هپاتیت به معنای التهاب کبد است و عوامل مختلفی از جمله عفونت‌های ویروسی، مصرف برخی دارو‌ها و بیماری‌های دیگر می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند؛ با این حال، انواع ویروسی این بیماری به دلیل شیوع و پیامد‌های احتمالی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.
دکتر نرگس مهرالحسنی، متخصص طب اورژانس، با اشاره به گستردگی هپاتیت در جهان اظهار کرد: بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت، حدود ۲۸۷ میلیون نفر در جهان به هپاتیت مزمن B یا C مبتلا هستند و سالانه حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر بر اثر عوارض مرتبط با این بیماری جان خود را از دست می‌دهند.
هپاتیت؛ از انتقال ساده تا آسیب مزمن کبدی
پنج نوع اصلی هپاتیت ویروسی شامل A، B، C، D و E است که از نظر راه انتقال، شدت بیماری و روش‌های پیشگیری و درمان با یکدیگر تفاوت دارند، هپاتیت A و E عمدتاً از طریق آب و غذای آلوده منتقل می‌شوند و بیشتر موارد آنها به شکل عفونت حاد بروز می‌کند، رعایت بهداشت فردی، شست‌وشوی دست‌ها و اطمینان از سلامت آب آشامیدنی و مواد غذایی، نقش مهمی در پیشگیری از این دو نوع بیماری دارد.
در مقابل، هپاتیت B و C به دلیل احتمال مزمن شدن و ایجاد آسیب‌های طولانی‌مدت کبدی، نیازمند توجه بیشتری هستند، هپاتیت B از طریق تماس با خون و برخی مایعات بدن فرد آلوده، رابطه جنسی محافظت‌نشده و انتقال از مادر به نوزاد هنگام تولد منتقل می‌شود.
هپاتیت C نیز عمدتاً از طریق تماس با خون آلوده گسترش می‌یابد، استفاده از سرنگ مشترک و تجهیزات غیراستریل برای خالکوبی و پیرسینگ از جمله عوامل افزایش‌دهنده خطر انتقال این بیماری به شمار می‌روند.
هپاتیت D نیز تنها در افرادی بروز می‌کند که به ویروس هپاتیت B مبتلا هستند و می‌تواند روند بیماری کبدی را شدیدتر کند.
بیماری خاموش؛ علائم همیشه به‌موقع ظاهر نمی‌شوند
یکی از مهم‌ترین چالش‌های مقابله با هپاتیت، بی‌علامت بودن بسیاری از موارد ابتلاست، افراد ممکن است بدون اطلاع از بیماری خود، سال‌ها با عفونت زندگی کنند و در این مدت، آسیب کبدی به‌تدریج پیشرفت کند.
زردی پوست و زردی سفیدی چشم، ادرار تیره، خستگی شدید، تهوع، استفراغ، درد شکم و کاهش اشتها از جمله علائمی هستند که ممکن است در برخی مبتلایان مشاهده شوند؛ با این حال، نبود این نشانه‌ها به معنای نداشتن بیماری نیست.
از همین رو، آگاهی از عوامل خطر و مراجعه برای ارزیابی پزشکی در صورت احتمال مواجهه با ویروس، اهمیت زیادی دارد، تشخیص زودهنگام می‌تواند فرصت مناسب‌تری برای درمان، کنترل بیماری و جلوگیری از بروز عوارض فراهم کند.
واکسیناسیون و درمان؛ دو ابزار مؤثر مقابله با هپاتیت
به گفته متخصصان، واکسیناسیون یکی از مؤثرترین راهکار‌های پیشگیری از هپاتیت A و B است، واکسن هپاتیت B در برنامه واکسیناسیون کودکان ایران قرار دارد و پیشگیری از انتقال این ویروس از مادر به نوزاد، اهمیت ویژه‌ای در کنترل بیماری دارد.
در کنار واکسیناسیون، استفاده نکردن از وسایل تزریق مشترک، اطمینان از استریل بودن تجهیزات پزشکی و آرایشی و رعایت اصول رابطه جنسی ایمن، در کاهش خطر انتقال هپاتیت B و C مؤثر است.
اگرچه برای هپاتیت C واکسنی وجود ندارد، پیشرفت‌های درمانی امکان درمان قطعی این بیماری را در بیش از ۹۵ درصد موارد فراهم کرده است، هپاتیت B مزمن نیز با دارو‌های ضدویروسی در بسیاری از بیماران قابل کنترل است؛ هرچند درمان باید بر اساس وضعیت بیمار و نظر پزشک انجام شود.
هپاتیت A و E نیز در بیشتر موارد بهبود می‌یابند، اما برخی موارد می‌توانند شدید باشند و به مراقبت پزشکی نیاز داشته باشند.
کاهش شیوع هپاتیت B در ایران؛ ضرورت تداوم مراقبت‌ها
اجرای برنامه واکسیناسیون هپاتیت B در ایران از سال ۱۳۷۲، نقش مهمی در کاهش شیوع این بیماری داشته است، با این حال، کاهش شیوع به معنای پایان خطر نیست و شناسایی مبتلایان، افزایش آگاهی عمومی و دسترسی به آزمایش و درمان همچنان اهمیت دارد.
بررسی وضعیت افراد دارای سابقه تماس با خون آلوده، تزریق غیربهداشتی یا سایر عوامل خطر می‌تواند به شناسایی زودهنگام بیماری کمک کند، در این زمینه، تصمیم‌گیری درباره آزمایش باید با توجه به شرایط فرد، سوابق پزشکی و توصیه‌های پزشک انجام شود.
هپاتیت از جمله بیماری‌هایی است که پیامد‌های آن را می‌توان با اقدامات پیشگیرانه و تشخیص به‌موقع کاهش داد، افزایش آگاهی عمومی، تکمیل واکسیناسیون، رعایت اصول بهداشتی و مراجعه به‌موقع به مراکز درمانی، گام‌هایی مؤثر برای جلوگیری از پیشرفت این بیماری و کاهش بار آن بر نظام سلامت به شمار می‌روند.