داروهای رایج و خطر آسیب به کلیه‌ها: چه کسانی باید احتیاط کنند؟

عصرایران- کلیه ها فقط مواد زائد را از خون دفع نمی کنند؛ تنظیم آب و املاح بدن و بسیاری از فرایندهای مهم دیگر نیز به عملکرد درست آن ها وابسته است. بعضی داروها می توانند در شرایط خاص به کلیه ها آسیب بزنند؛ این خطر در افراد مبتلا به بیماری کلیوی، کم آبی بدن، سالمندان و کسانی که چند دارو را همزمان مصرف می کنند بیشتر است.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی

ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و برخی داروهای مشابه از شناخته شده ترین داروهایی هستند که می توانند به کلیه ها آسیب بزنند. این داروها با کاهش جریان خون ورودی به کلیه، به ویژه در دوزهای بالا یا مصرف طولانی مدت، می توانند باعث آسیب حاد کلیه یا تشدید بیماری مزمن کلیوی شوند. خطر در زمان کم آبی بدن بیشتر می شود.

افراد مبتلا به بیماری کلیوی، نارسایی قلبی، فشار خون بالا یا کسانی که برخی داروهای فشار خون و داروهای ادرارآور مصرف می کنند، باید پیش از مصرف این داروها با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

برخی آنتی بیوتیک ها

همه آنتی بیوتیک ها برای کلیه خطرناک نیستند، اما بعضی از آن ها می توانند باعث آسیب کلیوی شوند. آمینوگلیکوزیدها مانند جنتامایسین و توبرامایسین از جمله داروهایی هستند که می توانند مستقیما به سلول های لوله های کلیه آسیب بزنند. برخی آنتی بیوتیک ها نیز ممکن است با ایجاد التهاب بینابینی کلیه یا تشکیل کریستال در مجاری کلیوی باعث آسیب شوند.

به همین دلیل در برخی بیماران، مقدار مصرف این داروها بر اساس عملکرد کلیه تنظیم می شود و در درمان های خاص، آزمایش خون برای پایش عملکرد کلیه ضروری است.

برخی داروهای ضدویروس

آسیکلوویر، که برای درمان عفونت هایی مانند تبخال و زونا استفاده می شود، در شرایط خاص می تواند با تشکیل کریستال در لوله های کلیه باعث آسیب حاد کلیه شود. کم آبی بدن و دریافت دوزهای بالا می تواند این خطر را افزایش دهد.

البته این موضوع به معنی خطرناک بودن مصرف معمول و تجویز شده آسیکلوویر برای همه افراد نیست؛ مقدار مصرف باید متناسب با شرایط بیمار و عملکرد کلیه تعیین شود.

داروهای ادرارآور

داروهایی مانند فوروزماید و هیدروکلروتیازید برای درمان فشار خون، تجمع مایع و برخی بیماری های قلبی و کلیوی کاربرد دارند و ذاتا داروهای «کلیه خراب کن» محسوب نمی شوند.

با این حال، مصرف آن ها در شرایط خاص می تواند باعث کم آبی یا تغییرات قابل توجه در املاح بدن شود و در فرد مستعد، خطر آسیب حاد کلیه را افزایش دهد. این خطر به ویژه در صورت همراهی با کم آبی یا مصرف همزمان برخی داروهای دیگر اهمیت پیدا می کند.

استاتین ها

برخی پژوهش ها ارتباط میان مصرف استاتین های پرقدرت و افزایش خطر تشخیص یا بستری به دلیل آسیب حاد کلیه را بررسی کرده اند. در یک مطالعه بزرگ روی بیش از 2 میلیون مصرف کننده جدید استاتین، مصرف استاتین های پرقدرت با افزایش 34 درصدی خطر بستری به دلیل آسیب حاد کلیه در 120 روز نخست، در مقایسه با استاتین های کم قدرت، همراه بود.

با این حال، این نتیجه به معنای آن نیست که استاتین ها به طور معمول باعث آسیب کلیه می شوند یا افراد باید مصرف آن ها را قطع کنند. استاتین ها برای کاهش خطر بیماری های قلبی و عروقی تجویز می شوند و تصمیم درباره نوع و مقدار مصرف آن ها باید بر اساس شرایط هر بیمار انجام شود.

استامینوفن با داروهای ضدالتهاب یکسان نیست

یکی از نکات مهمی که در مطالب قدیمی درباره سلامت کلیه دیده می شود، قرار دادن استامینوفن در کنار ایبوپروفن و ناپروکسن به عنوان داروهای مشابه است.

استامینوفن در مقدار توصیه شده، در حالت کلی برای کلیه ها ایمن محسوب می شود و مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی جریان خون کلیه را کاهش نمی دهد. البته مصرف بیش از مقدار توصیه شده می تواند به کبد آسیب بزند و در افراد مبتلا به بیماری های زمینه ای، انتخاب دارو باید با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.

چگونه خطر آسیب دارویی به کلیه را کاهش دهیم؟

مهم ترین نکته، پرهیز از مصرف خودسرانه دارو و توجه به مقدار مصرف و مدت درمان است. بسیاری از داروها در افراد مبتلا به کاهش عملکرد کلیه باید با مقدار کمتر یا فاصله زمانی متفاوت مصرف شوند.

همچنین هنگام بیماری هایی که با استفراغ، اسهال، تب یا تعریق شدید همراه هستند، کم آبی می تواند خطر آسیب کلیوی ناشی از بعضی داروها را افزایش دهد. به همین دلیل، اگر داروی خاصی مصرف می کنید و دچار کم آبی شده اید، درباره ادامه مصرف آن با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

مصرف منظم و بی دلیل داروهای مسکن، به ویژه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، یکی از مواردی است که باید جدی گرفته شود. همچنین افراد مبتلا به بیماری کلیوی بهتر است فهرست کامل داروها، مکمل ها و داروهای بدون نسخه خود را با پزشک یا داروساز در میان بگذارند.

این مطلب صرفا جنبه اطلاع رسانی دارد و جایگزین تشخیص، درمان یا مشاوره پزشکی نیست. پیش از مصرف دارو یا مکمل، تغییر مقدار مصرف یا استفاده درمانی از روش های پزشکی، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.