رویاهای بازگشت به خانه برای فلسطینی‌ها پس از حملات اسرائیل به اردوگاه‌های کرانه باختری

رام‌الله، کرانه باختری اشغالی - فواد ابوسلام هر روز صبح قهوه‌اش را در بیرون خانه‌ی اجاره‌ای‌اش در حومه ثینابه می‌نوشد و به هر جزئیاتی از اردوگاه پناهندگان طولکرم در مقابلش خیره می‌شود. این اردوگاه در کرانه باختری که او از دور می‌بیند، زمانی میزبان یک ساختمان دو طبقه بود که از چهار آپارتمان به مساحت 300 متر مربع (3229 فوت مربع) تشکیل شده بود، جایی که او و خانواده‌اش زندگی می‌کردند.

پس از آواره شدن از اردوگاه، او، همسرش، چهار فرزندش و مادرش در یک آپارتمان اجاره‌ای کوچک که مساحتی کمتر از 100 متر مربع (1076 فوت مربع) در ثینابه دارد، اسکان داده شدند. خانه‌ی او در طولکرم زمانی که او اردوگاه را ترک کرد، به طور جزئی تخریب شد.

همه چیز برای فواد و خانواده‌اش در 21 ژانویه 2025 تغییر کرد، زمانی که اسرائیل یک حمله نظامی در کرانه باختری اشغالی را با نام “دیوار آهنین” آغاز کرد که در ابتدا اردوگاه پناهندگان جنین را هدف قرار داد. یک هفته بعد، این عملیات شامل اردوگاه‌های طولکرم و نور شمس در شهر طولکرم شد.

نیروهای اسرائیلی در طول ژانویه و فوریه 2025 کل جمعیت این سه اردوگاه را آواره کردند و هنوز از بازگشت آن‌ها جلوگیری می‌کنند، طبق گزارش سازمان ملل.

آوارگی گسترده

داده‌های UNRWA که در گزارشی با عنوان "تخریب اردوگاه‌های پناهندگان فلسطینی در شمال کرانه باختری" ذکر شده است، نشان می‌دهد که 33362 فلسطینی به اجبار از این سه اردوگاه آواره شده‌اند. تا اکتبر 2025، 52 درصد از سازه‌ها در اردوگاه جنین، 48 درصد در اردوگاه نور شمس و 36 درصد در اردوگاه طولکرم تخریب یا آسیب دیده‌اند.

این عملیات اسرائیل بر صدها خانه، جاده و زیرساخت‌ها، از جمله شبکه‌های آب و برق تأثیر گذاشته است، در حالی که کمک‌های بشردوستانه به اردوگاه‌ها قطع شده است.

نیروهای اسرائیلی در طول دوره مورد بررسی، 102 فلسطینی از جمله 21 کودک را به قتل رساندند. این رقم 46 درصد از کل تعداد فلسطینیانی را که توسط نیروهای اسرائیلی در کرانه باختری در این دوره کشته شده‌اند، تشکیل می‌دهد.

روز یکشنبه، دادگاه عالی اسرائیل از دولت خواست تا جدول زمانی بازگشت آوارگان به این سه اردوگاه را ارائه دهد و 23 نوامبر را به عنوان مهلت پاسخ‌گویی تعیین کرد.

بنیامین نتانیاهو، وزیر دارایی افراط‌گرای اسرائیل، با این حکم مخالفت کرد و هشدار داد که بازگشت ساکنان می‌تواند به بازسازی آنچه او “زیرساخت‌های تروریستی” می‌نامد، منجر شود. او از دولت خواست که این تصمیم را اجرا نکند.

در همین حال، اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، با مداخله دادگاه مخالفت کرد و با تأکید بر اینکه حضور ارتش در اردوگاه‌ها یک تصمیم امنیتی است، اعلام کرد که قصد دارد حضور نظامی خود را در آنجا حفظ کند.

فواد، 42 ساله، نصاب گلخانه، مجبور شد با سایر ساکنان اردوگاه و بیش از 40 عضو خانواده‌اش فرار کند. اما او و همسایگانش با امید بازگشت به خانه‌هایشان با خود همراه بودند.

آن‌ها بین خانه‌های اقوام رفت‌وآمد می‌کردند و شرایط سختی را تحمل می‌کردند تا اینکه او در نهایت در حومه ثینابه طولکرم مستقر شد.

این محله که مشرف به اردوگاه است، “روحیه او را بازگردانده است” زیرا او حتی از دور نیز می‌تواند خانه‌اش را ببیند. اگرچه او نمی‌تواند به ساختمان برسد، اما می‌تواند به آن نگاه کند و زمانی را تصور کند که بتواند بازگردد.

“اگر در حال حاضر تصمیمی برای اجازه بازگشت ما صادر شود، بدون لحظه‌ای تردید فوراً بازمی‌گردم،” او گفت.

اما خانه‌ی او دیگر مثل سابق نیست. توسط سربازان اسرائیلی به طور جزئی تخریب و آتش زده شده است و بیش از 80 درصد از بلوک آپارتمان غیرقابل سکونت شده است. فواد قصد دارد از آوار برای بازسازی خانه‌اش استفاده کند.

“من هرگز در عزم خود برای بازگشت تردید نخواهم کرد، حتی اگر به معنای برپا کردن چادر بر روی ویرانه‌ها و زندگی در آنجا باشد،” او اعلام کرد.

محمود عراروی، 18 ساله، از اردوگاه پناهندگان جنین، نیز شاهد تخریب خانه‌اش و جایگزینی آن با یک جاده‌ی عریض بود.

او به الجزیره گفت که خانواده‌اش که در یک ساختمان پنج طبقه در محله الدماج زندگی می‌کردند، پس از آغاز عملیات نظامی اسرائیل، به خانه‌های اقوام پناه بردند.

“مادرم، پدرم، پنج خواهرم و من در آپارتمان ناتمام برادرم پناه بردیم. ما شرایط سختی را تحمل کردیم، از سرما و گرمای طاقت‌فرسا رنج بردیم، تا اینکه به تدریج ساخت‌وساز را تکمیل کردیم تا اینکه تا حدی قابل سکونت شد،” او افزود.

بازگشت تنها چیزی است که برای آن‌ها مهم است و آن‌ها حتی اگر امکانات اولیه را نداشته باشند، حاضر نیستند در جای دیگری به جز اردوگاه زندگی کنند.

بازگشت تقریباً غیرممکن

بازگرداندن آوارگان به خانه‌هایشان صرفاً به معنای باز کردن جاده‌ها برای ساکنان نیست. بازگشت به معنای زندگی در اردوگاهی است که زیرساخت‌های آن آسیب دیده و صدها خانه تخریب شده است، همه در میان کمبود ضروریات.

نهاد شواش، یکی از اعضای کمیته خدمات مردمی اردوگاه نور شمس، به الجزیره گفت که مقیاس تخریب بازگشت ساکنان را با وجود تمایل آن‌ها برای بازگشت به خانه‌هایشان با دشواری‌های فراوانی روبرو می‌کند.

او گفت که تقریباً 400 خانه، که بیشتر آن‌ها سه تا چهار طبقه دارند، تخریب شده‌اند، در حالی که حدود 100 خانه در طول حضور ارتش اسرائیل در اردوگاه آتش گرفته‌اند.

حتی آنهایی که زنده مانده‌اند نیز لزوماً قابل سکونت نیستند. آن‌ها آسیب‌های جدی به درها، پنجره‌ها و امکانات داخلی وارد کرده‌اند. فروریختن برخی از ساختمان‌ها نیز به خانه‌های همسایه آسیب رسانده است.

تقریباً 10900 ساکن اردوگاه آواره شده‌اند، از جمله خانواده‌هایی که در خانه‌های خصوصی و دیگران در مدرسه‌ای در حومه ثینابه اقامت دارند.

فaisal Salameh، یکی از مقامات کمیته مردمی اردوگاه طولکرم، به الجزیره گفت که بیش از 2000 واحد مسکونی به طور کامل تخریب شده‌اند، در حالی که تقریباً 90 درصد از خانه‌های اردوگاه آسیب جزئی دیده‌اند و غیرقابل سکونت شده‌اند.

“اسرائیل اردوگاه را به محیطی تبدیل کرده است که ساکنان را دور می‌کند، با توجه به تخریب گسترده و ممنوعیت بازسازی در برخی مناطق که به جاده تبدیل شده‌اند،” او خاطرنشان کرد.

با وجود این شرایط، سلامه گفت که ساکنان آواره مشتاق بازگشت به اردوگاه به محض اینکه تصمیمی از سوی دولت اسرائیل به آن‌ها اجازه دهد، هستند.

این اردوگاه به حدود 15000 نفر خانه بود. اکثریت آوارگان در حال حاضر در خانه‌های اجاره‌ای یا با اقوام زندگی می‌کنند، در حالی که برخی دیگر در مدارس، مساجد یا کلبه‌های قلعی موقت پناه گرفته‌اند.

رد اسرائیل

در حالی که حکم دادگاه عالی اسرائیل در را برای بحث در مورد بازگشت آوارگان به اردوگاه‌های شمال کرانه باختری باز می‌کند، رد آن توسط وزرای دولت اسرائیل سؤالاتی را در مورد اینکه آیا این حکم اجرا خواهد شد یا خیر، مطرح می‌کند. تا آن زمان، زندگی خانواده‌های آواره در حالت تعلیق باقی می‌ماند.

محمد حلص، کارشناس امور اسرائیل، به الجزیره گفت که جناح راست افراطی اسرائیل نه تنها به دنبال تغییر ساختار سیستم قضایی است، بلکه به دنبال تضعیف مشروعیت آن و وارد کردن فشار بر قضات نیز هست.

او توضیح داد که تأثیر مواضع سیاسی در بی‌توجهی به احکام دادگاه آشکار است. او به مسئله بازدیدکنندگان زندانیان فلسطینی، که در آن دولت نتوانست به تصمیمات دادگاه عمل کند، به عنوان نمونه‌ای از این امر اشاره می‌کند.

“بی‌توجهی مداوم به احکام دادگاه توانایی قوه قضائیه برای وادار کردن دولت به اقدام زمانی که تصمیمات قضایی با موضع رهبری سیاسی در تضاد باشد را تضعیف می‌کند،” او گفت.

چندین سابقه نشان می‌دهد که اجرای احکام دادگاه در مورد اردوگاه‌ها بعید است. این امر به ویژه برای ساکنان نگران‌کننده است، زیرا با مخالفت شدید سیاسی اسرائیل با بازگشت فلسطینی‌ها به سه اردوگاه نیز روبرو هستند.

“مواضع سیاسی اعلام شده محدودیت‌هایی را بر میزان انطباق نهادهای اجرایی با احکام قضایی تعیین می‌کند،” او گفت.

نویسنده: فیها شلاش