مهدی بسحاق، رئیس پیشین انجمن ملی لیزینگ ایران و رئیس هیأتمدیره واسپاری سپهر صادرات، در گفتگو با ایلنابه تشریح ابعاد صنعت لیزینگ در جهان و مقایسه آن با وضعیت ایران پرداخت و گفت: ابتدا بایدتصویری از اندازه صنعت لیزینگ در دنیا ارائه کردو سپس وضعیت کشور خودمان را با آن مقایسه کنیم.
وی افزود: آمار صنعت لیزینگ در جهان با مقداری تأخیر منتشر میشود؛ چرا که جمعآوری اطلاعات، همگنسازی و انتشار آنها زمانبر است. آخرین آماری که در اختیار داریم، مربوط به سال ۲۰۲۳ است.
بسحاق گفت: اندازه صنعت لیزینگ در جهان در سال ۲۰۲۳ بالغ بر یکهزار و ۸۰۰ میلیارد دلار بوده است.
وی ادامه داد: ایالات متحده آمریکا بهتنهایی بیش از ۵۰ درصد از این حجم را به خود اختصاص داده است؛ یعنی بیش از ۹۰۰ میلیارد دلار. کشورهای توسعهیافته نیز بهمراتب بیشتر از این صنعت استفاده میکنند.
رئیس پیشین انجمن ملی لیزینگ ایران افزود: پس از آمریکا، چین قرار دارد که اندازه صنعت لیزینگ آن حدود ۴۰۰ میلیارد دلار است. کشور ما، متأسفانه به دلیل توجه ناکافی به این صنعت، با وجود افزایش تعداد شرکتها، بازاری در حدود ۴۰۰ میلیون دلار دارد.
بسحاق اظهار کرد: این وضعیت دلایل مختلفی دارد که بخشی از آن به دستورالعملها و ابزارهای مالی مورد استفاده در صنعت مربوط میشود و در ادامه به آنها خواهم پرداخت. البته با پیگیریهای انجامشده و حمایت بانک مرکزی و نهادهای قانونگذار، این روند در حال تغییر است و امیدواریم شرایط بهبود پیدا کند.
وی با اشاره به ترکیه گفت: نزدیکترین مقایسهای که میتوانیم با کشور خودمان داشته باشیم، ترکیه است که اندازه صنعت لیزینگ آن در حال حاضر حدود ۸ میلیارد دلار برآورد میشود.
بسحاق توضیح داد: این آمار و اطلاعات بر اساس کتابی با عنوان «سالنامه جهانی لیزینگ» (World Leasing Yearbook) ارائه میشود که هر سال اطلاعات صنعت لیزینگ کشورهای مختلف را منتشر میکند؛ هرچند معمولاً اطلاعات مربوط به دو سال قبل را در بر میگیرد.
وی در ادامه، درباره تاریخچه صنعت لیزینگ در ایران گفت: کشور ما در این حوزه پیشگام نبوده و دانش لیزینگ از خارج وارد کشور شده است. در دهه ۵۰ شمسی، نخستین فعالیتها توسط شرکتهای فرانسوی، از جمله سیتروئن، انجام شد.
بسحاق افزود: دو سال بعد نیز شرکت دیگری وارد این حوزه شد. پس از انقلاب اسلامی، با توجه به مباحث فقهی مطرحشده درباره این موضوع، فعالیتها عمدتاً به اجاره به شرط تملیک محدود شد و صنعت لیزینگ عملاً در وضعیت بسیار محدودی قرار گرفت.
وی ادامه داد: این وضعیت تقریباً تا سال ۱۳۷۳ ادامه داشت؛ زمانی که نخستین شرکت لیزینگ پس از انقلاب، یعنی پارس لیزینگ، شکل گرفت و پس از آن، صنعت بهتدریج توسعه پیدا کرد.
رئیس هیأتمدیره واسپاری سپهر صادرات اظهار کرد: مسائل فقهی و محدودیتهای ناشی از آن، زمان زیادی از صنعت گرفت. در این مدت نیز، به دلیل اینکه ابزارهای در اختیار صنعت عمدتاً ماهیت پولی داشتند، امکان پوشش آثار تورم وجود نداشت.
وی گفت: اندازه صنعت لیزینگ ایران در سال ۱۳۹۶ بالغ بر ۱.۲ میلیارد دلار بود، اما به دلیل نبود ابزارهای مالی مناسب، این رقم امروز به حدود ۴۰۰ میلیون دلار رسیده است.
لیزینگ؛ ابزار تأمین نقدینگی، برنامهریزی تولید و شفافیت اقتصادی
بسحاق در ادامه، درباره مزایای لیزینگ در اقتصاد امروز گفت: یکی از مهمترین مزایای لیزینگ این است که تولیدکننده بلافاصله وجه حاصل از فروش محصول خود را دریافت میکند. در نتیجه، میتواند برای نقدینگی بهدستآمده برنامهریزی کند، کالا یا مواد اولیه موردنیاز خود را تأمین کند و منتظر آیندهای نامطمئن نماند؛ آیندهای که ممکن است در آن امکان تأمین مواد اولیه وجود نداشته باشد.
وی افزود: بنابراین، نخستین اثر لیزینگ، تأمین نقدینگی برای تولیدکننده است. مزیت دیگر این است که تولیدکننده میتواند برای آینده خود برنامهریزی کند؛ برای مثال، با شرکت لیزینگ قراردادی منعقد کند تا محصولات خود را طی سال آینده تحویل دهد. در این صورت، شرکت لیزینگ بهطور مستمر متقاضی محصولات خواهد بود و تولیدکننده نیز میتواند بر اساس این تقاضای قابل پیشبینی، برنامهریزی کند.
بسحاق ادامه داد: تولیدکننده با اتکا به استمرار تولید و فروش، میتواند برای بهبود مستمر کیفیت و توسعه فعالیتهای خود نیز برنامهریزی کند.
وی با اشاره به موضوع تحریک تولید و پوشش ریسک گفت: همانطور که دوستان نیز مطرح کردند، یکی از کارکردهای لیزینگ، پوشش بخشی از ریسکهای ناشی از عدم قطعیت است. لیزینگ میتواند آینده نامطمئن را تا حدی برای مشتری قابل پیشبینی کند. زمانی که قرارداد منعقد میشود، شرایط مشخص است و مشتری میداند در آینده چه تعهداتی خواهد داشت.
بسحاق، شفافیت را یکی دیگر از مزایای لیزینگ دانست و گفت: شرکتهای لیزینگ تحت نظارت بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران فعالیت میکنند و اطلاعات و آمار فعالیتهای خود را ارائه میدهند. اطلاعات مربوط به مالیات بر ارزش افزوده، بیمه و سایر موارد نیز مشخص و قابل پیگیری است.
وی افزود: در لیزینگ مشخص است چه کالایی فروخته شده، چه مبلغی بابت آن پرداخت شده و عایدی حاصل از آن چقدر بوده است. بنابراین، این صنعت ظرفیت مناسبی برای سیاستگذاری و هدایت منابع از سوی ارکان دولتی دارد.
بسحاق ادامه داد: برای مثال، دولت میتواند تصمیم بگیرد منابع و تسهیلات را به نسل جوانی که قصد ورود به بازار کار را دارد یا بهتازگی وارد این بازار شده است، هدایت کند تا این افراد بتوانند ابزار و امکانات لازم برای تأمین معیشت خود را در اختیار داشته باشند. این ظرفیت سیاستگذاری وجود دارد و نهاد تنظیمگر میتواند از طریق بانک مرکزی و شرکتهای بزرگ لیزینگ، چنین سیاستهایی را اجرایی کند.
وی کاهش هزینههای مبادلات را نیز از دیگر مزایای لیزینگ عنوان کرد و گفت: برای مثال، فردی را در نظر بگیرید که قصد دارد کالایی را شخصاً از بازار انتخاب و خریداری کند و سپس مراحل نصب یا استفاده از آن را انجام دهد؛ چه در حوزه لوازم خانگی، خودرو یا سایر کالاها. در این فرآیند، موضوعاتی مانند گارانتی و اعتبار فروشنده نیز مطرح است.
بسحاق افزود: شرکت لیزینگ پیش از تأمین کالا، آن را بررسی میکند. برای مثال، اگر قرار باشد خودرویی خریداری شود، خودرو کارشناسی شده و از فروشنده معتبر انتخاب میشود. همچنین، موضوع گارانتی و سایر مشخصات کالا مورد بررسی قرار میگیرد.
وی ادامه داد: در این فرآیند، کارشناسان وارد عمل میشوند و کالا را از ابعاد مختلف بررسی میکنند. در نتیجه، مشتری میتواند با اطمینان بیشتری اقدام به خرید کند. اگر مشتری با فروشنده به توافق برسد، اما شرکت لیزینگ آن معامله را تأیید نکند، خرید انجام نخواهد شد. بنابراین، نظر کارشناسی شرکت لیزینگ درباره قیمت و اصالت و صحت مشخصات کالا از اهمیت بالایی برخوردار است.
بسحاق: لیزینگ برای مشتری و سیاستگذار اطمینان ایجاد میکند
مهدی بسحاق در ادامه این نشست، با تأکید بر نقش اطمینانبخشی لیزینگ گفت: یکی دیگر از موضوعات مهم، ایجاد اطمینان است؛ اطمینانی که هم برای مشتری و هم برای نهاد سیاستگذار به وجود میآید.
وی افزود: وقتی فردی قصد دارد خودرویی به ارزش دو یا سه میلیارد تومان خریداری کند، بهویژه در مورد خودروهای کار و کشندهها که مبالغ قابلتوجهی دارند، همواره این نگرانی وجود دارد که آیا کالایی که خریداری میکند، دقیقاً همان چیزی است که میخواهد؟ آیا فروشنده همان خودرو یا ملکی را که توافق شده، ارائه میکند؟ آیا نکته پنهانی در معامله وجود دارد؟
بسحاق ادامه داد: شرکت لیزینگ این نقش را برای مشتری ایفا میکند و به او اطمینان میدهد کالای خریداریشده از ویژگیها و قیمت مشخصی برخوردار است. در نتیجه، مشتری با آرامش خاطر بیشتری اقدام به خرید میکند.
وی گفت: نکته مهم دیگر این است که مشتری میتواند کالا را در زمان موردنیاز خود خریداری و استفاده کند. اگر فرد منابع مالی خود را نگه دارد تا در آینده کالا را بخرد، ممکن است در این فاصله فناوری تغییر کند و کالایی که قصد خرید آن را داشته، قدیمی یا منسوخ شود؛ حتی ممکن است فرصت کسب درآمد از آن را نیز از دست بدهد.
بسحاق افزود: لیزینگ این فرصت را در اختیار مشتری قرار میدهد که در همان زمان موردنیاز، کالا را انتخاب کند و مورد استفاده قرار دهد.
وی با اشاره به مسئولیت اجتماعی لیزینگ گفت: لیزینگ میتواند مسئولیت اجتماعی نیز به همراه داشته باشد. وقتی کالا و ابزار کار در اختیار یک فرد قرار میگیرد، دغدغه اصلی او میتواند فعالیت و کسب درآمد باشد. این موضوع میتواند به کاهش برخی آسیبهای اجتماعی کمک کند؛ چراکه فرد وارد بخش مولد جامعه میشود و این مسئله میتواند دستاورد مهمی برای دولت و سیاستگذاران باشد.
بسحاق تأکید کرد: در شرایطی که جامعه با مشکلات اقتصادی مواجه است، میتوان با حمایت از صنعت لیزینگ، زمینه توسعه فعالیتهای مولد اقتصادی را فراهم کرد.