نزدیک به پنج دهه مشاهدات ماهواره‌ای، تحول نگران‌کننده‌ای را در قطب شمال نشان می‌دهد که در آن یخ‌های دریایی در طول تابستان و زمستان در حال کاهش هستند و بخش زیادی از یخ‌های باقی‌مانده جوان‌تر و نازک‌تر شده‌اند.
اقیانوس قطب شمال با گستره وسیعی از آب منجمد پوشیده شده است که با فصول مختلف گسترش و انقباض می‌یابد. یخ معمولاً در طول زمستان طولانی و تاریک افزایش می‌یابد و در ماه مارس به حداکثر میزان خود می‌رسد، قبل از اینکه در طول ماه‌های گرم‌تر به حداقل خود در سپتامبر کاهش یابد. این چرخه فصلی هزاران سال استمرار داشته است، اما اندازه‌گیری‌های ماهواره‌ای نشان می‌دهد که میزان یخ پوشاننده اقیانوس در هر دو انتهای چرخه به طور قابل توجهی کاهش یافته است.
در سال 2026، یخ‌های دریایی قطب شمال به کمترین میزان خود در سال در 12 سپتامبر (بالا) رسیدند که تقریباً 4.6 میلیون کیلومتر مربع (1.78 میلیون مایل مربع) را پوشش می‌دادند. طبق ناسا و مرکز ملی داده‌های برف و یخ (NSIDC)، این میزان با کمترین میزان ثبت شده در سال‌های 2008، 2010 و 2025 برابر بود و دهمین سطح پایین از زمان شروع نظارت ماهواره‌ای محسوب می‌شود.
نقشه‌های زیر نشان می‌دهند که چگونه یخ‌های دریایی قطب شمال در طول زمان تغییر کرده‌اند و شرایط سپتامبر از سال 1990 (چپ) را که معمولاً کمترین میزان پوشش یخی را دارد، با ماه مارس (راست) که به اوج سالانه خود نزدیک می‌شود، مقایسه می‌کنند. این توالی تا مارس 2026 ادامه دارد.
دهه‌ها کاهش یخ‌های دریایی قطب شمال
ماهواره‌ها به طور مداوم از اواخر سال 1978، گسترش و عقب‌نشینی فصلی یخ‌های دریایی قطب شمال را ردیابی کرده‌اند و به دانشمندان نزدیک به پنج دهه مشاهدات را ارائه داده‌اند. این اندازه‌گیری‌ها نشان‌دهنده یک کاهش بلندمدت است که در طول دهه 2000 تسریع شد و منجر به مجموعه‌ای از سطوح یخی استثنایی پایین شد.
یک الگوی قابل توجه این است که هر تابستان از سال 2007 تا 2026 در میان 20 کمترین میزان پوشش یخی سپتامبر در سوابق ماهواره‌ای قرار دارد. کمترین میزان مشاهده شده تا کنون در سپتامبر 2012 رخ داده است.
با این حال، سرعت کاهش یخ در تابستان ثابت نبوده است. در طول دهه گذشته، پوشش یخی سپتامبر نسبتاً پایدار باقی مانده است و کاهش سریع قبلی را ادامه نداده است. دانشمندان تأکید می‌کنند که شرایط آب و هوایی کوتاه‌مدت می‌تواند تأثیر زیادی بر میزان یخی که در هر تابستان ذوب می‌شود داشته باشد.
به عنوان مثال، افزایش پوشش ابر در قطب شمال در سال‌های اخیر میزان نور خورشید را که به یخ می‌رسد کاهش داده و به محدود کردن ذوب بیشتر کمک کرده است. محققان ناسا این موضوع را به عنوان یکی از عوامل موثر در کند شدن اخیر شناسایی کرده‌اند. با این حال، با وجود این تثبیت موقت، پوشش یخی سپتامبر هنوز به طور قابل توجهی پایین‌تر از میانگین تاریخی خود است.
قطب شمال در حال از دست دادن قدیمی‌ترین و ضخیم‌ترین یخ‌های خود است
تغییرات فراتر از کاهش سطح پوشیده شده توسط یخ‌های دریایی است. دانشمندان همچنین تغییرات عمده‌ای را در خود یخ‌ها مستند کرده‌اند که به طور فزاینده‌ای جوان و نازک می‌شوند.
در گذشته، بخش زیادی از قطب شمال شامل یخ چند ساله بود که حداقل یک فصل ذوب تابستان را زنده می‌ماند. از آنجایی که این یخ می‌تواند در طول چندین سال باقی بماند و انباشته شود، معمولاً ضخیم‌تر و مقاوم‌تر از یخی است که در طول یک زمستان تشکیل می‌شود.
مشاهدات ماهواره‌ای اکنون نشان می‌دهد که یخ چند ساله به طور قابل توجهی کاهش یافته است. در نتیجه، قطب شمال به طور فزاینده‌ای با یخ یک ساله نازک‌تر پوشیده شده است که در طول ماه‌های سرد تشکیل می‌شود اما در هنگام بازگشت تابستان بیشتر در معرض ذوب شدن است.
این کاهش در طول زمستان نیز مشهود است، زمانی که یخ‌های دریایی قطب شمال به طور معمول به حداکثر پوشش خود می‌رسند. در مارس 2026، حداکثر سالانه از نظر آماری با حداکثر مارس 2025 برابر بود و کمترین اوج زمستانی در سوابق ماهواره‌ای محسوب می‌شد.
آیا ممکن است قطب شمال تقریباً بدون یخ شود؟
الگوهای آب و هوایی طبیعی بر یخ‌های دریایی قطب شمال تأثیر می‌گذارند. به عنوان مثال، نوسان قطب شمال، الگویی از گردش جوی است که بر دما، باد و شرایط یخی در سراسر منطقه تأثیر می‌گذارد.
با این حال، نوسانات طبیعی نمی‌توانند کاهش مداوم ثبت شده توسط ماهواره‌ها از سال 1978 را به طور کامل توضیح دهند. افزایش دماهای جهانی، همراه با تغییرپذیری آب و هوایی طبیعی، به از دست دادن فزاینده یخ‌های دریایی قطب شمال کمک کرده است.
با نگاهی به آینده، دانشمندان پیش‌بینی می‌کنند که اقیانوس قطب شمال حداقل یک بار قبل از اواسط قرن 21 در طول تابستان به طور اساسی بدون یخ شود. چنین رویدادی نشان‌دهنده یک تغییر اساسی در منطقه‌ای است که برای هزاران سال پوشش یخی فصلی گسترده را حفظ کرده است.
نحوه ردیابی یخ‌های قطب شمال توسط ماهواره‌ها از میان ابرها
دانشمندان با استفاده از ماهواره‌های مجهز به حسگرهای میکروویو پسیو، پوشش یخی قطب شمال را اندازه‌گیری می‌کنند. این ابزارها انرژی میکروویو را که به طور طبیعی توسط سطح زمین ساطع می‌شود تشخیص می‌دهند و به محققان اجازه می‌دهد تا آب منجمد را از اقیانوس باز تشخیص دهند.
یخ‌های دریایی انرژی میکروویو بیشتری نسبت به آب مایع ساطع می‌کنند و کنتراست قابل تشخیص در مشاهدات ماهواره‌ای ایجاد می‌کنند. بر خلاف تصویربرداری با نور مرئی، اندازه‌گیری‌های میکروویو می‌تواند به ابرها نفوذ کند و امکان نظارت مداوم بر قطب شمال را حتی در صورت وجود طوفان‌ها یا ابرها پایدار فراهم کند.
رکورد مداوم ماهواره‌ای در سال 1978 با فضاپیمای Nimbus-7 ناسا آغاز شد. مشاهدات اضافی از برنامه ماهواره‌ای دفاعی هواشناسی (DMSP) از سال 1987 و ماهواره Aqua ناسا که بین سال‌های 2002 و 2011 اندازه‌گیری ارائه کرد، به دست آمد.
در سال 2025، محققان شروع به گنجاندن مشاهدات از ماهواره GCOM-W آژانس اکتشاف هوافضای ژاپن کردند و تلاش مداوم برای اندازه‌گیری تغییرات در یخ‌های قطبی سیاره را ادامه دادند.
نقشه‌های ماهواره‌ای همچنین شامل یک منطقه دایره‌ای سفید در قطب شمال است که به عنوان