پژوهشگران در یکی از بزرگترین مطالعات انجامشده در این زمینه، اطلاعات نزدیک به ۴۸۰ هزار فرد بزرگسال در پایگاه داده UK Biobank را بررسی کردند. یافتههای این مطالعه نشان میدهد افرادی که میزان بالاتری از التهاب مزمن در بدن داشتند، علاوه بر تغییراتی در ساختار قلب، با خطر بیشتری برای بروز رویدادهای مهم قلبیعروقی مواجه بودند. نتایج این پژوهش در مجله European Journal of Preventive Cardiology منتشر شده است.
التهاب مزمن چیست و چرا برای قلب اهمیت دارد؟
التهاب بخشی طبیعی از سیستم دفاعی بدن است و هنگام بروز عفونت یا آسیب، به محافظت و ترمیم بافتها کمک میکند. مشکل زمانی ایجاد میشود که این وضعیت به شکل خفیف، اما مداوم برای مدت طولانی ادامه داشته باشد.
پژوهشگران از این وضعیت با عنوان التهاب مزمن سطح پایین یاد میکنند؛ حالتی که ممکن است بدون ایجاد علامت واضح، برای مدت طولانی در بدن وجود داشته باشد.
در مطالعه جدید، محققان برای بررسی وضعیت التهاب از یک نشانگر خونی به نام GlycA استفاده کردند و اطلاعات آن را در کنار دادههای ژنتیکی و تصویربرداری قلب قرار دادند. هدف این بود که مشخص شود آیا ارتباطی میان التهاب مزمن، تغییرات ساختاری قلب و خطر بیماریهای قلبیعروقی وجود دارد یا خیر.
خطر حمله قلبی و سکته مغزی چقدر افزایش داشت؟
یکی از یافتههای مهم این پژوهش مربوط به افرادی بود که بالاترین میزان التهاب را داشتند.
بر اساس نتایج مطالعه، افرادی که در ۲۰ درصد بالای میزان التهاب قرار داشتند، در مقایسه با افرادی که در ۲۰ درصد پایینتر قرار گرفته بودند، با ۴۳ درصد خطر بیشتر حمله قلبی یا سکته مغزی مواجه بودند.
این ارتباط حتی در افرادی که پیش از این بیماری قلبی شناختهشدهای نداشتند نیز مشاهده شد.
البته این یافته به این معنا نیست که هر فرد دچار استرس یا التهاب حتماً به حمله قلبی یا سکته مغزی مبتلا خواهد شد. مطالعه حاضر یک پژوهش مشاهدهای است و ارتباط میان عوامل مختلف را بررسی کرده است؛ بنابراین نمیتوان از آن نتیجه گرفت که استرس یا التهاب بهتنهایی و بهطور مستقیم باعث بروز این بیماریها میشود.
قلب ممکن است پیش از بروز علائم تغییر کند
یکی از جنبههای قابل توجه این پژوهش، بررسی ساختار قلب با استفاده از تصویربرداری بود.
پژوهشگران دریافتند افرادی که سطح التهاب بالاتری داشتند، نشانههایی از تغییرات ساختاری در قلب نشان میدادند؛ از جمله ضخیمتر شدن دیوارههای قلب، کوچکتر شدن برخی حفرههای قلب و اختلال در پر شدن قلب.
اهمیت این یافته در آن است که چنین تغییراتی ممکن است مدتها پیش از آنکه فرد علائم آشکار بیماری قلبی را تجربه کند، شکل بگیرند.
به بیان دیگر، برخی فرآیندهای مرتبط با آسیب قلبی ممکن است در سکوت و بدون درد قفسه سینه یا سایر علائم مشخص آغاز شوند.
استرس روانی چه ارتباطی با التهاب دارد؟
پژوهشگران همچنین ارتباط قابل توجهی میان میزان التهاب و عواملی مانند فشار روانی، شرایط نامطلوب اقتصادی و اجتماعی، سیگار کشیدن و افزایش چربی بدن مشاهده کردند.
این موضوع نشان میدهد سلامت قلب فقط به یک عامل مانند تغذیه یا فعالیت بدنی محدود نمیشود و مجموعهای از عوامل جسمی، روانی، اجتماعی و ژنتیکی میتوانند در وضعیت التهاب بدن نقش داشته باشند.
به گفته پژوهشگران، شرایط زندگی نامطلوب و مشکلات سلامت روان میتوانند از مسیرهای زیستی مختلف با افزایش التهاب همراه شوند و در نهایت بر سلامت قلب اثر بگذارند.
ژنتیک هم در میزان آسیبپذیری نقش دارد
مطالعه جدید همچنین به نقش عوامل ژنتیکی پرداخته است.
یافتهها نشان میدهد برخی افراد ممکن است از نظر ژنتیکی نسبت به آثار التهاب آسیبپذیرتر باشند و برخی دیگر مقاومت بیشتری داشته باشند. این موضوع میتواند توضیح دهد که چرا افراد مختلف، حتی در شرایط مشابه زندگی، لزوماً با پیامدهای یکسانی مواجه نمیشوند.
با این حال، پژوهشگران تأکید کردهاند که داشتن زمینه ژنتیکی یا قرار گرفتن در شرایط نامطلوب به این معنا نیست که فرد حتماً به بیماری قلبی مبتلا خواهد شد. عوامل قابل تغییر همچنان میتوانند در کاهش خطر بیماریهای قلبیعروقی نقش داشته باشند.
کدام عوامل میتوانند التهاب مزمن را افزایش دهند؟
نتایج این پژوهش بار دیگر توجه را به مجموعهای از عوامل خطر قابل تغییر جلب میکند. از جمله عواملی که در این مطالعه با التهاب ارتباط داشتند میتوان به سیگار کشیدن، چربی اضافی بدن، مشکلات سلامت روان، کمتحرکی و شرایط نامطلوب اجتماعی و اقتصادی اشاره کرد.
این یافتهها به این معنا نیست که حذف یک عامل بهتنهایی میتواند از بیماری قلبی جلوگیری کند؛ بلکه نشان میدهد سلامت قلب نتیجه تعامل مجموعهای از عوامل است.
به همین دلیل، پیشگیری از بیماریهای قلبی باید رویکردی چندجانبه داشته باشد و علاوه بر فشار خون، قند خون و چربی خون، عوامل مرتبط با سبک زندگی و سلامت روان نیز مورد توجه قرار گیرند.
آیا آزمایش التهاب میتواند بیماری قلبی را زودتر شناسایی کند؟
یکی از موضوعات مهمی که این مطالعه مطرح میکند، امکان استفاده از نشانگرهای التهابی برای شناسایی افراد در معرض خطر است.
پژوهشگران پیشنهاد کردهاند که ترکیب اطلاعات مربوط به نشانگرهای التهاب در خون، اطلاعات ژنتیکی و سایر عوامل خطر ممکن است در آینده به شناسایی افرادی کمک کند که احتمال بیشتری برای ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی دارند.
با این حال، این موضوع هنوز به معنای آن نیست که اندازهگیری یک نشانگر التهابی بهتنهایی میتواند بیماری قلبی را تشخیص دهد یا جایگزین ارزیابی پزشکی شود. برای رسیدن به کاربرد بالینی گستردهتر، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
امید به درمانهای ضدالتهابی برای پیشگیری از بیماری قلبی
پژوهشگران در این مطالعه همچنین برخی پروتئینهای التهابی از خانواده اینترلوکین-۱ و TNF را به عنوان عوامل احتمالی مرتبط با تغییرات قلبی شناسایی کردند.
برخی از این مسیرهای التهابی در حال حاضر نیز در مطالعات دارویی مورد توجه قرار دارند. به همین دلیل، نتایج پژوهش میتواند مسیر تحقیقات آینده درباره استفاده از درمانهای ضدالتهابی برای کاهش خطر بیماریهای قلبیعروقی را تقویت کند.
البته هنوز نمیتوان بر اساس این مطالعه گفت که داروهای ضدالتهابی باید برای پیشگیری از بیماری قلبی در افراد سالم استفاده شوند. چنین تصمیمی نیازمند شواهد حاصل از کارآزماییهای بالینی و ارزیابی دقیق مزایا و عوارض درمان است.
برای کاهش التهاب و محافظت از قلب چه باید کرد؟
اگرچه همه عوامل مؤثر بر التهاب قابل کنترل نیستند، اما برخی عوامل خطر را میتوان تغییر داد.
ترک سیگار، داشتن فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن در محدوده سالم، توجه به سلامت روان، خواب کافی، تغذیه متعادل و کنترل عوامل خطر شناختهشده مانند فشار خون بالا و دیابت، از اقدامات مهم برای محافظت از سلامت قلب هستند.
این مطالعه همچنین یادآوری میکند که سلامت روان و شرایط اجتماعی را نباید از سلامت جسم جدا دانست. فشارهای مداوم زندگی میتوانند با مسیرهای زیستی مختلف با سلامت بدن ارتباط داشته باشند و به همین دلیل توجه به مدیریت استرس و دریافت کمک تخصصی در صورت وجود مشکلات پایدار روانی اهمیت دارد.