صبح روز چهارشنبه، یک کمک خلبان در هواپیمای Flydubai، کاپیتان را مورد حمله با چاقو قرار داد که گمان می‌رود تلاشی نافرجام برای سقوط هواپیما با بیش از 170 نفر سرنشین در مسیر دبی به تل‌آویو اسرائیل بوده باشد.
همانطور که هواپیما سقوط می‌کرد، در عرض یک دقیقه به نصف ارتفاع خود در نزدیکی فضای هوایی اردن رسید، کاپیتان موفق شد قفل در کابین خلبان را باز کند و گروهی از مسافران و خدمه به داخل هجوم بردند و مهاجم را که ظاهراً در تلاش برای آسیب رساندن به کنترل‌ها بود، مهار کردند.
هواپیما همچنین در طول این حادثه یک سیگنال اضطراری منتشر کرد.
یک خلبان دیگر در هواپیما توانست کنترل هواپیما را به دست بگیرد و آن را با خیال راحت در تبوک عربستان سعودی فرود بیاورد.
در حالی که امارات متحده عربی، کشور میزبان این شرکت هواپیمایی، تحقیقات در مورد آنچه اتفاق افتاده است را آغاز کرده است، مقامات سعودی کمک خلبانی که به طور ادعایی به کاپیتان حمله کرده است را بازجویی می‌کنند. مهاجم نیز مجروح شده و اکنون در بازداشت سعودی به سر می‌برد. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل گفت که این کشور تحقیقات را دنبال خواهد کرد و «احتمالاً در آن شرکت خواهد کرد».
اسرائیل ادعا کرده است که حادثه رخ داده در هواپیما، که بیشتر مسافران آن اسرائیلی بودند، یک حمله «تروریستی» و تلاشی برای سقوط هواپیما بوده است.
در همین حال، حادثه رخ داده در پرواز FZ1073 Flydubai، سوالات ناراحت‌کننده‌ای را در صنعت هوانوردی غیرنظامی ایجاد کرده است، مهم‌ترین آنها این است: یک هواپیمای تجاری زمانی که یکی از خلبانان خود به خشونت روی آورد، چقدر ایمن است؟
هوانوردی از زمان حملات تروریستی 11 سپتامبر چگونه تغییر کرده است؟
بیست و پنج سال پیش، حملات 11 سپتامبر به ایالات متحده که منجر به کشته شدن نزدیک به 3000 نفر شد، صنعت هوانوردی غیرنظامی را متحول کرد.
در آن روز، هواپیما ربایان وابسته به القاعده کنترل چهار هواپیمای تجاری را در حین پرواز به دست گرفتند و دو فروند را به برج‌های دوقلوی مرکز تجارت جهانی در جزیره منهتن نیویورک و یک فروند را به پنتاگون کوبیدند. فروند چهارم پس از اینکه مسافران هواپیما ربایان را مغلوب کردند در پنسیلوانیا سقوط کرد.
این حملات امنیت هوانوردی را متحول کرد، که تمرکز خود را بر جلوگیری از دسترسی غیرمجاز به کابین خلبان هواپیما و همچنین تقویت رویه‌های امنیتی و سوار شدن به هواپیما در فرودگاه‌ها افزایش داد.
در عرض چند ماه، سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری (ICAO) قوانین جهانی هوانوردی را بازنگری کرد، اقدامات امنیتی را برای پروازهای داخلی گسترش داد و درهای کابین خلبان ضد گلوله و تقویت شده، بررسی صلاحیت پرسنل و بررسی هویت فرودگاه را معرفی کرد.
مهم‌ترین تغییر فیزیکی، در کابین خلبان ضد گلوله و تقویت شده بود که برای مقاومت در برابر نفوذ اجباری طراحی شده بود و به دنبال آن، غربالگری 100 درصد بار ثبت شده اجباری شد.
فرودگاه‌ها، امنیت کارکنان، امنیت بار و محموله و حفاظت از هواپیما را افزایش دادند، در حالی که ICAO ممیزی‌های امنیتی اجباری را برای ارزیابی نحوه اجرای استانداردهای جهانی جدید توسط کشورها معرفی کرد.
در سال 2015، آندریاس لوبیتز، کمک خلبان پرواز 9525 شرکت هواپیمایی Germanwings، کاپیتان را از کابین خلبان بیرون کرد و هواپیمای Airbus A320 را که در آن پرواز می‌کردند به کوه‌های آلپ فرانسه پرواز داد و منجر به کشته شدن همه 150 نفر سرنشین شد.
BEA فرانسه تعیین کرد که سیستم صدور گواهینامه پزشکی صنعت هوانوردی در جلوگیری از پرواز خلبانی که از یک اختلال روانی جدی رنج می‌برد، با گواهینامه ناموفق بوده است.
پس از این حادثه، آژانس ایمنی هوانوردی اروپا (EASA) به طور موقت توصیه کرد که حداقل دو نفر مجاز همیشه در کابین خلبان حضور داشته باشند. اما سال بعد، EASA این قانون را به یک رویکرد مبتنی بر ریسک تغییر داد و به شرکت‌های هواپیمایی اجازه داد تا با توجه به خطرات عملیاتی، اقدامات حفاظتی معادل را اتخاذ کنند.
حادثه Germanwings همچنین منجر به اقدامات گسترده‌تری در اروپا شد: از سال 2018، شرکت‌های هواپیمایی ملزم به انجام ارزیابی‌های روانشناختی قبل از شروع پرواز خلبانان و معرفی آزمایش مواد مخدر و الکل بودند.
برخی از پروازها همچنین افسران امنیتی در حین پرواز - یا افسران مجری قانون مسلح مخفی - را حمل می‌کنند که به طور کلی به صورت مخفیانه در پروازهای انتخابی بر اساس ارزیابی تهدید یک کشور مستقر می‌شوند.
درهای کابین خلبان چقدر ایمن هستند؟
درهای کابین خلبان به طور خاص برای نفوذ دشوار ساخته شده‌اند. در هواپیماهای تجاری مدرن، در کابین خلبان از یک ساختار کامپوزیتی سنگین نصب شده در یک قاب تقویت شده ساخته شده است و از نظر الکترونیکی کنترل می‌شود و برای مقاومت در برابر نفوذ اجباری و نفوذ سلاح‌های کوچک طراحی شده است. در کابین خلبان معمولاً فقط از داخل قابل باز شدن است.
در هواپیماهای بوئینگ 737، سیستم دسترسی عرشه پرواز به طور معمول در طول پرواز در حالت AUTO باقی می‌ماند و در کابین خلبان تقویت شده را قفل نگه می‌دارد. خدمه کابین می‌توانند از خلبانان بخواهند که از طریق سیستم دسترسی اجازه ورود دهند.
استانداردهای ICAO ایجاب می‌کند که این درها بتوانند از هر دو ایستگاه خلبان قفل یا باز شوند.
یک صفحه کلید اضطراری نیز به خدمه اجازه می‌دهد تا یک توالی ورود اضطراری را برای ورود به کابین خلبان آغاز کنند. اگر خلبان کارکردی درخواست اضطراری را لغو نکند، سیستم اجازه دسترسی اضطراری می‌دهد، اما فقط پس از یک تأخیر داخلی.
این سیستم‌ها برای دور نگه داشتن یک مهاجم از کابین خلبان طراحی شده‌اند - نه برای متوقف کردن تهدیدی که از قبل در داخل آن است.
در پرواز Flydubai روز چهارشنبه، گزارش شده است که خلبان هندی که مورد حمله با چاقو قرار گرفته بود، موفق شد در طول حمله در کابین خلبان را باز کند که «به مسافران و خدمه اجازه داد تا مهاجم را مهار کنند - و از یک فاجعه هوایی فاجعه‌بار جلوگیری کنند»، بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل که کاپیتان را یک «قهرمان» خواند، به رسانه‌ها گفت.
وقتی خلبان هشدار می‌دهد چه اتفاقی می‌افتد؟
بسته به نوع اضطراری در هواپیما دارد. طبق رویه‌های ICAO، خدمه می‌توانند با استفاده از سیگنال «MAYDAY» اضطراری را از طریق رادیو اعلام کنند.
در موارد مشکلات پزشکی یا فنی، خلبانان از کد ترانسپوندر 7700 برای هشدار به کنترل ترافیک هوایی مبنی بر نیاز به فرود در اسرع وقت استفاده می‌کنند، گفت: ساج احمد، تحلیلگر ارشد در StrategicAero Research، یک مشاور هوانوردی مستقر در لندن. او افزود: «اغلب، مسافران نیازی به نگرانی ندارند زیرا نیازی به هشدار نیست.» این کدی است که هواپیمای Flydubai هنگام کاهش سرعت شدید آن را ارسال کرد، طبق گزارش سرویس نظارت بر پرواز Flightradar24.
اگر کد 7500 ورودی باشد، کنترل ترافیک هوایی از «تداخل با پرواز یا احتمال ربودن در حال انجام» مطلع می‌شود، احمد اضافه کرد. «خدمه همچنین می‌توانند ماهیت تهدید و مقاصد خود را به زبان ساده بیان کنند.» هواپیمای Flydubai چند دقیقه پس از صدور کد اول، به این کد تغییر کرد، طبق داده‌های پرواز.
اگر کد 7500 ورودی باشد، کنترل ترافیک هوایی از «تداخل با پرواز یا احتمال ربودن در حال انجام» مطلع می‌شود، احمد اضافه کرد. «خدمه همچنین می‌توانند ماهیت تهدید و مقاصد خود را به زبان ساده بیان کنند.» هواپیمای Flydubai چند دقیقه پس از صدور کد اول، به این کد تغییر کرد، طبق داده‌های پرواز.
وظایف خدمه کابین در چنین شرایط اضطراری شامل ناتوانی خلبان و تهدیدات امنیتی، از جمله محافظت از کابین خلبان و برقراری ارتباط با خلبان در حال کار است.
اما ماهیت خشونت در یا نزدیک کابین خلبان می‌تواند متفاوت باشد، احمد گفت، زیرا «اغلب استراتژی این است که در را باز کنید تا سایر اعضای خدمه بتوانند کمک کنند».
خشونت بین خلبانان در کابین خلبان منجر به بدترین سناریو می‌شود، او گفت: «در صورتی که هر دو خلبان قادر به پرواز نباشند، پیامدهای آن کاملاً واضح است اگر کسی هواپیما را پرواز نکند.»
هواپیمای Flydubai در نهایت توسط دو خلبان دیگر که در هواپیما بودند با خیال راحت فرود آمد. احمد پیشنهاد کرد که این معادل رعد و برق یک بار است. «ترسناک است که فکر کنیم اگر آن خلبانان اضافی برای کنترل هواپیما نبودند، چه اتفاقی می‌افتاد.»
خلبانان تحت چه بررسی‌هایی قرار می‌گیرند؟
قبل از دریافت گواهینامه پزشکی کلاس 1 مورد نیاز برای گواهینامه خود، خلبانان تحت ارزیابی پزشکی هوانوردی قرار می‌گیرند که شامل بینایی، شنوایی، سلامت قلب و عروق و عصبی و سایر شرایطی است که می‌تواند باعث ناتوانی ناگهانی شود.
قوانین امنیتی هوانوردی همچنین نیاز به بررسی سوابق تمام پرسنلی دارد که دسترسی بدون اسکورت به مناطق با محدودیت امنیتی دارند.
«تعداد بررسی‌های سلامت متفاوت است، اما بررسی‌های استاندارد سلامت مانند قد، وزن، فشار خون، تست روانشناختی، تست روان‌سنجی و همچنین تناسب اندام، حداقل ارزیابی‌هایی است که همه خلبانان تحت آن قرار می‌گیرند، و همچنین تست مواد مخدر و نوشیدنی»، احمد از StrategicAero Research گفت.
پس از حادثه Flydubai، احمد گفت که «اسرائیل احتمالاً اصرار خواهد کرد که ملیت‌های خاصی برای خدمه پرواز در آینده وجود داشته باشد».
اسرائیل همچنین گفته است که بررسی‌های امنیتی خلبانانی که وارد این کشور می‌شوند را افزایش خواهد داد. «ما هویت همه خلبانان را می‌دانیم، می‌دانیم چه کسانی هستند و نوعی بررسی امنیتی انجام می‌دهیم»، دورون اشپیلمان، سخنگوی دفتر نخست وزیر اسرائیل گفت.
«من می‌توانم ببینم که اسرائیل خواستار جزئیات خدمه پرواز حتی قبل از خروج پرواز است، با بررسی‌های امنیتی کامل و حتی تهاجمی‌تر و اطمینان از اینکه خلبانانی که به آنجا پرواز می‌کنند از کشورهایی هستند که روابط دیپلماتیک با اسرائیل وجود دارد»، احمد به الجزیره گفت.
«این نوع اعتبارسنجی متقابل معمولاً وجود ندارد، اما پس از این حادثه Flydubai، اکنون منطقی است که بررسی شود آیا به اشتراک گذاری گسترده‌تر جزئیات و سوابق خلبانان با سایر تنظیم‌کننده‌های هوانوردی در سایر کشورها می‌تواند برای ارتقای ایمنی بیشتر استاندارد شود»، او اضافه کرد.
خشونت بین خلبانان کاملاً غیرمعمول نیست. مشت‌هایی پرتاب شده، یقه‌های گرفته شده و بحث‌هایی وجود داشته است. اما حمله یک کمک خلبان به کاپیتان در حین پرواز با هدف تصرف هواپیما، یک حادثه امنیتی هوانوردی به طور غیرمعمولی نادر است، تحلیلگران گفتند.
نویسنده: Yashraj Sharma