عصرایران- وجود کریستال در ادرار که در اصطلاح پزشکی «کریستالوری» نامیده می شود، در بسیاری از موارد به تنهایی نشانه بیماری نیست. این کریستال ها زمانی شکل می گیرند که غلظت برخی مواد معدنی و نمک ها در ادرار افزایش پیدا کند و شرایط شیمیایی ادرار برای تشکیل بلور مناسب شود. کم آبی بدن، رژیم غذایی، برخی داروها، عفونت های ادراری و بعضی بیماری ها می توانند در ایجاد آن ها نقش داشته باشند.

در برخی افراد، کریستال ها ممکن است به تدریج به هم متصل شوند و سنگ کلیه یا دیگر سنگ های دستگاه ادراری را تشکیل دهند. با این حال، وجود مقدار کمی کریستال در آزمایش ادرار لزوما به معنای وجود سنگ یا بیماری کلیوی نیست.

کریستال در ادرار چه علائمی دارد؟

خود کریستال های ادراری اغلب هیچ علامتی ایجاد نمی کنند و ممکن است به طور اتفاقی در آزمایش ادرار دیده شوند. حتی برخی افراد سالم نیز ممکن است در آزمایش ادرار خود کریستال داشته باشند.

علائم معمولا زمانی ظاهر می شوند که کریستال ها به تشکیل سنگ منجر شوند یا همراه با عفونت و انسداد دستگاه ادراری باشند. در چنین شرایطی ممکن است درد پهلو یا کمر، درد هنگام ادرار، تکرر ادرار، وجود خون در ادرار، تهوع و استفراغ یا ادرار کدر و بدبو ایجاد شود. تب و لرز همراه با علائم ادراری نیز می تواند نشانه عفونت باشد و نیازمند ارزیابی پزشکی است.

انواع کریستال های ادراری

انواع مختلفی از کریستال ها ممکن است در آزمایش ادرار دیده شوند. شکل و ترکیب آن ها به مواد موجود در ادرار و میزان اسیدی یا قلیایی بودن آن بستگی دارد.

کریستال های کلسیم اگزالات

کلسیم اگزالات یکی از انواع شایع کریستال های مرتبط با سنگ کلیه است. افزایش غلظت مواد تشکیل دهنده سنگ در ادرار و کاهش حجم ادرار می تواند احتمال تشکیل این کریستال ها را بیشتر کند. این کریستال ها می توانند در شرایط مختلف pH ادرار دیده شوند و محدود کردن بی دلیل کلسیم غذایی راه مناسبی برای پیشگیری از آن ها نیست.

کریستال های اسید اوریک

این کریستال ها بیشتر در ادرار اسیدی دیده می شوند و در برخی افراد می توانند با تشکیل سنگ اسید اوریکی ارتباط داشته باشند. رژیم غذایی، میزان دریافت مایعات و بعضی اختلالات متابولیک می توانند در افزایش خطر تشکیل این نوع سنگ ها نقش داشته باشند.

کریستال های فسفات کلسیم

این کریستال ها بیشتر در ادرار قلیایی دیده می شوند و می توانند در تشکیل برخی انواع سنگ کلیه نقش داشته باشند. وجود آن ها در آزمایش ادرار به تنهایی به معنای ابتلا به سنگ کلیه نیست.

کریستال های استروویت

کریستال های استروویت از منیزیم، آمونیوم و فسفات تشکیل شده اند و معمولا در ادرار قلیایی دیده می شوند. این نوع کریستال ها می توانند با برخی عفونت های دستگاه ادراری مرتبط باشند.

کریستال های سیستین

کریستال های سیستین کمتر شایع هستند و وجود آن ها می تواند نشانه سیستینوری، یک اختلال ارثی در جابه جایی برخی اسیدهای آمینه در کلیه، باشد. بنابراین مشاهده این نوع کریستال اهمیت بیشتری دارد و ممکن است نیازمند بررسی تخصصی باشد.

کریستال های دیگری مانند بیلی روبین، تیروزین، لوسین و زانتین نیز ممکن است در شرایط خاص در ادرار دیده شوند و تفسیر آن ها باید در کنار سابقه پزشکی و سایر نتایج آزمایش انجام شود.

چرا کریستال در ادرار تشکیل می شود؟

کم آبی بدن

یکی از عوامل مهم، کاهش حجم ادرار است. وقتی آب کافی در ادرار وجود نداشته باشد، مواد معدنی و نمک ها غلیظ تر می شوند و احتمال تشکیل کریستال افزایش پیدا می کند.

رژیم غذایی

مقدار نمک، پروتئین حیوانی و برخی مواد غذایی می تواند بر ترکیب ادرار و خطر تشکیل سنگ اثر بگذارد. با این حال، محدودیت غذایی باید بر اساس نوع کریستال یا سنگ و شرایط فرد انجام شود و حذف خودسرانه گروه های غذایی معمولا ضروری نیست.

تغییر pH ادرار

اسیدی یا قلیایی بودن ادرار می تواند تعیین کند چه نوع کریستالی راحت تر شکل بگیرد. برای مثال، اسید اوریک بیشتر در محیط اسیدی و استروویت در محیط قلیایی دیده می شود. بنابراین نمی توان یک pH مشخص را برای همه انواع کریستال ها عامل ایجاد آن ها دانست.

عفونت های ادراری

برخی عفونت های دستگاه ادراری می توانند شرایط شیمیایی ادرار را تغییر دهند و به تشکیل کریستال های خاص، به ویژه استروویت، کمک کنند.

داروها

برخی داروها نیز می توانند باعث تشکیل کریستال در ادرار شوند. بنابراین هنگام تفسیر آزمایش ادرار باید داروهای مصرفی فرد نیز در نظر گرفته شوند.

چگونه کریستال در ادرار تشخیص داده می شود؟

رنگ یا ظاهر ادرار به تنهایی نمی تواند وجود کریستال را مشخص کند. روش اصلی شناسایی کریستال ها، آزمایش ادرار و بررسی نمونه زیر میکروسکوپ است. آزمایش ادرار علاوه بر کریستال می تواند وجود خون، گلبول های سفید، باکتری، پروتئین و سایر مواد را نیز مشخص کند.

اگر پزشک احتمال سنگ کلیه را مطرح کند، ممکن است آزمایش خون و تصویربرداری مانند سونوگرافی یا سی تی اسکن نیز برای بررسی سنگ و علت زمینه ای درخواست شود.

درمان کریستال در ادرار چیست؟

درمان به نوع کریستال و علت ایجاد آن بستگی دارد. اگر کریستال ها بدون علامت و بدون بیماری زمینه ای باشند، ممکن است تنها اصلاح دریافت مایعات و بررسی عوامل خطر کافی باشد.

در افرادی که مستعد تشکیل سنگ هستند، نوشیدن مایعات کافی، کاهش مصرف نمک و داشتن رژیم غذایی متعادل می تواند خطر تشکیل سنگ را کاهش دهد. میزان مناسب مایعات برای همه افراد یکسان نیست و باید با توجه به شرایط جسمی و بیماری های زمینه ای تعیین شود.

اگر کریستال ها در نتیجه یک دارو، عفونت، اختلال متابولیک یا بیماری زمینه ای ایجاد شده باشند، درمان همان علت اهمیت دارد. در صورت تشکیل سنگ کلیه نیز روش درمان بر اساس اندازه، محل و نوع سنگ تعیین می شود.

اگر در آزمایش ادرار کریستال گزارش شده است، صرف دیدن این عبارت به معنای ابتلا به سنگ کلیه یا بیماری کلیوی نیست. تعداد و نوع کریستال، pH ادرار، میزان آب بدن، سایر یافته های آزمایش و علائم فرد همگی در تفسیر نتیجه اهمیت دارند.

این مطلب صرفا جنبه اطلاع رسانی دارد و جایگزین تشخیص، درمان یا توصیه پزشکی نیست. پیش از مصرف هرگونه دارو یا مکمل، تغییر مقدار مصرف آن ها یا استفاده درمانی از روش های مطرح شده، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.