به گزارش خبرنگار ایلنا، نشست خبری هیئت‌مدیره خانه تئاتر، شنبه ۲۵ مهرماه، با حضور علیرضا گیلوری، مدیرعامل خانه تئاتر، محمد بهرامی، مجید قناد، بهرام ابراهیمی، مهدی قره، مریم رحیمی و جمعی از خبرنگاران برگزار شد.
افزایش هزینه‌های بیمه و درمان، پایین‌بودن مستمری بازنشستگی، پرداخت‌نشدن برخی تعهدات حمایتی و نبود امنیت شغلی، از مهم‌ترین مشکلاتی است که اعضای هیئت‌مدیره خانه تئاتر در نشست خبری این مجموعه مطرح کردند.
در این نشست، علاوه بر تشریح مشکلات بیمه‌ای هنرمندان، از محقق‌نشدن وعده واگذاری جشنواره‌ها به تشکل‌های تخصصی، محدودیت اعتبارات دولتی و فقدان برنامه‌ریزی منسجم برای بهره‌برداری از ظرفیت اقتصادی هنرهای نمایشی نیز انتقاد شد.
در جریان این نشست، اعضای هیئت‌مدیره با ارائه گزارشی از وضعیت فعالیت‌های صنفی، به تشریح مشکلات تأمین اجتماعی، هزینه‌های درمان، شرایط بازنشستگی، وضعیت اشتغال هنرمندان و نحوه تخصیص منابع مالی در حوزه تئاتر پرداختند.
افزایش هزینه‌های درمان؛ سهم سنگین بیمه در سبد معیشت هنرمندان
مریم رحیمی با تشریح سازوکار پرداخت حق بیمه اعضای خانه تئاتر گفت سهم بیمه این مجموعه ۱۸ درصد است که پرداخت آن میان اعضا و خانه تئاتر تقسیم می‌شود و هر طرف نیمی از این سهم را بر عهده دارد.
وی با اشاره به افزایش هزینه‌های درمان افزود حق درمان که در سال‌های گذشته برای هر نفر ۲۷۰ هزار تومان بود، امسال به ۴۰۰ هزار تومان رسیده است؛ با این حال، متقاضیان جدید باید برای همین بخش یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان پرداخت کنند.
رحیمی با بیان اینکه هزینه ماهانه بیمه یک خانواده سه‌نفره به حدود هفت میلیون تومان می‌رسد، گفت چنین هزینه‌ای برای هنرمندانی که از درآمد ثابت و مستمر برخوردار نیستند، فشار مالی سنگینی ایجاد می‌کند.
وی افزود خانه تئاتر در گفت‌وگو با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، مشکلات مربوط به بیمه اعضا را مطرح کرده و خواستار توضیح درباره حذف حق درمان از پوشش بیمه‌ای و پرداخت‌نشدن سهم وزارتخانه در حوزه سلامت شده است.
این عضو هیئت‌مدیره همچنین با اشاره به پایین‌بودن مستمری بازنشستگی شماری از اعضای خانه تئاتر گفت این مجموعه درخواست کرده است هزینه حق بیمه سه ماه از سال ۱۴۰۵ از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تأمین شود. به گفته وی، پیگیری این درخواست همچنان ادامه دارد.
مهدی قره، رئیس کانون کودک و نوجوان خانه تئاتر و بازرس این مجموعه، نیز وضعیت بیمه هنرمندان را از جمله مشکلات جدی اعضای این تشکل دانست.
وی با اشاره به خویش‌فرما بودن بیمه اعضای خانه تئاتر گفت تفاوت این بیمه با بیمه افرادی که خارج از این مجموعه فعالیت می‌کنند، محدود است و امتیاز مالی آن در حدود یک میلیون تومان تفاوت ایجاد می‌کند.
قره افزود شرایط بازنشستگی نیز پاسخگوی نیازهای معیشتی هنرمندان نیست؛ به‌طوری که فردی با ۳۰ سال سابقه بیمه ممکن است مستمری کمتر از ۲۰ میلیون تومان دریافت کند.
وی با بیان اینکه برخورداری از مستمری بالاتر به پرداخت مبالغ بیشتری برای بیمه نیاز دارد، تأکید کرد این وضعیت هزینه‌های دوران اشتغال را افزایش می‌دهد، بدون آنکه الزاماً امنیت اقتصادی مناسبی برای دوران بازنشستگی فراهم کند.
رئیس کانون کودک و نوجوان خانه تئاتر گفت بیمه تأمین اجتماعی در شرایط کنونی، از نظر مستمری بازنشستگی و سایر خدمات، حمایت متناسبی از اعضای این مجموعه به عمل نمی‌آورد. به گفته وی، عنوان بیمه اصحاب فرهنگ و هنر به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین برخورداری از مزایای متناسب با شرایط شغلی و اقتصادی هنرمندان شود.
تعهد پرداخت حق بیمه سه‌ماهه در دوران جنگ اجرا نشد
بهرام ابراهیمی نیز با انتقاد از وضعیت بیمه فعالان فرهنگی و رسانه‌ای گفت شرایط بیمه‌ای همکاران حوزه نویسندگی و اصحاب رسانه بسیار نامطلوب است و در صورت تداوم این روند، حتی تهیه فهرست بیمه تکمیلی نیز با دشواری روبه‌رو خواهد شد.
مهدی قره در ادامه به وعده پرداخت حق بیمه برخی هنرمندان در دوران جنگ اشاره کرد و گفت قرار بود حق بیمه سه ماه افرادی که توانایی پرداخت آن را ندارند، تأمین شود؛ اما این تعهد تا زمان برگزاری نشست عملی نشده بود.
وی افزود در این زمینه توافق‌هایی با آقایان شفیعی، نادری و پوراحمد انجام شده بود، ولی با وجود ارائه فهرست افراد مشمول از سوی خانه تئاتر، حق بیمه حتی یک نفر از این فهرست نیز پرداخت نشده بود.
بر اساس اظهارات مطرح‌شده در این نشست، مشکلات بیمه‌ای هنرمندان تنها به افزایش تعرفه‌ها و پایین‌بودن مستمری‌ها محدود نمی‌شود؛ بلکه اجرا نشدن برخی وعده‌های حمایتی نیز بر دشواری تأمین هزینه‌های زندگی و درمان آنان افزوده است.
از ۴۲۰۰ عضو خانه تئاتر تا پوشش بیمه‌ای ۲۱۰۰ نفر
علیرضا گیلوری، مدیرعامل خانه تئاتر، در تشریح وضعیت اعضای این مجموعه گفت حدود ۱۲ هزار نفر در سراسر کشور در حوزه هنرهای نمایشی فعالیت دارند و اسامی آنان از سوی معاونت هنری برای عضویت در صندوق اعتباری هنر معرفی شده است.
وی افزود شمار اعضای خانه تئاتر در استان تهران از چهار هزار و ۲۰۰ نفر بیشتر است و حدود دو هزار و ۱۰۰ نفر از اعضا از طریق این مجموعه بیمه شده‌اند.
به گفته گیلوری، با احتساب خانواده‌های اعضا، بیش از سه هزار نفر تحت پوشش بیمه تکمیلی قرار گرفته‌اند. وی همچنین اعلام کرد شمار افراد تحت پوشش بیمه تکمیلی با احتساب خانواده‌ها در سال ۱۴۰۴ به حدود سه هزار و ۷۰۰ نفر رسیده بود.
مدیرعامل خانه تئاتر با اشاره به ساختار صنفی این مجموعه گفت خانه تئاتر از ۱۷ صنف تخصصی تشکیل شده است که در طول سال حدود ۴۰۰ جلسه برگزار می‌کنند و بخش مهمی از تصمیم‌گیری‌های صنفی در همین جلسات انجام می‌شود.
وی درباره وضعیت اشتغال اعضا نیز اظهار کرد بر اساس مشاهدات میدانی و اطلاعات ثبت‌شده در سایت‌های مرتبط با تئاتر و صندوق اعتباری هنر، در سال گذشته حدود دو هزار نفر از اعضای خانه تئاتر دست‌کم یک بار به فعالیت حرفه‌ای مشغول بوده‌اند.
او گفت: این آمار، در کنار تعداد اعضا و افراد برخوردار از پوشش بیمه‌ای، تصویری از وضعیت اشتغال و حمایت اجتماعی در میان فعالان هنرهای نمایشی ارائه می‌کند؛ حوزه‌ای که بخش مهمی از نیروهای آن با مسئله استمرار درآمد و تأمین هزینه‌های بیمه و درمان مواجه‌اند.
وعده واگذاری جشنواره‌ها؛ از موافقت مدیران تا انتخاب دبیر بدون مشورت صنفی
محمد بهرامی، عضو هیئت‌مدیره خانه تئاتر، یکی از مطالبات این مجموعه را انتقال بخشی از امور اجرایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به تشکل‌های تخصصی دانست و گفت با وجود موافقت‌هایی که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونان وقت با این موضوع داشته‌اند، واگذاری جشنواره‌ها عملی نشده است.
مهدی قره، رئیس کانون کودک و نوجوان خانه تئاتر، نیز درباره روند پیگیری واگذاری جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان گفت پیشنهاد این اقدام در ابتدا از سوی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح شده بود و پس از انتصاب خانم رضایی به‌عنوان معاون امور هنری، در نخستین جلسه نیز مورد تأکید قرار گرفت.
وی افزود خانه تئاتر آمادگی خود را برای برنامه‌ریزی و اجرای جشنواره اعلام کرده بود و حتی تأمین بخشی از منابع مالی آن را بررسی کرده بود. به گفته قره، برای سال گذشته حدود سه میلیارد تومان تعهد مالی در نظر گرفته شده بود تا از فشار هزینه‌ها بر اداره‌کل هنرهای نمایشی کاسته شود.
قره ادامه داد پس از تغییر معاون امور هنری و جایگزینی مهدی شفیعی به‌جای خانم رضایی، پیگیری‌ها ادامه یافت. به گفته وی، شفیعی نیز با واگذاری موافقت کرده بود و مدیرعامل خانه تئاتر در ادامه جلساتی با آقای انتظامی برگزار کرد که در آنها قول مساعد داده شد.
با این حال، رئیس کانون کودک و نوجوان خانه تئاتر گفت حدود دو تا سه هفته پس از این گفت‌وگوها مشخص شد دبیر جشنواره انتخاب شده است، بدون آنکه انجمن تخصصی تئاتر کودک و نوجوان برای مشورت در این تصمیم مشارکت داشته باشد.
وی با انتقاد از این روند افزود نیروهای متخصص متعددی در حوزه تئاتر کودک و نوجوان فعالیت می‌کنند که توانایی پذیرش مسئولیت دبیری جشنواره را دارند؛ با این حال، مشخص نیست چرا انتخاب‌ها بارها بر حوزه عروسکی متمرکز می‌شود.
قره همچنین با اشاره به پیشنهاد تدوین آیین‌نامه ثابت برای جشنواره گفت خانه تئاتر به دنبال تعیین ضوابطی روشن برای مدیریت و برنامه‌ریزی این رویداد بود تا تغییر دبیران، به تغییرات سلیقه‌ای در سیاست‌گذاری منجر نشود.
وی با نقل مضمون پاسخ اتابک نادری، مدیرکل هنرهای نمایشی، درباره این پیشنهاد گفت نادری با تدوین آیین‌نامه موافق نبوده و اداره امور بر اساس روابط و تعاملات دوستانه را ترجیح داده است.
قره همچنین با اشاره به معرفی خانم برومند به‌عنوان دبیر جشنواره، مدعی شد که در عمل گروه مدیریتی پیشین همچنان امور را در دست دارد. وی مدیریت تالار هنر، جذب حامی مالی، نحوه اجراها و اداره پشت‌صحنه جشنواره را از موضوعاتی دانست که باید جداگانه بررسی شوند.
رئیس کانون کودک و نوجوان خانه تئاتر در ادامه گفت پیگیری واگذاری جشنواره تئاتر خیابانی نیز، با وجود طرح مذاکرات، به نتیجه نرسیده است.
موانع اداری، واگذاری امور به تشکل‌های تخصصی را متوقف کرده است
علیرضا گیلوری با اشاره به موافقت وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونان او با واگذاری امور اجرایی به تشکل‌های تخصصی گفت مشکل اصلی در مراحل اداری و عملکرد مدیران میانی شکل می‌گیرد؛ جایی که تصمیم‌های اولیه به مرحله اجرا نمی‌رسند.
وی افزود خانه تئاتر امکان تأمین بخشی از هزینه‌های جشنواره‌ها از طریق جذب حامی مالی را نیز بررسی کرده بود. به گفته او، در صورت فراهم‌شدن شرایط، می‌شد برای تأمین سهم قابل‌توجهی از هزینه‌ها با حامیان مالی مذاکره کرد و حتی برگزاری جشنواره در شهری مشخص را مورد بررسی قرار داد.
مدیرعامل خانه تئاتر ابراز امیدواری کرد پیگیری‌های رسمی این مجموعه در سال‌های آینده به نتیجه برسد و امکان واگذاری امور اجرایی به تشکل‌های تخصصی فراهم شود.
محمد بهرامی نیز با اشاره به نقش شهرداری‌ها در حمایت از فعالیت‌های هنری گفت در بسیاری از کشورهای جهان، شهرداری‌ها از تئاتر پشتیبانی می‌کنند؛ اما در ایران، میزان حمایت‌ها تا حد زیادی به رویکرد و تمایل شهردار وقت بستگی دارد.
وی افزود حمایت از تولیدات فرهنگی و هنری باید بخشی از وظایف شهرداری‌ها در کلان‌شهرها باشد. بهرامی همچنین با انتقاد از نبود شفافیت در برخی حمایت‌های مالی، درباره سرنوشت منابع اختصاص‌یافته به تولید آثار نمایشی پرسش‌هایی مطرح کرد.
ظرفیت فروش هشت‌همتی تئاتر در برابر بودجه دولتی کمتر از ۱۵۰ میلیارد تومان
گیلوری در ادامه نشست به ابعاد اقتصادی هنرهای نمایشی پرداخت و گفت تعداد اجراها و ظرفیت سالن‌ها نشان می‌دهد تئاتر از توان اقتصادی قابل‌توجهی برخوردار است؛ ظرفیتی که در صورت برنامه‌ریزی مناسب می‌تواند در کاهش مشکلات این حوزه مؤثر باشد.
وی با اشاره به اجراهای روز ۲۴ مهرماه اظهار کرد در آن روز ۱۷۰ نمایش در استان تهران روی صحنه رفته‌اند که همگی مجوز رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را داشته‌اند. به گفته مدیرعامل خانه تئاتر، مجموع ظرفیت سالن‌های این اجراها حدود ۵۰ هزار و ۱۱ صندلی بوده است.
گیلوری افزود اگر این ظرفیت با فرض ۲۲۰ شب مفید اجرای سالانه محاسبه شود، حدود ۱۱ میلیون صندلی قابل فروش برای تئاتر به دست می‌آید. وی با در نظر گرفتن میانگین قیمت بلیت در محدوده ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان، ظرفیت بالقوه فروش سالانه بلیت تئاتر در استان تهران را حدود هشت همت، معادل هشت هزار میلیارد تومان، برآورد کرد.
وی در مقابل، بودجه مصوب تئاتر در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را در سال گذشته کمتر از ۱۵۰ میلیارد تومان اعلام کرد و گفت جشنواره‌های بزرگی مانند جشنواره تئاتر فجر و جشنواره تئاتر مریوان نیز از همین منابع تأمین مالی می‌شوند.
مدیرعامل خانه تئاتر تأکید کرد فاصله میان ظرفیت بالقوه اقتصادی این حوزه و اعتبارات محدود دولتی، ضرورت بازنگری در شیوه سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی کلان برای هنرهای نمایشی را نشان می‌دهد.
وی با اشاره به تلاش‌های مهدی شفیعی، معاون امور هنری، برای تبدیل دفتر مربوطه به اداره‌کل هنرهای نمایشی گفت مرکز پژوهش‌های مجلس نیز در سال ۱۴۰۳ گزارشی درباره چالش‌های هنرهای نمایشی کشور منتشر کرده است.
گیلوری افزود خانه تئاتر در جلسات و مذاکرات خود با اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس، اصلاح ساختار مدیریت هنرهای نمایشی و استفاده از ظرفیت اقتصادی این حوزه را پیگیری کرده است.
پیشنهاد تشکیل سازمان ملی هنرهای نمایشی
مدیرعامل خانه تئاتر با انتقاد از نبود سیاست‌گذاری تخصصی و منسجم گفت در چهار دهه گذشته، سازوکار مدیریتی متناسب با نیازهای هنرهای نمایشی شکل نگرفته است.
وی افزود مدیریت صحیح ظرفیت بالقوه هشت‌همتی فروش بلیت، در کنار اجرای قوانین حمایتی از سوی دولت، حاکمیت و صداوسیما، می‌تواند به رفع بخشی از مشکلات تئاتر کمک کند.
گیلوری با اشاره به پیشنهادهای مطرح‌شده در کمیسیون فرهنگی مجلس گفت یکی از راهکارهای مورد بحث، بازآرایی ساختار مدیریت هنرهای نمایشی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ارتقای آن به سازمانی مستقل زیر نظر وزارتخانه با عنوان «سازمان مرکز ملی هنرهای نمایشی» است؛ ساختاری که هدف از آن تقویت تئاتر و نمایش‌های میدانی بزرگ عنوان شده است.
وی ساماندهی روابط صنفی، توسعه نظام صنفی شفاف و قانونمند، تنظیم قراردادها و تفاهم‌نامه‌های روشن و هدفمند و کاهش آسیب‌های ناشی از واسطه‌گری را از دیگر نیازهای این حوزه دانست.
مدیرعامل خانه تئاتر همچنین با انتقاد از حضور محدود نمایندگان صنوف در شوراهای تصمیم‌گیر گفت بررسی‌های او نشان می‌دهد صنوف سینما، موسیقی و تئاتر جایگاه مناسبی در ساختار تصمیم‌گیری ندارند و برای سیاست‌گذاری کلان هنرهای نمایشی در بخش خصوصی و دولتی، متولی مشخصی وجود ندارد.
وی با اشاره به وجود ۲۱ شورای عالی در کشور، درباره میزان مشارکت نمایندگان صنوف هنری در این شوراها پرسش کرد و از پذیرش یک عضو از خانه تئاتر در شورای عالی هنر و ادب قدردانی کرد. گیلوری در این زمینه از آقای عارف، دکتر صالحی و آقای شفیعی نام برد.
حمایت مالی محدود و هزینه‌های بالای فعالیت صنفی
گیلوری با اشاره به وضعیت منابع مالی خانه تئاتر گفت این مجموعه از ابتدای سال تا زمان برگزاری نشست، ۵۰۰ میلیون تومان از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کرده بود؛ در حالی که هفت ماه از سال سپری شده و فعالیت‌های مجموعه در این مدت ادامه داشته است.
وی افزود اداره خانه تئاتر و اجرای برنامه‌های صنفی هزینه‌بر است و حتی به‌روزرسانی وب‌سایت این مجموعه نیز ممکن است هزینه‌ای در مقیاس میلیارد تومان داشته باشد.
مدیرعامل خانه تئاتر با اشاره به برخورداری این مجموعه از حامیان مالی گفت خانه تئاتر برای برگزاری جشنواره نیز حامی مالی دارد و درباره قیمت بلیت تئاتر جلساتی برگزار می‌کند؛ با این حال، کمبود ابزارهای نظارتی، اجرای تصمیم‌ها را دشوار کرده است.
وی همچنین با اشاره به مشکلات تبلیغات شهری گفت با وجود حمایت دو شهرداری در این زمینه، هزینه تبلیغات خانه تئاتر را خود مجموعه پرداخت کرده است.
گیلوری درباره تبلیغات تلویزیونی نیز اظهار کرد به خانه تئاتر اعلام شده است که تیزرهای این مجموعه از سوی صداوسیما رد می‌شوند. به گفته وی، سازوکار مشخصی برای دفاع از حقوق خانه تئاتر و پیگیری این موضوع وجود ندارد و حتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در برخی حوزه‌ها با محدودیت ابزارهای نظارتی مواجه است.
قناد: تداوم مدیریت جشنواره‌ها به برنامه‌ریزی بلندمدت کمک می‌کند
مجید قناد با اشاره به تغییرات مکرر دبیران جشنواره تئاتر کودک و نوجوان، ثبات مدیریتی را یکی از ضرورت‌های اداره این رویداد دانست.
وی گفت استمرار مسئولیت یک دبیر برای پنج سال می‌تواند فرصت لازم را برای شناسایی مشکلات جشنواره و تدوین برنامه‌هایی جهت رفع آنها فراهم کند؛ در حالی که تغییرات پی‌درپی، امکان اجرای برنامه‌های بلندمدت را محدود می‌کند.
قناد همچنین با انتقاد از ارتباط ناکافی تئاتر با رسانه ملی پرسید چرا از میان شبکه‌های متعدد تلویزیونی، شبکه‌ای مشخص به تئاتر اختصاص پیدا نمی‌کند تا مردم امکان تماشای اجراهای نمایشی را داشته باشند.
وی افزود خانه تئاتر می‌تواند در ایجاد ارتباط مؤثر میان تلویزیون، سینما، تئاتر و خانواده‌ها نقش داشته باشد. قناد با تأکید بر اهمیت ارتباط کودکان با هنر گفت باید از هم‌اکنون برای تقویت پیوند نسل آینده با تئاتر برنامه‌ریزی شود.
وی همچنین با اشاره به همکاری‌های گذشته در حوزه کتاب‌های درسی اظهار کرد ارتباط‌هایی که پیش‌تر میان این حوزه‌ها وجود داشت، امروز مانند گذشته نیست و برای تقویت آن باید برنامه‌ریزی کرد.
آینده شغلی فارغ‌التحصیلان تئاتر در سایه مشکلات ساختاری
یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده در نشست خانه تئاتر، وضعیت اشتغال فارغ‌التحصیلان هنرهای نمایشی بود؛ موضوعی که در کنار آمار اشتغال اعضا، ضرورت بررسی ظرفیت جذب نیروی متخصص در این حوزه را مطرح می‌کند.
اعضای هیئت‌مدیره در مجموع بر لزوم تقویت حمایت‌های پایدار از هنرهای نمایشی، افزایش نقش تشکل‌های تخصصی در تصمیم‌گیری‌ها و ایجاد سازوکارهای شفاف برای مدیریت جشنواره‌ها و منابع مالی تأکید کردند.
برآیند اظهارات این نشست نشان می‌دهد از نگاه اعضای خانه تئاتر، اصلاح وضعیت معیشتی و حرفه‌ای هنرمندان به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ نیاز دارد؛ از بازنگری در شرایط بیمه و حمایت از بازنشستگان گرفته تا ایجاد ثبات در مدیریت جشنواره‌ها، شفافیت در تخصیص اعتبارات و تدوین سیاست‌هایی که امکان بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت اقتصادی هنرهای نمایشی را فراهم کند.