علائم بیماری مزمن کلیه: نشانه‌هایی که نباید نادیده گرفت

عصرایران- بیماری مزمن کلیه معمولا به آهستگی پیشرفت می کند و یکی از ویژگی های مهم آن این است که در مراحل اولیه اغلب هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی کند. به همین دلیل، بسیاری از افراد ممکن است تا زمانی که بیماری پیشرفته نشده است از وجود آن اطلاع نداشته باشند. در بسیاری از موارد، آزمایش خون و ادرار تنها راه تشخیص زودهنگام بیماری است.

کلیه ها وظیفه تصفیه خون، دفع مواد زائد و مایع اضافی از طریق ادرار و کمک به تنظیم تعادل آب و املاح بدن را بر عهده دارند. وقتی عملکرد کلیه ها برای مدت طولانی کاهش پیدا کند، مواد زائد و مایع اضافی می توانند در بدن تجمع پیدا کنند و به تدریج علائم مختلفی ایجاد شود.

تورم پاها و اطراف چشم

یکی از علائم قابل توجه بیماری پیشرفته کلیه، تجمع مایع در بدن و ایجاد تورم است. این تورم بیشتر در پاها، مچ پا و ساق دیده می شود و گاهی دست ها یا صورت، به ویژه اطراف چشم، را نیز درگیر می کند. تجمع مایع زمانی رخ می دهد که کلیه ها نتوانند نمک و آب اضافی را به اندازه کافی دفع کنند.

تغییرات در ادرار

از آنجا که کلیه ها در تولید ادرار نقش دارند، بیماری کلیه می تواند با تغییراتی در الگوی دفع ادرار همراه باشد. افزایش یا کاهش دفعات ادرار، به ویژه بیدار شدن مکرر در طول شب برای ادرار کردن، می تواند یکی از این تغییرات باشد.

وجود پروتئین در ادرار نیز از نشانه های مهم آسیب کلیه است و ممکن است باعث کف آلود شدن ادرار شود. مشاهده خون در ادرار نیز می تواند با برخی بیماری های کلیه مرتبط باشد، هرچند علل دیگری هم برای آن وجود دارد و نباید هر تغییر ظاهری در ادرار را به بیماری مزمن کلیه نسبت داد.

خستگی و کاهش انرژی

با پیشرفت بیماری مزمن کلیه، برخی افراد دچار خستگی، کاهش انرژی و مشکلات خواب می شوند. یکی از دلایل این وضعیت می تواند کم خونی باشد؛ زیرا کلیه های سالم هورمون اریتروپویتین را تولید می کنند و این هورمون در تحریک مغز استخوان برای ساخت گلبول های قرمز نقش دارد.

کاهش عملکرد کلیه می تواند در مراحل پیشرفته با کم خونی همراه شود و در نتیجه احساس خستگی و ضعف بیشتر شود.

تهوع، کاهش اشتها و کاهش وزن

در مراحل پیشرفته بیماری، افزایش مواد زائد در خون می تواند باعث کاهش اشتها، تهوع و گاهی استفراغ شود. کاهش وزن نیز ممکن است در همین شرایط اتفاق بیفتد. این علائم اختصاصی بیماری کلیه نیستند و می توانند دلایل متعدد دیگری داشته باشند، اما در فردی که عملکرد کلیه او کاهش یافته است اهمیت بیشتری پیدا می کنند.

خارش و خشکی پوست

خارش پوست، به ویژه در بیماری پیشرفته کلیه، می تواند یکی از علائم مرتبط با اختلال عملکرد کلیه باشد. خشکی پوست و خارش در میان افراد مبتلا به بیماری کلیه، به خصوص در مراحل پیشرفته، شایع تر است.

با این حال، هر نوع خارش، جوش یا راش پوستی به معنای بیماری کلیه نیست و بیماری مزمن کلیه را نمی توان صرفا بر اساس علائم پوستی تشخیص داد.

گرفتگی عضلات

برخی افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه، به ویژه در مراحل پیشرفته، دچار گرفتگی و انقباض عضلات می شوند. اختلال در تعادل مواد معدنی و الکترولیت ها و برخی تغییرات متابولیک ناشی از کاهش عملکرد کلیه می تواند در بروز این مشکل نقش داشته باشد.

مشکلات خواب و تمرکز

اختلال خواب در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه شایع است. خستگی، خارش، گرفتگی عضلات و تغییرات متابولیک می توانند خواب را مختل کنند.

کاهش تمرکز و احساس کندی ذهن نیز ممکن است در مراحل پیشرفته بیماری دیده شود. این علائم به تنهایی نشانه بیماری کلیه نیستند و می توانند دلایل بسیار متفاوتی داشته باشند.

تنگی نفس

تنگی نفس می تواند در مراحل پیشرفته بیماری مزمن کلیه رخ دهد. تجمع مایع در بدن و برخی عوارض بیماری، از جمله کم خونی، می توانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند. با این حال، تنگی نفس علامتی غیر اختصاصی است و بیماری های قلبی و ریوی و بسیاری از مشکلات دیگر نیز می توانند چنین علامتی ایجاد کنند.

طعم ناخوشایند دهان

در مراحل پیشرفته و به ویژه هنگام تجمع قابل توجه مواد زائد در خون، برخی افراد ممکن است تغییر حس چشایی، طعم ناخوشایند یا فلزی در دهان و کاهش اشتها را تجربه کنند. این وضعیت به تنهایی نشانه بیماری مزمن کلیه محسوب نمی شود و در کنار سایر علائم و نتایج آزمایش ها معنا پیدا می کند.

فشار خون بالا

فشار خون بالا ارتباط نزدیکی با بیماری مزمن کلیه دارد. این رابطه دوطرفه است؛ فشار خون بالا می تواند به کلیه ها آسیب برساند و بیماری کلیه نیز می تواند باعث افزایش فشار خون شود. بنابراین، فشار خون بالا را نباید صرفا به عنوان یک «علامت کلیوی» در نظر گرفت.

درد؛ علامت اختصاصی بیماری مزمن کلیه نیست

درد در ناحیه پهلو یا پشت می تواند در برخی بیماری های مربوط به کلیه و مجاری ادراری، مانند سنگ کلیه یا بعضی عفونت ها، دیده شود؛ اما بیماری مزمن کلیه معمولا با درد مشخص و مداوم کلیه آغاز نمی شود.

به همین دلیل، نسبت دادن هر نوع کمردرد یا درد پا به بیماری مزمن کلیه درست نیست. در بیماری مزمن کلیه، آزمایش خون و ادرار اهمیت بسیار بیشتری برای تشخیص دارند.

چگونه بیماری مزمن کلیه تشخیص داده می شود؟

نباید برای تشخیص بیماری مزمن کلیه منتظر بروز علائم بود. دو شاخص اصلی در بررسی بیماری، میزان فیلتراسیون تخمینی کلیه یا eGFR و میزان آلبومین موجود در ادرار است.

آزمایش خون کراتینین برای برآورد eGFR استفاده می شود و آزمایش نسبت آلبومین به کراتینین ادرار یا UACR می تواند وجود آسیب کلیه را نشان دهد. UACR بالاتر از 30 میلی گرم در گرم غیرطبیعی محسوب می شود. برای تشخیص بیماری مزمن کلیه، کاهش عملکرد کلیه یا شواهد آسیب کلیه باید معمولا دست کم به مدت 3 ماه وجود داشته باشد.

افرادی که دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی یا سابقه خانوادگی نارسایی کلیه دارند، بیشتر در معرض بیماری مزمن کلیه هستند و ممکن است به بررسی منظم عملکرد کلیه نیاز داشته باشند.

اگر فردی تورم قابل توجه، کاهش واضح یا تغییر مداوم در دفع ادرار، ادرار کف آلود یا خونی، تنگی نفس، تهوع و استفراغ مداوم یا خستگی غیرمعمول دارد، ارزیابی پزشکی می تواند به مشخص شدن علت کمک کند.

این مطلب صرفا برای افزایش آگاهی و اطلاع رسانی است و جایگزین تشخیص، درمان یا توصیه پزشکی نیست. پیش از مصرف دارو یا مکمل، تغییر مقدار مصرف آن ها یا استفاده درمانی از هر روش، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.