عصر ایران/ سواد زندگی؛ مریم طرزی- هر کسی که چند سال در یک محیط کار بوده، حداقل یک همکار «رو مخ» را می‌شناسد. کسی که صبح‌ها سلام نمی‌کند و بعدازظهر طعنه می‌زند. در جلسه وسط حرف تان می‌پرد و بعد می‌گوید «من فقط می‌خواستم کمک کنم». اطلاعات را نگه می‌دارد، پشت سر حرف می‌زند، یا آن‌قدر بلند تلفن صحبت می‌کند که تمرکزتان به هم می ریزد.
اگر این تجربه برایتان آشناست، و به جد نگران بهداشت روانی تان در محیط کار هستید، بدانید که تنها نیستید. اما لازم نیست تا ابد تحمل کنید. با شناخت ریشه استرس و چند راهکار ساده، می‌توانید آرامش‌تان را پس بگیرید و کارتان را پیش ببرید.
چرا همکار رو مخ این‌قدر اعصاب‌خردکن است؟
پشت هر رفتار آزاردهنده، معمولاً یک مکانیسم روان‌شناختی ساده وجود دارد.
روان‌شناسان و متخصصان روابط کاری چند عامل رایج را برمی‌شمارند. شناختن این عوامل کمک می‌کند واکنش سنجیده‌تری نشان دهیم .
۱. حال بد مسری است
همکارتان با اخم وارد دفتر می‌شود. کوتاه جواب می‌دهد و در را محکم می‌بندد. ده دقیقه بعد، شما هم بی‌دلیل عصبی هستید. این پدیده «سرایت هیجانی» نام دارد. مغز ما به‌طور خودکار حال دیگران را می‌گیرد.خُب در این وضعیت چه می توانیم بکنیم؟ این راهکار را این بار امتحان کنید:وقتی حس کردید اعصابتان خرد شده، یک لحظه مکث کنید و از خودتان بپرسید: « عصبانیت ِ من ناشی از عصبانیت همکارم است؟ به همین سرعت حال بدش به من سرایت کرده؟» بله. مغز ما به‌طور خودکار متاثر از حال دیگران، بلافاصله همان حس و حال را به خود می‌گیرد.
بنابراین آگاهانه فاصله بگیرید. نفس عمیق بکشید، چند لحظه از موقعیت بیرون بیایید، یا به خودتان بگویید: «این عصبانیت مال من نیست، از او به من سرایت کرده است.» همین مکث کوتاه جلوی واکنش خودکار را می‌گیرد. دیگر لازم نیست با همان حال بد جواب بدهید یا تصمیمی بگیرید که بعداً پشیمان شوید.
۲. انتقاد را مثل حمله می‌بینیم
همکاری در جمع از کارمان ایراد می‌گیرد. قبل از اینکه فکر کنیم، جواب تندی می‌دهیم یا حال مان بد می‌شود.
متخصصان به این حالت «ربایش آمیگدال» می‌گویند: واکنش هیجانی شدید، در کوتاه‌مدت جلوی فکر کردن را می‌گیرد.
«ربایش آمیگدال» توصیفی استعاری از حالتی است که در آن فعال‌سازی شدید سیستم هیجانی، کنترل شناختی را کاهش و احتمال واکنش‌های غریزی را افزایش می‌دهد.
بگذاریم ساده بگوییم: زود از کوره درمی‌رویم.
چه کنیم که زود از کوره درنرویم و کل روز حال مان خراب نباشد؟
مکث را به یک تصمیم آگاهانه تبدیل کنید
«چند ثانیه صبر کن» به‌تنهایی کافی نیست. باید بدانید چرا صبر می‌کنید و در آن فاصله چه می‌کنید. هدف این است که به مغز فرصت دهید هیجان را تنظیم کند، نه اینکه خشم را در دل نگه دارید.
پاسخ را با یک جمله مشخص به تعویق بیندازید. سکوت کردن و بعداً منفجر شدن فایده ندارد. بگویید: «می‌خواهم جواب بدهم، اما نه همین حالا. بعد از جلسه صحبت کنیم.» این جمله حق پاسخ را برای شما حفظ می‌کند، بحث را در جمع ادامه نمی‌دهد و زمان می‌خرد.
در فضای خصوصی و آرام موضوع را مطرح کنید. اگر انتقاد درست بود، بپذیرید و بگویید چه می‌کنید.
اگر نادرست بود، با واقعیت‌ها پاسخ دهید. این‌گونه نه از انتقاد فرار می‌کنید و نه اجازه می‌دهید در جمع تحقیرتان کنند.
۳. ذهنمان داستان می‌سازد
همکارتان صبح سلام نمی‌کند. شما فوراً نتیجه می‌گیرید که از شما دلخور است. اما واقعاً نمی‌دانید. ذهن ما با اطلاعات ناقص، داستان می‌سازد. به این «سوگیری شناختی» می‌گویند.
راهکار ساده است: مشاهده را از تفسیر جدا کنید. «او سلام نکرد» مشاهده است. «او از من متنفر است» تفسیر است. قبل از واکنش بپرسید: «چه توضیح دیگری ممکن است وجود داشته باشد؟ شاید عجله داشت، شاید گوشی‌اش زنگ خورد، شاید اصلاً من را ندید.»
۴. طرد شدن سنگین است
محل کار فقط جای کار نیست. جای تعلق هم هست. وقتی همکاری شما را نادیده می‌گیرد یا از جمع کنار می‌گذارد، دردش بیشتر از یک بی‌احترامی ساده است.
پژوهش‌ها نشان می‌دهند طرد شدن در محیط کار با کاهش رضایت شغلی و خستگی هیجانی مرتبط است.
ترس از طرد شدن باعث می‌شود ساکت بمانید و با جمع موافقت کنید، حتی وقتی نظر دیگری دارید. اما سکوت کردن هم شما را از تیم جدا می‌کند، فقط به شکل دیگری: کم‌کم احساس می‌کنید دیده نمی‌شوید و کارتان معنا ندارد.
راه درست این است که به خودتان یادآوری کنید: «تعلق داشتن به تیم یعنی با هم کار کردن، نه همیشه موافق بودن.»
برای همین، نظرتان را بگویید و هم‌زمان نشان دهید تیم برایتان مهم است. مثلاً بگویید:
چند نوع همکار رو مخ داریم؟
شناختن «تیپ» همکار کمک می‌کند راهبرد درست را انتخاب کنید .
منفی‌باف: هیچ‌چیز خوب نیست. مشتری قرارداد نمی‌بندد، جلسه اتلاف وقت است، روش قبلی بهتر بود. با او مقابله نکنید. بپرسید: «دقیقاً چه چیزی مشکل دارد؟ چه راه‌حلی پیشنهاد می‌کنی؟»
گاهی مجبور می‌شود فکر کند، گاهی هم یک ایراد واقعی را نشان می‌دهد که کسی ندیده بود.
رقابت‌جو: مدام می‌گوید او بیشتر کار می‌کند، او بهتر است، شرکت به او مدیون است. گاهی حتی اعتبار کار شما را به نام خودش می‌زند.با او وارد مسابقه نشوید. اما کارهای مشترک را مکتوب نگه دارید. و گاهی یادآوری کنید: «ما یک تیم هستیم، هدفمان یکی است.»
پرحرف و فضول: از زندگی شخصی‌اش همه‌چیز می‌گوید و از شما هم می‌خواهد همه‌چیز بگویید. اطلاعات شخصی ندهید. پاسخ‌های مبهم بدهید و موضوع را عوض کنید.
تخریب‌گر: با کنایه، تحقیر، یا پشت سر حرف زدن، اعصاب شما را به هم می‌ریزد. با او بحث نکنید. خونسرد بمانید. اگر از حد گذشت، مستندسازی کنید و به مدیر یا منابع انسانی گزارش دهید .
چطور آرامش‌مان را حفظ کنیم؟ ۷ راهکار عملی
۱. فاصله حرفهای بگیرید، نه قهر
لازم نیست با او دوست باشید. لازم نیست نادیده‌اش بگیرید (این کار موقعیت شما را ضعیف می‌کند).فقط تبادل را به موضوعات کاری محدود کنید. از گفتن جزئیات زندگی شخصی، احساسات و برنامه‌هایتان پرهیز کنید.فرض کنید هر چیزی که می‌گویید ممکن است روزی علیه شما استفاده شود. اما دروغ هم نگویید .
۲. جواب کوتاه و خنثی بدهید
وقتی طعنه می‌زند یا تحریک می‌کند، لازم نیست توضیح دهید یا دفاع کنید.چند جمله ساده کافی است: «نظرت را شنیدم.» «من این‌طور فکر نمی‌کنم.» «شاید.» «باید فکر کنم.» این جواب‌ها نه بحث را ادامه می‌دهند، نه شما را ضعیف نشان می‌دهند .
۳. مرزتان را روشن بگویید
شما رفتار او را کنترل نمی‌کنید، اما واکنش خودتان را چرا. اگر مدام وسط کارتان می‌پرد، بگویید: «الان تمرکزم به‌هم می‌خورد. می‌توانیم بعد از ناهار صحبت کنیم؟» اگر تلفنش بلند است، بگویید: «من با هدفون کار می‌کنم، اما صدای تلفن از هدفون هم رد می‌شود. می‌شود کمی آرام‌تر صحبت کنی؟»
۴. خودتان را جای او بگذارید، فقط برای چند نفس
لازم نیست توجیهش کنید. اما یک لحظه از زاویه او نگاه کنید: «شاید تحت فشار است. شاید احساس امنیت ندارد. شاید می‌ترسد جایگاهش را از دست بدهد.»
این کار حال بد شما را از بین نمی‌برد، اما کمی از خشم‌تان کم می‌کند و مانع می‌شود واکنش تندی بدهید .
۵. روی کاری که در کنترل شماست تمرکز کنید
او را نمی‌توانید عوض کنید. اما می‌توانید کیفیت کار خودتان را بالا ببرید. مهلت‌ها را رعایت کنید. کارتان را خوب تحویل دهید. این نه‌تنها اعصابتان را آرام می‌کند، بلکه اعتبار شما را در تیم بالا می‌برد و حرفهای او را بی‌اثر می‌کند .
۶. بعد از کار، ذهنتان را خالی کنید
استرس کاری در خانه هم با شما می‌آید. یک فعالیت ساده غیرکاری پیدا کنید: پیاده‌روی، ورزش، کتاب، آشپزی، یا وقت گذراندن با کسی که حال‌تان را خوب می‌کند. این کار به مغزتان سیگنال می‌دهد که «روز تمام شد» .
۷. اگر از حد گذشت، گزارش بدهید
اگر رفتارش توهین‌آمیز، تحقیرآمیز، یا مداوم است، تحمل نکنید. اول با خودش محترمانه صحبت کنید (اگر امن است). اگر ادامه داد، به مدیر یا منابع انسانی مراجعه کنید. اگر موضوع جدی است، مکتوب ثبت کنید: چه شد، کِی شد، چه کسی بود.
این کار شما را از یک «شکایت‌کننده» به یک «فرد حرفهای که مرزهایش را می‌شناسد» تبدیل می‌کند .
خلاصه اینکه: شما مسئول رفتار او نیستید، مسئول واکنش خودتان هستید
شما چطور با همکارهای رو مخ کنار می‌آیید؟ در بخش نظرات بنویسید.
کانال تلگرامی سواد زندگی: savadzendegi@