار سازمان غذا و دارو قرار نمی‌گیرد، نمی‌توان انتظار داشت این سازمان با حداکثر ظرفیت و توان، تمامی نیازهای دارویی کشور را تأمین کند. برای تأمین پایدار دارو و مواد اولیه، لازم است بودجه و منابع ارزی کافی در اختیار سازمان قرار گیرد تا امکان برنامه‌ریزی و واردات به‌موقع مواد اولیه فراهم شود.
به گفته وی وقتی میزان بودجه و ارز تخصیص‌یافته، به‌طور قابل توجهی کمتر از میزان مورد درخواست سازمان است، طبیعی است که این محدودیت در نهایت خود را در بروز کمبود برخی اقلام دارویی نشان دهد. بنابراین، یکی از مشکلات اساسی در شرایط فعلی، کمبود منابع ارزی مورد نیاز برای تأمین دارو و مواد اولیه است.
وی تصریح کرد: در کنار این موضوع، مسئله مهم‌تر، ضرورت داشتن یک نگاه راهبردی و بلندمدت به حوزه دارو در سطح تصمیم متأسفانه در عمل، اهمیت استراتژیک دارو و ضرورت تأمین پایدار آن همواره به اندازه کافی مورد توجه قرار نمی‌گیرد. ممکن است در اظهارنظرها بر اهمیت راهبردی دارو تأکید شود، اما این نگاه در مرحله تصمیم‌گیری و تخصیص منابع به‌طور کامل نمود پیدا نمی‌کند.در عمل، تا حد امکان از میزان ارز اختصاص‌یافته به حوزه دارو کاسته می‌شود و حتی منابع ارزی مصوب نیز گاهی با تأخیر در اختیار بخش مربوطه قرار می‌گیرد. این مسئله در نهایت بر روند تأمین مواد اولیه، تولید و توزیع دارو تأثیر می‌گذارد و می‌تواند به ایجاد یا تشدید کمبود برخی اقلام دارویی منجر شود.
احمدی با اشاره به اینکه علاوه بر میزان ارز تخصیص‌یافته، زمان‌بندی تأمین و پرداخت آن نیز از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است، افزود: ارز باید در زمان مناسب در اختیار تولیدکننده قرار گیرد تا امکان خرید و واردات به‌موقع مواد اولیه فراهم شود. حتی در صورت اختصاص ارز کافی، اگر این منابع با تأخیر در اختیار تولیدکننده قرار گیرند، روند تأمین مواد اولیه و در نتیجه فرآیند تولید دارو با اختلال مواجه خواهد شد.متأسفانه مجموعه‌ای از عوامل، از جمله محدودیت منابع ارزی، تأخیر در تخصیص ارز، مشکلات ناشی از جنگ و تحریم‌ها و دشواری‌های موجود در مسیر واردات، در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و موجب شده‌اند در تأمین مواد اولیه و تولید برخی اقلام دارویی، به‌ویژه در حوزه داروهای اعصاب و روان، با کمبود مواجه شویم.
وی ادامه داد: هر زمان که در تأمین یک دارو کمبود ایجاد می‌شود، زمینه برای شکل‌گیری بازار سیاه و عرضه غیررسمی آن نیز فراهم می‌شود. در چنین شرایطی، لازم است نهادهای نظارتی به‌طور جدی بررسی کنند که چگونه دارویی که در داروخانه‌ها و شرکت‌های دارویی با کمبود مواجه است، در بازار غیررسمی و با قیمت‌های چندین برابر یافت می‌شود.پیگیری مسیر ورود دارو به بازار سیاه و شناسایی محل نشت آن، یکی از وظایف مهم دستگاه‌های نظارتی است. باید مشخص شود داروهایی که به‌صورت رسمی در شبکه توزیع با کمبود مواجه هستند، چگونه سر از بازار غیررسمی درمی‌آورند و چه عواملی زمینه‌ساز این اتفاق می‌شوند.
سخنگوی انجمن داروسازان در پایان گفت: البته باید توجه داشت که صرف ایجاد کمبود نیز می‌تواند به‌طور طبیعی زمینه شکل‌گیری بازار غیررسمی را فراهم کند. در چنین شرایطی، ممکن است بخشی از دارو از کشورهای همسایه و با قیمت‌های بسیار بالاتر وارد شود یا حتی برخی افراد اقدام به احتکار دارو و عرضه آن با قیمت‌های غیرمتعارف کنند.
بنابراین، در کنار تلاش برای رفع کمبود دارو، نظارت مؤثر بر زنجیره تأمین و توزیع و همچنین شناسایی و برخورد با موارد احتکار، قاچاق و نشت دارو به بازار غیررسمی نیز ضروری است. این موضوع باید به‌صورت جدی از سوی نهادهای نظارتی پیگیری شود تا دارویی که برای بیماران تأمین شده است، به جای شبکه رسمی توزیع، سر از بازار سیاه درنیاورد.