نئاندرتال‌ها ممکن است از ماده‌ای چسبنده ساخته شده از پوست درخت نه تنها برای ساخت ابزار، بلکه برای درمان زخم‌ها و مبارزه با عفونت‌های باکتریایی استفاده می‌کردند. دانشمندان کشف کرده‌اند که قیر توس، ماده‌ای که معمولاً با ابزارسازی دوران ماقبل تاریخ همراه است، دارای خواص ضد باکتریایی است که می‌توانسته آن را به عنوان نوعی داروی باستانی مفید کند.
این یافته‌ها از مطالعه‌ای است که توسط محققان دانشگاه کلن، دانشگاه آکسفورد، دانشگاه لیژ و دانشگاه کیپ برتون در کانادا انجام شده است. با بازسازی تکنیک‌هایی که اعتقاد می‌رود نئاندرتال‌ها از آن‌ها استفاده می‌کردند، این تیم قیر توس تولید کرد و توانایی آن را در مهار باکتری‌های مضر آزمایش کرد.
نتایج آن‌ها نشان می‌دهد که این چسب باستانی ممکن است هدف دوم و پیش‌تر نادیده گرفته شده‌ای داشته باشد: کمک به محافظت از زخم‌ها در برابر عفونت.
این تحقیق در PLOS One با عنوان «خواص ضد باکتریایی قیر توس تولید شده به صورت تجربی و کاربردهای دارویی آن در پلیستوسن» منتشر شده است.
چسب باستانی نئاندرتال‌ها ممکن است هدف پزشکی داشته باشد
قیر توس ماده‌ای غلیظ و چسبنده است که با گرم کردن پوست درخت توس به دست می‌آید. باستان‌شناسان ردپایی از آن را در بسیاری از مکان‌های نئاندرتال در سراسر اروپا کشف کرده‌اند که اغلب هنوز به ابزارهای سنگی باستانی متصل است.
دهه‌هاست که این یافته‌ها باعث شده است محققان معتقد باشند که نئاندرتال‌ها عمدتاً از این ماده به عنوان چسب استفاده می‌کردند. به طور خاص، قیر توس به آن‌ها کمک می‌کرد تیغه‌های سنگی یا نوک پیکان را به دسته‌های چوبی متصل کنند، تکنیکی که به آن اتصال (hafting) می‌گویند. این فرآیند به اتصال اجزای مختلف برای ایجاد ابزارهای کاربردی‌تر و مؤثرتر اجازه می‌داد.
با این حال، دانشمندان به طور فزاینده‌ای در حال بررسی این هستند که آیا قیر توس نقش گسترده‌تری در زندگی دوران ماقبل تاریخ داشته است یا خیر.
«با این حال، مطالعات جدید نشان می‌دهند که قیر توس ممکن است برای اهداف دیگری نیز استفاده شده باشد»، می‌گوید تژارک سیمسن از دانشگاه کلن و دانشگاه آکسفورد که رهبری این مطالعه را بر عهده دارد.
شواهد از جوامع سنتی در سراسر جهان نشان می‌دهد که قیر توس برای اهداف دارویی و همچنین سایر کاربردها استفاده شده است. همراه با اکتشافات باستان‌شناسی که نشان می‌دهد نئاندرتال‌ها از گیاهان استفاده می‌کردند و روش‌هایی از مراقبت‌های پزشکی را انجام می‌دادند، این سوال جالبی را مطرح کرد: آیا نئاندرتال‌ها می‌توانستند پتانسیل دارویی همان ماده‌ای را که برای ساخت ابزار استفاده می‌کردند، تشخیص دهند؟
«در کنار این یافته‌ها، شواهدی نیز وجود دارد که نشان می‌دهد نئاندرتال‌ها از روش‌های درمانی و استفاده از گیاهان بهره می‌بردند، به همین دلیل ما به استفاده از قیر توس در این زمینه علاقه‌مند بودیم»، می‌گوید سیمسن.
بازسازی روش‌های باستانی مورد استفاده برای ساخت قیر توس
برای بررسی این موضوع، محققان قیر توس خود را با استفاده از گونه‌های درختی که در دوران نئاندرتال‌ها وجود داشتند، تولید کردند. آن‌ها به جای تکیه بر فرآیندهای صنعتی مدرن، تکنیک‌های تولیدی را که از شواهد باستان‌شناسی مربوط به نئاندرتال‌ها بازسازی شده‌اند، بازسازی کردند.
یک تکنیک شامل قرار دادن پوست درخت توس در یک گودال زیرزمینی مهر و موم شده و گرم کردن آن با اکسیژن کم یا بدون آن بود. در این شرایط، پوست درخت توس فرآیندی به نام تقطیر خشک را طی می‌کند که در آن گرما ماده را تجزیه می‌کند و موادی را آزاد می‌کند که می‌توان آن‌ها را به صورت قیر جمع‌آوری کرد.
این تیم همچنین روش ساده‌تری را آزمایش کرد که شامل سوزاندن پوست درخت توس در نزدیکی یک سطح جامد، مانند سنگ بود. با سوختن پوست درخت توس، بخارات قیر در سطح خنک‌تر متراکم می‌شد و یک رسوب چسبنده باقی می‌ماند که می‌توان آن را جمع‌آوری کرد.
این آزمایش‌ها به دانشمندان اجازه داد تا بررسی کنند که آیا قیر توس ساخته شده با تکنیک‌های پیش از تاریخ مشابه، خواص ضد باکتریایی مشابهی خواهد داشت یا خیر.
قیر توس دوران ماقبل تاریخ خواص ضد باکتریایی نشان می‌دهد
نتایج نشان دهنده یک مزیت بالقوه مهم این ماده باستانی بود.
هنگامی که محققان نمونه‌های خود را آزمایش کردند، هر نوع قیر توس که تولید کرده بودند، قادر به مهار رشد استافیلوکوکوس اورئوس، باکتریایی که معمولاً با عفونت‌های زخم همراه است، بود.
استافیلوکوکوس اورئوس که اغلب به S. aureus خلاصه می‌شود، به ویژه در پزشکی مدرن مهم است زیرا می‌تواند باعث عفونت‌های جدی شود. برخی از سویه‌ها در برابر چندین آنتی‌بیوتیک مقاوم شده‌اند و مسئول عفونت‌های دشوار برای درمان در بیمارستان‌ها هستند.
به طور قابل توجهی، فعالیت ضد باکتریایی صرف نظر از اینکه محققان از کدام تکنیک استخراج دوران ماقبل تاریخ استفاده کرده بودند، ظاهر شد. این نشان می‌دهد که خواص مهارکننده باکتریایی قیر توس به یک روش تولید خاص بستگی نداشته است.
«یافته‌ها نشان می‌دهند که خواص ضد میکروبی از زمان نئاندرتال‌های اولیه وجود داشته است و می‌توانسته به طور هدفمند مورد استفاده قرار گیرد»، توضیح می‌دهد سیمسن.
اگرچه این آزمایش‌ها ثابت نمی‌کند که نئاندرتال‌ها واقعاً قیر توس را روی زخم‌ها اعمال می‌کردند، اما نشان می‌دهد که ماده‌ای که قادر به تولید آن بودند، خواصی داشته است که می‌توانسته آن را برای مراقبت‌های پزشکی مفید کند.
آیا داروی نئاندرتال‌ها می‌تواند سرنخ‌هایی برای آنتی‌بیوتیک‌های مدرن ارائه دهد؟
فراتر از آشکار کردن جنبه دیگری از رفتار نئاندرتال‌ها، این کشف ممکن است پیامدهایی برای پزشکی مدرن نیز داشته باشد.
مقاومت آنتی‌بیوتیکی یک نگرانی جهانی رو به رشد در زمینه بهداشت است. با مقاوم شدن باکتری‌های بیشتر به درمان‌های معمول، دانشمندان به دنبال مواد اضافی هستند که بتواند به مبارزه با عفونت‌ها کمک کند.
فعالیت ضد باکتریایی قیر توس دوران ماقبل تاریخ نشان می‌دهد که مواد باستانی و روش‌های درمانی سنتی ممکن است شایسته بررسی علمی دقیق‌تری باشند. موادی که هزاران سال پیش استفاده می‌شدند، ممکن است حاوی ترکیباتی با خواصی باشند که هنوز هم امروز مرتبط هستند.
با این حال، توانایی مهار باکتری‌ها در آزمایش‌های آزمایشگاهی لزوماً به این معنی نیست که قیر توس به عنوان درمانی برای زخم‌های انسان ایمن یا مؤثر خواهد بود. تحقیقات بیشتری برای ارزیابی هرگونه کاربرد پزشکی بالقوه مورد نیاز است.
«یافته‌های ما نشان می‌دهد که ممکن است ارزش بررسی آنتی‌بیوتیک‌های هدفمند از زمینه‌های مردم‌نگاری - یا، همانطور که در این مورد است، از زمینه‌های پیش از تاریخ - با جزئیات بیشتر وجود داشته باشد»، نتیجه می‌گیرد سیمسن.
این یافته‌ها به مجموعه رو به رشدی از تحقیقات اضافه می‌کند که نئاندرتال‌ها را به عنوان انسان‌های باهوش و سازگار نشان می‌دهد که مواد طبیعی اطراف خود را درک و از آن‌ها بهره می‌بردند. آنچه که باستان‌شناسان زمانی عمدتاً به عنوان چسبی باستانی می‌دانستند، ممکن است ماده‌ای مفید برای محافظت از زخم‌ها نیز باشد و امکان دیگری را در مورد منشاء دانش پزشکی انسان ارائه دهد.
منبع: دانشگاه کلن