به گزارش ایلنا، به همت پژوهشکده معماری و شهرسازی اسلامی در دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه قم، نشست علمی «درآمدی بر استنباط نظریه اسلامی در حوزه معماری و شهرسازی» روز گذشته 19 مهرماه با حضور آیت‌الله احمد مبلغی، عضو مجلس خبرگان رهبری و استاد درس خارج حوزه علمیه قم برگزار شد.
آیت‌الله مبلغی در این نشست با اشاره به ضرورت توسعه ظرفیت‌های نظری علوم اسلامی برای پاسخگویی به مسائل جدید جامعه گفت: معماری و شهرسازی از جمله عرصه‌هایی هستند که به دلیل ارتباط مستقیم با زندگی فردی و اجتماعی انسان، نمی‌توان آن‌ها را صرفاً موضوعاتی فنی و مهندسی تلقی کرد؛ بلکه لازم است نسبت این حوزه‌ها با مبانی و ارزش‌های اسلامی نیز در چارچوبی علمی و روشمند بررسی شود.
وی افزود: دستیابی به نظریه اسلامی در معماری و شهرسازی مستلزم عبور از نگاه جزئی‌نگر و حرکت به سوی کشف اصول، مبانی و مناسبات کلانی است که بتوانند مجموعه مسائل این حوزه را در چارچوبی منسجم تبیین کنند. صرف گردآوری احکام فقهی مرتبط با ساختمان، معابر، حقوق همسایگی و فضاهای عمومی، به‌تنهایی به معنای دستیابی به نظریه اسلامی معماری و شهرسازی نیست.
نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی با اشاره به تفاوت استنباط حکم و استنباط نظریه اظهار کرد: در استنباط نظریه، علاوه بر شناخت احکام و گزاره‌های مرتبط، باید نسبت میان آن‌ها، مبانی مشترک و اصول حاکم بر مجموعه احکام نیز مورد توجه قرار گیرد تا بتوان از سطح مسائل پراکنده به ساختاری نظری و منسجم دست یافت.
وی ادامه داد: دانش فقه و اصول فقه از ظرفیت‌های روشی قابل‌توجهی برای ورود به عرصه نظریه‌پردازی برخوردارند؛ بااین‌حال، بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها مستلزم تبیین دقیق روش استنباط نظریه و تعیین نسبت آن با شیوه متعارف استنباط احکام شرعی است.
استاد درس خارج حوزه علمیه قم با تأکید بر ضرورت تفکیک میان معماری تاریخی مسلمانان و نظریه اسلامی معماری بیان کرد: نمی‌توان تمامی عناصر و ویژگی‌های معماری شکل‌گرفته در دوره‌های مختلف تاریخی را بدون بررسی مبانی و شرایط پیدایش آن‌ها، مستقیماً به اسلام نسبت داد. میراث معماری تمدن اسلامی، با وجود ارزش تاریخی و فرهنگی فراوان، لزوماً بیانگر تمامی ظرفیت‌های نظری آموزه‌های اسلامی در این حوزه نیست.
آیت‌الله مبلغی افزود: نظریه اسلامی معماری و شهرسازی باید بتواند فراتر از شکل‌ها و نمادهای ظاهری، به مبانی حاکم بر سازمان‌دهی فضا، حقوق افراد، مناسبات اجتماعی، عدالت، حریم خصوصی و کیفیت زندگی انسان توجه کند و نسبت این مؤلفه‌ها را با آموزه‌های اسلامی توضیح دهد.
وی با اشاره به ماهیت میان‌رشته‌ای مسائل معماری و شهرسازی تصریح کرد: ورود علوم اسلامی به این حوزه، بدون شناخت دقیق موضوعات و بهره‌گیری از دانش تخصصی معماران و شهرسازان، نمی‌تواند به نتایجی جامع و قابل‌اتکا منتهی شود. ازاین‌رو، همکاری میان فقیهان، متخصصان علوم اسلامی و پژوهشگران معماری و شهرسازی از الزامات دستیابی به نظریه‌ای معتبر در این زمینه است.
عضو مجلس خبرگان رهبری همچنین با اشاره به تحولات زندگی شهری و ظهور مسائل جدید اجتماعی خاطرنشان کرد: تغییر الگوهای سکونت، گسترش شهرنشینی و پیدایش مناسبات تازه در محیط زندگی انسان، ضرورت بازخوانی ظرفیت‌های علوم اسلامی و بررسی امکان ارائه چارچوب‌های نظری متناسب با مسائل روز را دوچندان کرده است.
وی افزود: در این مسیر، باید میان مبانی و ارزش‌های ثابت اسلامی و شکل‌های متغیر تحقق آن‌ها در شرایط مختلف زمانی و مکانی تمایز قائل شد تا نظریه‌پردازی اسلامی به تکرار الگوهای گذشته یا ارائه توصیه‌های کلی و غیرکاربردی محدود نشود.
آیت‌الله مبلغی در بخش دیگری از سخنان خود بر اهمیت روش‌شناسی در تولید نظریه اسلامی تأکید کرد و گفت: اعتبار یک نظریه اسلامی، افزون بر انسجام درونی و توانایی تبیین مسائل، به چگونگی استناد آن به منابع معتبر دینی و رعایت ضوابط علمی استنباط وابسته است. ازاین‌رو، انتساب هر دیدگاه یا الگوی معماری به اسلام، نیازمند پشتوانه استدلالی و روش‌شناختی روشن است.
وی در پایان توسعه گفت‌وگوهای علمی میان حوزه و دانشگاه را برای شناسایی ظرفیت‌های نظری علوم اسلامی ضروری دانست و بر اهمیت انجام پژوهش‌های بنیادین و میان‌رشته‌ای در حوزه معماری و شهرسازی اسلامی تأکید کرد.