امید ملکوتی، تهیه‌کننده «ابرار»، درباره شکل‌گیری ایده این مجموعه گفت: حدود هشت تا 9 سال است که درزمینه ساخت مستند درباره علما فعالیت می‌کنم. این مسیر را با مجموعه «سعادتمندان» آغاز کردیم؛ مجموعه‌ای ۷۰ قسمتی که تولید آن از سال ۱۳۹۳ شروع شد و تا سال ۱۴۰۰ ادامه پیدا کرد. پس‌ازآن، با توجه به تغییراتی که در نظر گرفته شد، تصمیم گرفتیم عنوان مجموعه و برخی از شیوه‌های اجرایی آن را تغییر دهیم و فعالیت خود را با نام «ابرار» ادامه دهیم. تاکنون ۱۳ قسمت از این مجموعه با عنوان جدید تولید و پخش شده است.
وی با اشاره به ایده اولیه ساخت چنین آثاری افزود: یکی از انگیزه‌های اصلی ما این بود که نسل جوان آشنایی چندانی با زندگی واقعی علما، روحانیون و شخصیت‌هایی که کمتر در معرض دید عموم قرار گرفته‌اند، ندارد. تصویری که مخاطب معمولاً از این افراد می‌بیند، به حضور آن‌ها در تلویزیون، تریبون‌های سخنرانی و موقعیت‌های رسمی محدود می‌شود؛ درحالی‌که بخش مهمی از شخصیت و منش هر فرد در زندگی روزمره و روابط او با دیگران شکل می‌گیرد.
ملکوتی ادامه داد: تلاش کردیم به پشت‌صحنه زندگی این افراد برویم و لایه‌های کمتر دیده‌شده زندگی آن‌ها را به تصویر بکشیم. می‌خواستیم نشان دهیم که زندگی بسیاری از این شخصیت‌ها، با وجود جایگاه علمی و معنوی‌شان، از بسیاری جهات به زندگی معمولی مردم نزدیک است. آن‌ها نیز درگیر مسائل روزمره‌اند، با خانواده و اطرافیان خود ارتباط دارند و در موقعیت‌های مختلف، شیوه خاصی از رفتار و تصمیم‌گیری را نشان می‌دهند. حتی ممکن است سبک زندگی برخی از آن‌ها از زندگی معمول ما ساده‌تر باشد. پرداختن به همین جنبه‌های ملموس، یکی از محورهای اصلی کار ماست.
از جایگاه علمی تا سلوک اخلاقی
تهیه‌کننده «ابرار» با تأکید بر تفاوت رویکرد این مجموعه با آثاری که عمدتاً به معرفی زندگی علمی و تحصیلی علما می‌پردازند، اظهار کرد: در این مستند کمتر به این موضوع می‌پردازیم که یک عالم در کجا تحصیل کرده، چه استادانی داشته یا چه کتاب‌هایی نوشته است. این اطلاعات اهمیت خود را دارند، اما تمرکز اصلی ما بر سبک زندگی، سیره عملی و مدل رفتاری این افراد است. برای ما مهم است بدانیم آنچه را به دیگران توصیه می‌کنند، تا چه اندازه در زندگی شخصی خود به کار می‌بندند و در مواجهه با خانواده، دوستان، شاگردان و اطرافیان چگونه رفتار می‌کنند.
وی درباره معیارهای انتخاب شخصیت‌های هر قسمت توضیح داد: در انتخاب سوژه‌ها دو محور اصلی را مدنظر داریم. محور نخست، سلوک اخلاقی و زندگی فردی این شخصیت‌ها و میزان تأثیرگذاری آن‌ها بر محیط نزدیکشان است؛ اینکه در خانواده، میان دوستان و در ارتباط با شاگردان خود چه جایگاهی داشته‌اند و رفتارشان چه اثری بر دیگران گذاشته است. محور دوم، جایگاه علمی و میزان تأثیرگذاری‌شان در جامعه‌ای گسترده‌تر است. بنابراین، هم منش فردی و اخلاقی این افراد برای ما اهمیت دارد و هم نقشی که در عرصه علمی و در میان مخاطبان و شاگردان خود ایفا کرده‌اند.
پژوهش میدانی برای رسیدن به روایتی معتبر
ملکوتی درباره منابع مورد استفاده در بازنمایی زندگی شخصیت‌های مستند نیز گفت: بخش مهمی از پژوهش‌های ما بر گفت‌وگو با خود این افراد استوار است. در کنار این گفت‌وگوها، پژوهش‌های میدانی را در محیط زندگی و میان اطرافیان آن‌ها انجام می‌دهیم تا روایت‌ها و خاطرات مطرح‌شده را بررسی و اعتبارسنجی کنیم. تلاش ما این است که مطالب برنامه بر پایه تحقیق و بررسی شکل بگیرد و روایت نهایی تا حد امکان به واقعیت زندگی این شخصیت‌ها نزدیک باشد.
وی با اشاره به اهمیت ارتباط با نسل جوان افزود: از ابتدا توجه داشتیم که میان بخشی از جامعه جوان و روحانیت فاصله‌ای شکل گرفته و ممکن است جوانان، زندگی این افراد را دور از تجربه‌های روزمره خود تصور کنند. به همین دلیل، تلاش کردیم زاویه روایت را به‌گونه‌ای انتخاب کنیم که برای این گروه از مخاطبان نیز قابل درک و جذاب باشد.
تهیه‌کننده «ابرار» ادامه داد: خاطرات دوران تحصیل، دشواری‌هایی که این افراد پشت سر گذاشته‌اند، مسیری که برای رسیدن به جایگاه علمی و معنوی خود طی کرده‌اند و نوع ارتباطشان با دیگران، ازجمله موضوعاتی است که می‌تواند زمینه ارتباط بیشتر جوانان با این شخصیت‌ها را فراهم کند. وقتی مخاطب با تجربه‌های واقعی زندگی یک فرد آشنا می‌شود، بهتر می‌تواند او را بشناسد و با ابعاد انسانی شخصیتش ارتباط برقرار کند. هدف ما این است که مخاطب صرفاً با یک عنوان یا جایگاه علمی روبه‌رو نباشد، بلکه با انسانی آشنا شود که مسیر زندگی، انتخاب‌ها و رفتارهایش قابل بررسی و تأمل است.
چرا «ابرار»؟
ملکوتی درباره انتخاب عنوان جدید مجموعه نیز توضیح داد: برای رسیدن به این عنوان، از آیات و روایات مختلف بهره گرفتیم. در نهایت، پیشنهاد نام «ابرار» از سوی شبکه مطرح شد و پس از بررسی، دیدیم که مفهوم این واژه با فضای محتوایی مستند تناسب دارد. ازآنجاکه این عنوان ریشه قرآنی دارد و با موضوع مجموعه همخوان است، آن را برای ادامه کار انتخاب کردیم.