جهانبخش سنجابی شیرازی، دبیرکل و عضو هیات‌مدیره اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق در گفتوگو با ایلنا ضمن تشریح وضعیت تجارت دو کشور در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵، به بررسی تأثیر تحولات سیاسی و شرایط جنگی منطقه بر مبادلات تجاری، وضعیت گذرگاه‌های مرزی و مهم‌ترین موانع پیش روی فعالان اقتصادی پرداخت.
وی با تأکید بر ضرورت تحلیل هم‌زمان عملکرد صادراتی ایران و تحولات بازار وارداتی عراق گفت: اگرچه صادرات ایران به عراق در نیمه نخست سال جاری نسبت به دوره مشابه سال گذشته کاهش یافته، اما این کاهش از میانگین افت صادرات ایران به مجموع مقاصد صادراتی کمتر بوده است. سهم ایران از بازار وارداتی عراق نیز، با وجود کاهش معنادار واردات این کشور، در حدود ۱۳ درصد حفظ شده است.
تاب‌آوری عملکرد صادراتی ایران در بازار عراق
دبیرکل و عضو هیات‌مدیره اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق در پاسخ به این سوال که «آخرین وضعیت تجارت ایران و عراق در ماه‌های اخیر چگونه بوده است؟» گفت: برای ارزیابی وضعیت تجارت ایران و عراق در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵، باید دو موضوع را به‌صورت هم‌زمان بررسی کنیم: نخست، روند صادرات ایران به عراق و دوم، تغییرات کلی بازار وارداتی عراق و جایگاه ایران در تأمین نیازهای این بازار.
سنجابی شیرازی افزود: در شش‌ماهه نخست سال جاری، از ابتدای فروردین تا پایان شهریورماه، صادرات ایران به عراق نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش داشته است؛ با این حال، نکته مهم آن است که میزان کاهش صادرات ایران به عراق، کمتر از میانگین کاهش صادرات کشور به مجموع مقاصد صادراتی بوده است.
وی ادامه داد: این تفاوت از منظر تحلیل بازار اهمیت دارد؛ زیرا نشان می‌دهد عملکرد صادراتی ایران در بازار عراق، در مقایسه با روند عمومی صادرات کشور، از تاب‌آوری نسبی بیشتری برخوردار بوده است. به بیان دیگر، اگرچه تجارت با عراق از شرایط عمومی اقتصاد ایران و تحولات منطقه‌ای تأثیر پذیرفته، اما جایگاه این کشور در سبد مقاصد صادراتی ایران همچنان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
اندازه بازار وارداتی عراق کوچک‌تر شد
دبیرکل و عضو هیات‌مدیره اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق به وضعیت واردات عراق نیز اشاره کرد و گفت: در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵، واردات عراق از مجموع کشورهای جهان نسبت به دوره مشابه سال گذشته به‌صورت معناداری کاهش یافته است. با وجود این کاهش، سهم ایران از بازار وارداتی عراق همچنان در حدود ۱۳ درصد باقی مانده است.
به گفته سنجابی شیرازی، این موضوع یک پیام اقتصادی مهم دارد: در شرایطی که اندازه بازار وارداتی عراق کوچک‌تر شده، ایران توانسته است سهم خود را در حدود سطح قبلی حفظ کند. بنابراین، تحلیل عملکرد تجاری ما نباید صرفاً بر کاهش ارزش صادرات متمرکز باشد؛ بلکه باید تغییرات تقاضای وارداتی عراق و عملکرد سایر تأمین‌کنندگان این بازار را نیز در نظر بگیرد.
بازار عراق همچنان یکی از بازارهای راهبردی صادرات ایران است
دبیرکل و عضو هیات‌مدیره اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق با تاکید بر اینکه حفظ سهم بازار به معنای نبود مشکل یا تحقق کامل ظرفیت‌های صادراتی ایران نیست، گفت: همچنان با محدودیت‌هایی در حوزه نقل‌وانتقال مالی، هزینه‌های حمل‌ونقل، مقررات صادراتی، تأمین مواد اولیه و رقابت با سایر کشورها مواجه هستیم. با این حال، حفظ سهم حدود ۱۳ درصدی ایران در بازار وارداتی عراق، آن هم در شرایط کاهش معنادار واردات این کشور، شاخص مهمی برای ارزیابی جایگاه رقابتی ایران محسوب می‌شود.
سنجابی شیرازی در مورد آمار صادرات ایران به عراق نیز گفت: با توجه به شرایط جنگی و ملاحظات مرتبط با انتشار اطلاعات تجاری در مقطع کنونی، امکان اعلام ارقام دقیق و جزئیات عددی مبادلات برای ما فراهم نیست. ازاین‌رو، در این گفتوگو به‌جای انتشار ارقام محرمانه، بر روندهای کلی و شاخص‌های تحلیلی قابل بیان تمرکز می‌کنم.
وی افزود: نتیجه مهم این بررسی آن است که بازار عراق همچنان یکی از بازارهای مهم و راهبردی صادرات ایران است و کاهش اخیر صادرات را باید در چارچوب تحولات کلی تجارت خارجی کشور و افت تقاضای وارداتی عراق تحلیل کرد، نه به‌عنوان نشانه‌ای قطعی از تضعیف جایگاه ایران در این بازار.
ضرورت رقابت‌پذیری محصولات ایرانی در بازارهای خارجی
دبیرکل و عضو هیات‌مدیره اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق با بیان اینکه حفظ این جایگاه در آینده، مستلزم افزایش رقابت‌پذیری محصولات ایرانی، ثبات سیاست‌های صادراتی، تسهیل مبادلات مالی و بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل و تجارت مرزی است، گفت: باید برای افزایش سهم ایران از بازار عراق، به‌ویژه در حوزه کالاهای صنعتی، محصولات با ارزش افزوده بالاتر و خدمات فنی و مهندسی، برنامه‌ریزی کنیم.