عصر ایران - رسیدن به 100 سالگی به عوامل مختلفی از جمله ژنتیک، سبک زندگی و تغذیه بستگی دارد. در حالی که رژیم های گیاه محور به دلیل فوایدشان برای سلامت قلب و کاهش خطر برخی بیماری های مزمن مورد توجه قرار گرفته اند، پژوهشی جدید نشان می دهد که در سالمندان، رابطه میان گیاه خواری و طول عمر ممکن است پیچیده تر از آن چیزی باشد که تصور می کنیم.
محققان در یک مطالعه گسترده روی افراد 80 ساله و بالاتر در چین دریافتند زنانی که گوشت مصرف می کردند، در مقایسه با زنان گیاه خوار، احتمال بیشتری برای رسیدن به 100 سالگی داشتند. با این حال، این تفاوت عمدتا در سالمندانی دیده شد که دچار کمبود وزن بودند؛ موضوعی که اهمیت دریافت کافی انرژی و مواد مغذی در سنین بالا را برجسته می کند.
مطالعه ای روی بیش از 5 هزار سالمند چینی
این پژوهش با استفاده از داده های «مطالعه طولی سلامت و طول عمر سالمندان چین» (CLHLS) انجام شد؛ یکی از مطالعات گسترده در زمینه سلامت سالمندان.
پژوهشگران دانشگاه فودان، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های چین و دانشگاه جیائوتونگ شانگهای، اطلاعات 5203 نفر را بررسی کردند. از میان این افراد، 1459 نفر به 100 سالگی رسیده بودند و 3744 نفر در گروه سالمندان 80 و 90 ساله قرار داشتند که هنوز به این سن نرسیده بودند.
نتایج نشان داد میان مصرف گوشت و احتمال رسیدن به 100 سالگی در زنان ارتباطی مشاهده می شود، اما در مردان چنین ارتباط معناداری به دست نیامد. نکته مهم تر اینکه این تفاوت در همه افراد دیده نمی شد و وضعیت وزن بدن نقش قابل توجهی در نتایج داشت.
چرا کمبود وزن در سالمندی اهمیت دارد؟
بر اساس یافته های پژوهش، ارتباط میان گیاه خواری و احتمال کمتر رسیدن به 100 سالگی عمدتا به سالمندانی محدود می شد که شاخص توده بدنی (BMI) آن ها پایین تر از محدوده طبیعی بود.
در این گروه، مصرف روزانه گوشت با احتمال 44 درصد بیشتر برای رسیدن به 100 سالگی، در مقایسه با رژیم گیاه خواری، همراه بود. این ارتباط در افراد دارای وزن طبیعی یا اضافه وزن مشاهده نشد.
البته این عدد به معنای افزایش قطعی 44 درصدی طول عمر بر اثر مصرف گوشت نیست. پژوهش از نوع مشاهده ای است و تنها ارتباط میان الگوی غذایی و رسیدن به سن 100 سالگی را نشان می دهد؛ بنابراین نمی توان نتیجه گرفت که گوشت به تنهایی عامل افزایش طول عمر بوده است.
در سنین بالا، کاهش اشتها، مشکلات جویدن و تغییر نیازهای تغذیه ای می توانند دریافت انرژی و مواد مغذی را دشوار کنند. به همین دلیل، حفظ وزن مناسب و جلوگیری از سوء تغذیه اهمیت زیادی دارد. محققان همچنین اشاره می کنند که نقش شاخص توده بدنی در طول عمر سالمندان به بررسی های بیشتری نیاز دارد.
آیا گیاه خواران در معرض خطر بیشتری قرار دارند؟
نتایج این مطالعه به معنای مضر بودن رژیم گیاه خواری برای همه سالمندان نیست. در واقع، پژوهشگران دریافتند افرادی که گوشت مصرف نمی کردند اما ماهی، لبنیات یا تخم مرغ را در برنامه غذایی خود داشتند، از نظر احتمال رسیدن به 100 سالگی تفاوت معناداری با گوشت خواران نشان ندادند.
این یافته نشان می دهد که دریافت کافی انرژی، پروتئین و سایر مواد مغذی ممکن است از برچسب کلی رژیم غذایی مهم تر باشد. رژیم گیاه خواری که به خوبی برنامه ریزی شده باشد، می تواند نیازهای تغذیه ای را تامین کند؛ با این حال، سالمندان کم وزن یا افرادی که اشتهای کمی دارند، ممکن است برای دریافت کالری، پروتئین و برخی ریزمغذی ها به توجه بیشتری نیاز داشته باشند.
برخی پژوهش های پیشین نیز احتمال افزایش خطر شکستگی در افراد گیاه خوار را مطرح کرده اند؛ موضوعی که ممکن است با دریافت ناکافی کلسیم و پروتئین ارتباط داشته باشد. البته شواهد در این زمینه یکدست نیست و نمی توان این خطر را به تمام افراد گیاه خوار تعمیم داد.
پروتئین و طول عمر؛ هنوز پرسش های بی پاسخ زیادی وجود دارد
پروتئین برای حفظ عضلات و عملکرد طبیعی بدن ضروری است و با افزایش سن، جلوگیری از تحلیل عضلانی اهمیت بیشتری پیدا می کند. با این حال، مقدار مناسب پروتئین برای سالمندی سالم همچنان موضوع بحث پژوهشگران است.
برخی مطالعات بر اهمیت دریافت کافی پروتئین برای حفظ قدرت عضلانی و پیشگیری از ضعف تاکید دارند. در مقابل، بعضی پژوهش های دیگر این احتمال را مطرح کرده اند که دریافت کمتر پروتئین در شرایط خاص بتواند بر فرایندهای مرتبط با پیری اثر بگذارد. با این حال، نمی توان از این یافته ها نتیجه گرفت که کاهش پروتئین برای همه سالمندان مفید است.
از سوی دیگر، نوع گوشت نیز اهمیت دارد. مصرف متعادل گوشت قرمز فرآوری نشده با مصرف مکرر گوشت های فرآوری شده یکسان نیست. گوشت های فرآوری شده و مصرف زیاد گوشت قرمز با برخی پیامدهای نامطلوب سلامت ارتباط دارند؛ به همین دلیل، تنوع غذایی و محدود کردن مصرف گوشت های فرآوری شده همچنان از توصیه های مهم تغذیه ای است.
برای رسیدن به 100 سالگی چه بخوریم؟
پژوهش جدید نسخه غذایی واحدی برای رسیدن به 100 سالگی ارائه نمی کند، اما یک نکته مهم را برجسته می سازد: نیازهای تغذیه ای سالمندان ممکن است با افراد جوان تر متفاوت باشد.
رژیم غذایی متنوع شامل سبزیجات، میوه ها، حبوبات، غلات کامل، مغزها و منابع مناسب پروتئین می تواند به تامین مواد مغذی مورد نیاز بدن کمک کند. بسته به شرایط فرد، تخم مرغ، لبنیات، ماهی یا گوشت نیز می توانند بخشی از این الگوی غذایی باشند.
در نهایت، وزن بدن، وضعیت عضلات، بیماری های زمینه ای، میزان فعالیت بدنی و کیفیت کلی رژیم غذایی همگی در سلامت دوران سالمندی نقش دارند. از این رو، نمی توان تنها با حذف یا اضافه کردن یک ماده غذایی، رسیدن به 100 سالگی را تضمین کرد.
این مطالعه که نتایج آن در نشریه علمی The American Journal of Clinical Nutrition منتشر شده است، بر اهمیت بررسی دقیق تر نیازهای تغذیه ای سالمندان تاکید دارد. پیام اصلی پژوهش این نیست که همه سالمندان باید گوشت بخورند، بلکه نشان می دهد تامین انرژی و مواد مغذی کافی، به ویژه در افراد کم وزن، می تواند بخش مهمی از مسیر سالمندی سالم باشد.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور