رسیدن به ۱۰۰ سالگی به عوامل مختلفی از جمله ژنتیک، سبک زندگی و تغذیه بستگی دارد. در حالی که رژیم‌های گیاه محور به دلیل فوایدشان برای سلامت قلب و کاهش خطر برخی بیماری‌های مزمن مورد توجه قرار گرفته‌اند، پژوهشی جدید نشان می‌دهد که در سالمندان، رابطه میان گیاه خواری و طول عمر ممکن است پیچیده‌تر از آن چیزی باشد که تصور می‌کنیم.
محققان در یک مطالعه گسترده روی افراد ۸۰ ساله و بالاتر در چین دریافتند زنانی که گوشت مصرف می‌کردند، در مقایسه با زنان گیاه خوار، احتمال بیشتری برای رسیدن به ۱۰۰ سالگی داشتند. با این حال، این تفاوت عمدتا در سالمندانی دیده شد که دچار کمبود وزن بودند؛ موضوعی که اهمیت دریافت کافی انرژی و مواد مغذی در سنین بالا را برجسته می‌کند.
مردی در حال برداشتن یک بسته گوشت از قفسه محصولات پروتئینی یک فروشگاه
مطالعه‌ای روی بیش از ۵ هزار سالمند چینی
این پژوهش با استفاده از داده‌های «مطالعه طولی سلامت و طول عمر سالمندان چین» (CLHLS) انجام شد؛ یکی از مطالعات گسترده در زمینه سلامت سالمندان.
پژوهشگران دانشگاه فودان، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های چین و دانشگاه جیائوتونگ شانگهای، اطلاعات ۵۲۰۳ نفر را بررسی کردند. از میان این افراد، ۱۴۵۹ نفر به ۱۰۰ سالگی رسیده بودند و ۳۷۴۴ نفر در گروه سالمندان ۸۰ و ۹۰ ساله قرار داشتند که هنوز به این سن نرسیده بودند.
نتایج نشان داد میان مصرف گوشت و احتمال رسیدن به ۱۰۰ سالگی در زنان ارتباطی مشاهده می‌شود، اما در مردان چنین ارتباط معناداری به دست نیامد. نکته مهم‌تر اینکه این تفاوت در همه افراد دیده نمی‌شد و وضعیت وزن بدن نقش قابل توجهی در نتایج داشت.
چرا کمبود وزن در سالمندی اهمیت دارد؟
بر اساس یافته‌های پژوهش، ارتباط میان گیاه خواری و احتمال کمتر رسیدن به ۱۰۰ سالگی عمدتا به سالمندانی محدود می‌شد که شاخص توده بدنی (BMI) آن‌ها پایین‌تر از محدوده طبیعی بود.
در این گروه، مصرف روزانه گوشت با احتمال ۴۴ درصد بیشتر برای رسیدن به ۱۰۰ سالگی، در مقایسه با رژیم گیاه خواری، همراه بود. این ارتباط در افراد دارای وزن طبیعی یا اضافه وزن مشاهده نشد.
البته این عدد به معنای افزایش قطعی ۴۴ درصدی طول عمر بر اثر مصرف گوشت نیست. پژوهش از نوع مشاهده‌ای است و تنها ارتباط میان الگوی غذایی و رسیدن به سن ۱۰۰ سالگی را نشان می‌دهد؛ بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت که گوشت به تنهایی عامل افزایش طول عمر بوده است.
در سنین بالا، کاهش اشتها، مشکلات جویدن و تغییر نیاز‌های تغذیه‌ای می‌توانند دریافت انرژی و مواد مغذی را دشوار کنند. به همین دلیل، حفظ وزن مناسب و جلوگیری از سوء تغذیه اهمیت زیادی دارد. محققان همچنین اشاره می‌کنند که نقش شاخص توده بدنی در طول عمر سالمندان به بررسی‌های بیشتری نیاز دارد.
آیا گیاه خواران در معرض خطر بیشتری قرار دارند؟
نتایج این مطالعه به معنای مضر بودن رژیم گیاه خواری برای همه سالمندان نیست. در واقع، پژوهشگران دریافتند افرادی که گوشت مصرف نمی‌کردند، اما ماهی، لبنیات یا تخم مرغ را در برنامه غذایی خود داشتند، از نظر احتمال رسیدن به ۱۰۰ سالگی تفاوت معناداری با گوشت خواران نشان ندادند.
این یافته نشان می‌دهد که دریافت کافی انرژی، پروتئین و سایر مواد مغذی ممکن است از برچسب کلی رژیم غذایی مهم‌تر باشد. رژیم گیاه خواری که به خوبی برنامه ریزی شده باشد، می‌تواند نیاز‌های تغذیه‌ای را تامین کند؛ با این حال، سالمندان کم وزن یا افرادی که اشتهای کمی دارند، ممکن است برای دریافت کالری، پروتئین و برخی ریزمغذی‌ها به توجه بیشتری نیاز داشته باشند.
برخی پژوهش‌های پیشین نیز احتمال افزایش خطر شکستگی در افراد گیاه خوار را مطرح کرده‌اند؛ موضوعی که ممکن است با دریافت ناکافی کلسیم و پروتئین ارتباط داشته باشد. البته شواهد در این زمینه یکدست نیست و نمی‌توان این خطر را به تمام افراد گیاه خوار تعمیم داد.
پروتئین و طول عمر؛ هنوز پرسش‌های بی پاسخ زیادی وجود دارد
پروتئین برای حفظ عضلات و عملکرد طبیعی بدن ضروری است و با افزایش سن، جلوگیری از تحلیل عضلانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. با این حال، مقدار مناسب پروتئین برای سالمندی سالم همچنان موضوع بحث پژوهشگران است.
برخی مطالعات بر اهمیت دریافت کافی پروتئین برای حفظ قدرت عضلانی و پیشگیری از ضعف تاکید دارند. در مقابل، بعضی پژوهش‌های دیگر این احتمال را مطرح کرده‌اند که دریافت کمتر پروتئین در شرایط خاص بتواند بر فرایند‌های مرتبط با پیری اثر بگذارد. با این حال، نمی‌توان از این یافته‌ها نتیجه گرفت که کاهش پروتئین برای همه سالمندان مفید است.
از سوی دیگر، نوع گوشت نیز اهمیت دارد. مصرف متعادل گوشت قرمز فرآوری نشده با مصرف مکرر گوشت‌های فرآوری شده یکسان نیست. گوشت‌های فرآوری شده و مصرف زیاد گوشت قرمز با برخی پیامد‌های نامطلوب سلامت ارتباط دارند؛ به همین دلیل، تنوع غذایی و محدود کردن مصرف گوشت‌های فرآوری شده همچنان از توصیه‌های مهم تغذیه‌ای است.
برای رسیدن به ۱۰۰ سالگی چه بخوریم؟
پژوهش جدید نسخه غذایی واحدی برای رسیدن به ۱۰۰ سالگی ارائه نمی‌کند، اما یک نکته مهم را برجسته می‌سازد: نیاز‌های تغذیه‌ای سالمندان ممکن است با افراد جوان‌تر متفاوت باشد.
رژیم غذایی متنوع شامل سبزیجات، میوه ها، حبوبات، غلات کامل، مغز‌ها و منابع مناسب پروتئین می‌تواند به تامین مواد مغذی مورد نیاز بدن کمک کند. بسته به شرایط فرد، تخم مرغ، لبنیات، ماهی یا گوشت نیز می‌توانند بخشی از این الگوی غذایی باشند.
در نهایت، وزن بدن، وضعیت عضلات، بیماری‌های زمینه‌ای، میزان فعالیت بدنی و کیفیت کلی رژیم غذایی همگی در سلامت دوران سالمندی نقش دارند. از این رو، نمی‌توان تنها با حذف یا اضافه کردن یک ماده غذایی، رسیدن به ۱۰۰ سالگی را تضمین کرد.
این مطالعه که نتایج آن در نشریه علمی The American Journal of Clinical Nutrition منتشر شده است، بر اهمیت بررسی دقیق‌تر نیاز‌های تغذیه‌ای سالمندان تاکید دارد. پیام اصلی پژوهش این نیست که همه سالمندان باید گوشت بخورند، بلکه نشان می‌دهد تامین انرژی و مواد مغذی کافی، به ویژه در افراد کم وزن، می‌تواند بخش مهمی از مسیر سالمندی سالم باشد.