مینا حیدری
این آزمون با هدف جذب بیش از ۳۲۰۰ نفر در دستگاه‌های دولتی برگزار می‌شود. ثبت‌نام آن از چهارم مهرماه آغاز شده و امروز به پایان می‌رسد و آزمون نیز ۲۹ آبان‌ماه برگزار خواهد شد. علیرضا انجلاسی، معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان بهزیستی کشور، در گفت‌وگو با «اطلاعات» با اشاره به برگزاری دومین آزمون استخدامی ویژه افراد دارای معلولیت گفت: بر اساس ماده ۱۵ قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت که در سال ۱۳۹۶ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و در سال ۱۳۹۷ ابلاغ شد، دستگاه‌ها، سازمان‌ها و نهادهای مشمول قانون موظفند سه درصد از سهمیه استخدامی سالانه خود را به افراد دارای معلولیت اختصاص دهند. وی افزود: با وجود این الزام قانونی، اجرای این ماده در سال‌های گذشته با جدیت لازم دنبال نشده بود. از ابتدای سال ۱۴۰۳، سازمان بهزیستی پیگیری ویژه‌ای را از دستگاه‌های اجرایی آغاز کرد تا میزان اجرای ماده ۱۵ مشخص شود و دستگاه‌هایی که سهمیه قانونی خود را جذب نکرده‌اند، نسبت به جبران آن اقدام کنند. انجلاسی ادامه داد: در خردادماه سال ۱۴۰۳ نخستین آزمون استخدامی ویژه افراد دارای معلولیت برگزار شد. در این آزمون حدود ۱۲ هزار نفر شرکت کردند و در نهایت بیش از ۴ هزار نفر در ۴۷ دستگاه دولتی جذب شدند. این آزمون بخشی از سهمیه‌های استخدامی سال‌های گذشته را نیز پوشش داد و فرصتی برای افرادی ایجاد کرد که طی سال‌های قبل امکان استفاده از سهمیه قانونی خود را نداشتند. وی با اشاره به مطالبه افراد دارای معلولیت برای برگزاری آزمون دوم اظهار کرد: پس از برگزاری آزمون نخست، بسیاری از متقاضیانی که موفق به جذب نشده بودند یا به هر دلیل شرایط شرکت در آزمون اول برایشان فراهم نشده بود، خواستار برگزاری آزمون دیگری شدند. سازمان بهزیستی نیز موضوع را پیگیری کرد و با دریافت مجوزهای لازم از سازمان اداری و استخدامی و سازمان برنامه و بودجه، زمینه برگزاری دومین آزمون فراهم شد. معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان بهزیستی کشور گفت: پیش‌بینی می‌شود در دومین آزمون استخدامی، بیش از ۳۲۰۰ نفر از افراد دارای معلولیت که واجد شرایط باشند و مراحل آزمون و مصاحبه را با موفقیت پشت سر بگذارند، در دستگاه‌های دولتی استخدام شوند. این در حالی است که به گفته رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی، تا نیمه دوم سال ۱۴۰۴ حدود ۷۰۰ هزار فرد دارای معلولیت جویای کار بوده‌اند؛ آماری که اهمیت اجرای سهمیه قانونی استخدام و ایجاد فرصت‌های شغلی برای این گروه را نشان می‌دهد. بازپرداخت هزینه ثبت‌نام انجلاسی درباره هزینه ثبت‌نام این آزمون گفت: هزینه ثبت‌نام ۷۶۵ هزار تومان است که متقاضیان هنگام ثبت‌نام در سامانه مربوطه پرداخت می‌کنند اما سازمان بهزیستی هزینه پرداخت‌شده از سوی افراد دارای معلولیت تحت پوشش خود را بازپرداخت خواهد کرد. وی تأکید کرد: افراد دارای معلولیت نباید به دلیل هزینه ثبت‌نام از شرکت در آزمون منصرف شوند. اگر در مراحل بعدی آزمون نیز هزینه‌ای از افراد واجد شرایط دریافت شود، سازمان بهزیستی تلاش خواهد کرد این هزینه‌ها را نیز جبران کند. همه گروه‌های دارای معلولیت می‌توانند شرکت کنند انجلاسی درباره گروه‌های مشمول آزمون گفت: افراد دارای انواع معلولیت، از جمله افراد دارای معلولیت جسمی ـ حرکتی، نابینایان، افراد دارای آسیب بینایی و افراد دارای آسیب شنوایی، در صورت داشتن شرایط اعلام‌شده می‌توانند در این آزمون شرکت کنند. وی با تأکید بر تفاوت این آزمون با آزمون‌های استخدامی عمومی اظهار کرد: آزمون ویژه افراد دارای معلولیت صرفا میان افراد دارای معلولیت برگزار می‌شود و این افراد در کنار داوطلبان بدون معلولیت قرار نمی‌گیرند. این موضوع می‌تواند شرایط مناسب‌تری برای شرکت‌کنندگان ایجاد کند. انجلاسی درباره شرایط برگزاری آزمون نیز گفت: با توجه به تجربه آزمون نخست، از استانداران و فرمانداران درخواست شده است برای فراهم کردن شرایط مناسب در حوزه‌های امتحانی همکاری کنند. حوزه‌های برگزاری آزمون باید مناسب‌سازی شود و هماهنگی‌های لازم برای جابه‌جایی افراد دارای معلولیت از محل زندگی تا حوزه امتحانی نیز انجام خواهد شد تا داوطلبان با مشکل رفت‌وآمد مواجه نباشند. به گفته این مقام مسئول، برای افراد دارای آسیب شنوایی از ظرفیت مترجمان زبان اشاره و برای افراد نابینا نیز از منشی استفاده خواهد شد تا داوطلبان بتوانند فرآیند آزمون را با کمترین مانع پشت سر بگذارند. شرایط شرکت در آزمون بهروز مروتی، فعال حقوق افراد دارای معلولیت، درباره شرایط شرکت در این آزمون گفت: همه افراد دارای معلولیت، با انواع و شدت‌های مختلف معلولیت، در صورت داشتن شرایط عمومی و اختصاصی اعلام‌شده و برخورداری از مدرک تحصیلی موردنیاز، می‌توانند در آزمون شرکت کنند و شدت معلولیت به‌تنهایی مانعی برای حضور در آزمون نیست. وی افزود: رشته و مقطع تحصیلی داوطلب باید با عنوان شغلی انتخابی مطابقت داشته باشد و متقاضیان باید شرایط اختصاصی هر شغل را در دفترچه آزمون به دقت بررسی کنند. مروتی با اشاره به شرط سنی اظهار کرد: حداقل سن داوطلبان ۲۰ سال و حداکثر سن برای دارندگان مدارک تا کارشناسی‌ارشد ۴۰ سال و برای دارندگان مدرک دکتری ۴۵ سال تعیین شده است و در برخی موارد نیز بر اساس قوانین و امتیازات پیش‌بینی‌شده، امکان افزایش سقف سنی وجود دارد. وی ادامه داد: برای شرکت در آزمون، شرط معدل وجود ندارد اما داوطلبان باید سایر شرایط عمومی استخدام، از جمله شرایط مربوط به تابعیت، وضعیت نظام‌وظیفه برای آقایان و نداشتن موانع قانونی استخدام را داشته باشند. وی با مثبت دانستن برگزاری آزمون اختصاصی گفت: این آزمون فرصت مناسبی برای ورود افراد دارای معلولیت به بازار کار است، هرچند برخی داوطلبان درباره مفاد دفترچه و شرایط آزمون ابهام‌هایی را مطرح کرده‌اند که نیازمند بررسی و شفاف‌سازی است. پنج ابهام در آزمون استخدامی افراد دارای معلولیت دومین آزمون استخدامی اختصاصی افراد دارای معلولیت در حالی برگزار می‌شود که بررسی شرایط اعلام‌شده برای داوطلبان، پرسش‌هایی درباره نحوه پذیرش، تناسب مشاغل با نوع معلولیت و فرآیند استخدام ایجاد کرده است. پیگیری‌های خبرنگار روزنامه «اطلاعات» نشان می‌دهد که مهم‌ترین دغدغه‌ها را می‌توان در چند محور خلاصه کرد. نخست، تناسب مشاغل با نوع معلولیت است. صرف اختصاصی بودن آزمون برای افراد دارای معلولیت، به معنای یکسان بودن شرایط همه داوطلبان نیست. باید برای هر عنوان شغلی مشخص باشد افراد دارای انواع مختلف معلولیت با چه شرایطی امکان پذیرش دارند. نبود شفافیت در این زمینه می‌تواند داوطلب را پس از ثبت‌نام و حتی قبولی با ابهام مواجه کند. یکی دیگر از نگرانی‌های داوطلبان این است که محدودیت‌های مرتبط با نوع معلولیت در چه مرحله‌ای بررسی می‌شود و آیا ممکن است فرد پس از قبولی، در مرحله معاینات یا ارزیابی‌های پزشکی با مانع استخدام مواجه شود؟ روشن بودن این فرآیند از ابتدا می‌تواند از تضییع فرصت داوطلبان جلوگیری کند. همچنین داوطلب تنها در صورتی می‌تواند یک عنوان شغلی را انتخاب کند که رشته و مقطع تحصیلی او با شرایط احراز آن شغل مطابقت داشته باشد. محدود بودن رشته‌های موردپذیرش در برخی مشاغل می‌تواند دامنه انتخاب افراد دارای معلولیت را کاهش دهد و لازم است شرایط احراز هر عنوان شغلی به‌صورت دقیق و شفاف اعلام شود. و در آخر، فاصله میان قبولی و استخدام نهایی باید مشخص باشد. قبولی در آزمون، پایان مسیر استخدام نیست و داوطلب باید مراحل دیگری مانند بررسی مدارک، ارزیابی‌های مربوط و فرآیندهای دستگاه استخدام‌کننده را نیز پشت سر بگذارد. بنابراین لازم است همه شرایط مؤثر بر استخدام از ابتدا برای داوطلب روشن باشد تا فرد پس از صرف وقت و هزینه و کسب نمره قبولی، با مانعی مواجه نشود که پیش‌تر از آن اطلاع نداشته است. گامی برای اجرای سهمیه قانونی برگزاری دومین آزمون استخدامی ویژه افراد دارای معلولیت، پس از تجربه نخست، فرصتی دیگر برای اجرای سهمیه سه‌درصدی استخدام این افراد در دستگاه‌های دولتی است. با این حال، موفقیت این طرح تنها به برگزاری آزمون و اعلام ظرفیت استخدامی محدود نمی‌شود و شفافیت شرایط احراز مشاغل، مناسب‌سازی حوزه‌ها و فرآیند آزمون و روشن بودن مراحل پس از قبولی نیز اهمیت دارد. اگر با برگزاری این آزمون، وعده استخدام چندهزارنفری معلولان در دستگاه‌های دولتی، عملی شود، بخشی از مطالبات این گروه در زمینه اشتغال پاسخ داده خواهد شد.