در زیر سایه درختان انبوه پارک ملی نفوذناپذیر بویندی در اوگاندا، گروهی از گوریل‌ها توسط گردشگرانی که هر کدام 800 دلار برای این تجربه پرداخته‌اند، به آرامی زیر نظر گرفته می‌شوند.
در روستاهای اطراف پارک، اقتصاد پررونقی از حضور گوریل‌ها شکل گرفته است، از فروش مجسمه‌های چوبی به بازدیدکنندگان گرفته تا ارائه اقامت برای تا 40000 گردشگر در سال.
در پارک ملی که در امتداد لبه دره بزرگ و مرز با جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) گسترده شده است، مشاغل محلی زیادی برای جنگلبانان و راهنمایان وجود دارد.
اما عمیق‌تر در جنگل، گوریل‌های کوهستانی بیشتری به دور از تماس انسان زندگی می‌کنند و به آرامی از طریق روتین روزانه خود از جمله جستجوی غذا، ساخت لانه و پراکنده کردن بذرها، دنیای طبیعی اطراف خود را تقویت می‌کنند.
و، از همه مهم‌تر، با افزایش جمعیت خود.
در دهه 1980، گوریل کوهستانی به سرعت در مسیر انقراض قرار داشت. اکنون، بیش از 1100 گوریل در جمعیت‌های پررونق در اوگاندا، رواندا و DRC زندگی می‌کنند.
این یک داستان موفقیت‌آمیز از حفاظت است که فراتر از خود گونه‌ها، به طبیعتی که در آن زندگی می‌کنند و جوامع انسانی که در کنار آن‌ها وجود دارند، گسترش می‌یابد.
تارا استوینسکی از صندوق بین‌المللی گوریل دایان فوسی به الجزیره می‌گوید: «داستان گوریل کوهستانی به ما نشان می‌دهد که حفاظت می‌تواند کارساز باشد. این یک مثال بسیار مهم از تلاشی است که برای تحقق آن مورد نیاز است - دهه‌ها اقدام مداوم حفاظتی که شامل حفاظت مستقیم، مدیریت مبتنی بر علم و مشارکت و حمایت معنادار جامعه است.»
یک جنگل‌بان در پارک ملی نفوذناپذیر بویندی در کوه‌های جنوب غربی اوگاندا در سپتامبر 2018 کار می‌کند. این پارک خانه بسیاری از گوریل‌های کوهستانی باقی‌مانده در جهان است که از ریشه‌ها، برگ‌ها و میوه‌های پارک تغذیه می‌کنند [File: Lorena de la Cuesta/SOPA Images/LightRocket via Getty Images]
زمانی که علم و سیاست همسو می‌شوند
این خبر خوشایندی برای دنیای طبیعی است که با بحران مواجه است.
طبق گزارش امسال Living Planet Report از صندوق جهانی حیات وحش (WWF)، در طول 52 سال گذشته، کاهش 73 درصدی در اندازه متوسط جمعیت‌های حیات وحش مورد نظارت وجود داشته است. در سراسر جهان، زیستگاه‌ها به دلیل بهره‌برداری بیش از حد، تغییرات آب و هوایی، آلودگی و گونه‌های مهاجم تخریب و از دست رفته‌اند.
اما این گزارش همچنین بازیابی‌های مهمی را در جمعیت لاک‌پشت‌های سبز، ماهی تن باله آبی، ببرها و فیل‌های آفریقای جنوبی برجسته می‌کند. اندرو تری، رئیس حفاظت از انجمن جانورشناسی لندن که در تهیه این گزارش کمک کرده است، می‌گوید: «برای مدت طولانی طبیعت دست کم گرفته شده است. اما این کاهش‌ها اجتناب‌ناپذیر نیستند و تغییر امکان‌پذیر است. طبیعت می‌تواند بهبود یابد و این داستان‌ها یادآوری قدرتمندی از این موضوع هستند.»
WWF می‌گوید این موفقیت‌های حفاظتی نشان می‌دهند که مشارکت‌های بین‌المللی نتایج را به همراه دارد. تعهدات بین‌دولتی از کشورهای محدوده ببر، از جمله هند، بوتان، نپال، لائوس و چین، به افزایش بیش از 70 درصدی تعداد ببرهای وحشی جهانی بین سال‌های 2010 و 2025 کمک کرد.
در سال 2025، لاک‌پشت دریایی سبز اولین لاک‌پشت دریایی بود که از «در معرض خطر» به «کمترین نگرانی» در فهرست سرخ IUCN تنزل یافت. این امر نشان‌دهنده 50 سال تحقیق در مورد گونه‌ها، حفاظت فعال از لاک‌پشت‌های ماده و تخم‌ها، اقداماتی برای کاهش تجهیزات ماهیگیری و مشارکت پایدار جامعه بود.
پروفسور برندن گادلی یک دانشمند برجسته حفاظت در دانشگاه اکستر و مرکز تحقیقات دریایی شارجه در امارات متحده عربی است و بیشتر دوران حرفه‌ای خود را وقف تحقیق و حفاظت از لاک‌پشت‌های دریایی کرده است. او به الجزیره می‌گوید: «داستان‌های موفقیت‌آمیز حفاظت بسیار مهم هستند زیرا نشان می‌دهند که کاهش‌ها اجتناب‌ناپذیر نیستند.
«بهبودی گونه‌هایی مانند لاک‌پشت‌های سبز نشان می‌دهد که وقتی علم، سیاست، اجرای قانون و حمایت عمومی همسو شوند، جمعیت‌ها می‌توانند بهبود یابند، گاهی اوقات به طور قابل توجهی. با این حال، این موضوع نباید باعث خودشیفتگی شود.»
نبردهای کوچک - جایی که امید از آنجا می‌آید
در واقع، این پیروزی‌های حفاظتی نبردهای کوچکی هستند که در جنگ مداوم علیه تخریب طبیعت به دست آمده‌اند. گزارش Living Planet Report از WWF سه سیستمی را که عمدتاً باعث تخریب طبیعت می‌شوند، برجسته می‌کند: سیستم غذای جهانی، که عامل اصلی از دست دادن زیستگاه به عنوان مناطقی است که برای کشت محصولات پاکسازی می‌شوند. سیستم انرژی که از طریق سوزاندن سوخت‌های فسیلی، تغییرات آب و هوایی را تشدید می‌کند. و سیستم مالی که فعالیت‌های مضر را تأمین مالی می‌کند، به عنوان مثال، پروژه‌های زیرساختی یا معدن در مقیاس بزرگ.
کریستن شوییت، مدیرکل WWF می‌گوید که این صنایع و سیستم‌ها باید متحول شوند. او به الجزیره می‌گوید: «پیشرفت در حال انجام است. همه جا نه، و هنوز در مقیاس مورد نیاز نه، اما به اندازه‌ای که نشان دهد تغییر امکان‌پذیر است.»
بازگشت یک گونه می‌تواند تأثیر قدرتمندی داشته باشد. در سال 2010، جمعیت ماهی تن اطلسی به 80 درصد کاهش یافته بود و این گونه در معرض خطر انقراض قرار داشت. آن‌ها از بسیاری از مناطق تاریخی خود، از جمله آب‌های بریتانیا ناپدید شده بودند. با این حال، امروز آن‌ها در تعدادهایی که در نسل‌ها دیده نشده است، شاید هرگز، در حال بازگشت هستند.
«آنچه این داستان را به ویژه قدرتمند می‌کند این است که بهبودی قابل مشاهده است،» تام هورتون، همکار تحقیقاتی در دانشگاه اکستر می‌گوید. «جوامع ساحلی، ماهیگیران و کاربران دریا که هرگز ماهی تن اطلسی را در آب‌های بریتانیا ندیده‌اند، اکنون به طور مرتب با آن‌ها مواجه می‌شوند. این امر حفاظت را از یک مفهوم انتزاعی به چیزی ملموس تبدیل می‌کند.»
این موفقیت‌ها به عنوان الهام‌بخش پروژه‌های حفاظتی دیگر در مبارزه با کاهش گونه‌ها، مانند بزرگترین میمون روی زمین، گوریل Grauer در معرض خطر انقراض عمل می‌کنند. محدوده خانه آن در جنگل‌های دورافتاده و وسیع DRC قرار دارد و در منظره‌ای مملو از بی‌ثباتی و از دست دادن زیستگاه زندگی می‌کند. تعداد آن‌ها حدود 60 درصد کاهش یافته و امروزه تنها 6800 عدد باقی مانده است.
اربن نگوبو، مدیر کشور صندوق دایان فوسی در DRC توضیح می‌دهد که چالش احیای تعداد آن‌ها در آنجا قابل توجه است اما فرصت نیز وجود دارد.
«هر جنگلی که به جوامع کمک کنیم از آن محافظت کنند، هر گوریلی که بتوانیم آن را نظارت کنیم و هر جوان کنگویی که مهارت‌های لازم برای تبدیل شدن به یک رهبر حفاظت را توسعه دهد، نشان‌دهنده پیشرفت است.
«امید از آنجا می‌آید - نه از این فرض که آینده آسان خواهد بود، بلکه از دانستن این که اقدامات ما امروز می‌تواند آنچه را که فردا ممکن است تغییر دهد.»
نویسنده: نیک کلارک