بمب هتل کینگ دیوید تا تنش‌ها با انگلیس: جدول زمانی روابط اسرائیل و بریتانیا

کنسولگری کل بریتانیا در اورشلیم اشغالی پس از دستور اسرائیل برای تعطیلی آن در تلافی تحریم‌های بریتانیا علیه شهرک‌های غیرقانونی اسرائیلی در کرانه باختری اشغالی، دیگر تحت این نام فعالیت نمی‌کند.

با این حال، مقامات بریتانیایی روز پنجشنبه تأکید کردند که همچنان تحت عنوان جدید خود یعنی «ماموریت بریتانیا» باز است.

این اولین باری نیست که تنش‌هایی بین اسرائیل و بریتانیا ایجاد می‌شود. در ادامه، اطلاعات بیشتری در مورد زمان‌هایی که روابط بین آن‌ها رو به وخامت گذاشته است، ارائه می‌شود.

چرا اسرائیل دستور تعطیلی کنسولگری بریتانیا را صادر کرد؟

ماه گذشته، اسرائیل به بریتانیا ۳۰ روز فرصت داد تا کنسولگری را ببندد و اعلام کرد که دیپلمات‌های بریتانیایی شاغل در آن، وضعیت دیپلماتیک خود را از دست خواهند داد.

این دستور یک روز پس از آن صادر شد که اد میلیبند، وزیر امور خارجه، اعلام کرد که بریتانیا واردات تمام کالاها از شهرک‌های غیرقانونی اسرائیلی در کرانه باختری را ممنوع و شرکت‌ها را از ارائه خدمات به آن‌ها، از جمله تأمین مالی، ساخت و ساز و املاک منع خواهد کرد.

با این حال، دو دولت در لحظات پایانی به توافقی دست یافتند.

گیدئون ساعر، وزیر امور خارجه اسرائیل، گفت که اسرائیل اجازه می‌دهد یک تیم هفت نفره از دیپلمات‌های بریتانیایی در ساختمان کار کنند، در حالی که ۲۰ دیپلمات، از جمله کنسول کل، اسرائیل را ترک خواهند کرد. نام ساختمان نیز تغییر کرده است.

میلیبند گفت که ساختمان بسته نخواهد شد و اکنون «ماموریت بریتانیا، اورشلیم» نامیده می‌شود و تأکید کرد که بریتانیا نمی‌پذیرد که اسرائیل حق قانونی بستن کنسولگری را داشته باشد، کنسولگری که بریتانیا مالک آن است و نزدیک به ۲۰۰ سال است که پابرجاست.

علاوه بر کمک به شهروندان بریتانیایی در فلسطین، این ماموریت از فلسطینی‌ها حمایت می‌کند و به طور کلی نماینده بریتانیا در اورشلیم شرقی، کرانه باختری اشغالی و غزه است.

بریتانیا و اسرائیل عمدتاً از روابط قوی و گرمی برخوردار بوده‌اند. اما اقدام اسرائیل علیه کنسولگری اولین بار نیست که تنش بین آن‌ها وجود داشته باشد.

در ادامه، جدول زمانی برخی از این لحظات تنش آورده شده است:

بمب‌گذاری هتل کینگ دیوید

نقش بریتانیا در تأسیس اسرائیل به یک نامه واحد برمی‌گردد. در دوم نوامبر ۱۹۱۷، آرتور بالفور، وزیر امور خارجه، به لرد روتشیلد نوشت که دولت بریتانیا ایجاد یک میهن ملی برای مردم یهودی در فلسطین را «به نفع» می‌داند، به شرطی که به حقوق مدنی و مذهبی جوامع غیر یهودی موجود آسیبی نرسد.

بریتانیا به حکومت بر فلسطین تحت فرماندهی جامعه ملل ادامه داد. در دهه ۱۹۴۰، گروه‌های مسلح صهیونیستی سلاح‌های خود را علیه خود دولت بریتانیا برگرداندند.

مرگبارترین حمله در ۲۲ ژوئیه ۱۹۴۶ رخ داد. اعضای ایرگون، یک گروه زیرزمینی صهیونیستی، خود را به عنوان کارکنان هتل جا زدند و حدود ۳۵۰ کیلوگرم مواد منفجره را به زیرزمین هتل کینگ دیوید در اورشلیم بردند. این هتل محل استقرار دبیرخانه دولت فلسطین و مقر نیروهای بریتانیایی در فلسطین و فرات‌رودن بود.

منخم بگین، رئیس وقت ایرگون، دستور بمب‌گذاری را صادر کرد. در این انفجار ۹۱ نفر کشته شدند: ۴۱ عرب، ۲۸ بریتانیایی، ۱۷ یهودی و پنج نفر دیگر. بگین بعداً نخست وزیر اسرائیل شد.

ایرگون ادعا کرد که قبل از انفجار از طریق تلفن به سوئیچ‌بورد هتل، کنسولگری فرانسه و روزنامه فلسطین پست سه هشدار داده است و به ساکنان فرصت داده است تا تخلیه کنند.

مقامات بریتانیایی منکر ارسال هشدارها نشدند، اما اصرار داشتند که هیچ‌کدام به کسی «در موقعیتی رسمی با قدرت اقدام» نرسیده است. توالی دقیق رویدادها هنوز مورد مناقشه است: برخی از حساب‌ها ادعا می‌کنند که هشدار هتل به طور کامل نادیده گرفته شده است، در حالی که برخی دیگر پیشنهاد می‌کنند که مدیریت هتل تهدید را جدی نگرفته است. آنچه مورد مناقشه نیست این است که ساختمان به موقع تخلیه نشد.

ایرگون همچنین ادعا کرد که یک مقام ارشد بریتانیایی، سر جان شاو، از عمل به هشدار خودداری کرد، که او به شدت آن را رد کرد.

تصویر هتل کینگ دیوید در اورشلیم، مقر بریتانیا در فلسطین، پس از تخریب توسط بمب کارگذاشته شده توسط گروه نظامی صهیونیستی ایرگون، در ۲۶ ژوئیه ۱۹۴۶ [File: Fox Photos/Getty Images]

نزدیک به جنگ در زمان تشکیل اسرائیل

بریتانیا در ماه مه ۱۹۴۸ از فلسطین خارج شد و اسرائیل خود را یک دولت مستقل اعلام کرد. در میان جنگی که پس از آن با کشورهای عرب همسایه درگرفت، نیروهای اسرائیلی و بریتانیایی نزدیک به رویارویی مستقیم شدند.

در اواخر دسامبر ۱۹۴۸، نیروهای اسرائیلی به قلمرو مصر در سینا نفوذ کردند. یک پیام وزارت امور خارجه ایالات متحده به سفیر خود در تل آویو هشدار داد که مگر اینکه نیروهای اسرائیلی عقب نشینی کنند، بریتانیا ملزم به اجرای تعهدات خود تحت معاهده سال ۱۹۳۶ با مصر خواهد بود، بنابراین اسرائیل عقب نشینی کرد.

چند روز بعد، با این حال، دو طرف در هوا درگیر شدند. در ۷ ژانویه ۱۹۴۹، نیروهای اسرائیلی چهار جنگنده اسپیت فایر نیروی هوایی سلطنتی و یک هاوکر تمپست را بعداً در همان روز سرنگون کردند. مکان دقیق نامشخص است، اما برخی منابع آن را در نزدیکی منطقه دیر البلاح در آنچه اکنون نوار غزه است، اما در آن زمان حدود ۲۵ کیلومتری (۱۵ مایلی) در داخل قلمرو مصر قرار داشت. دو خلبان بریتانیایی کشته شدند، از جمله خلبان تمپست، دیوید تترزفیلد. اسرائیل گفت که خلبانانش هواپیماهای بریتانیایی را با هواپیماهای مصری اشتباه گرفته بودند.

در ۸ ژانویه، بریتانیا اعلام کرد که نیروهایی را به عقبه، در ساحل دریای سرخ اردن امروزی، به درخواست ترانس‌جردن اعزام می‌کند. دیوید بن گوریون در دفتر خاطرات خود نوشت که با فرماندهان ارشد خود در مورد چگونگی مقابله با تهدید مداخله بریتانیا مشورت کرده است. واشنگتن به آرام کردن اوضاع کمک کرد: رئیس جمهور هری ترومن از نحوه برخورد بریتانیا با بحران انتقاد کرد.

تاریخ‌دانان هنوز در مورد اینکه دو طرف چقدر به جنگ نزدیک بودند، اختلاف نظر دارند. برخی استدلال می‌کنند که بریتانیا برای جلوگیری از رویارویی تلاش کرد و هیچ اولتیماتوم رسمی صادر نکرد. در هر صورت، بریتانیا تا آوریل ۱۹۵۰ به طور رسمی از اسرائیل به رسمیت شناخت.

نخست وزیر دیوید بن گوریون (وسط، جلو) با افسران اسرائیلی در سال ۱۹۴۹ [File: Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images]

ممنوعیت تسلیحاتی بریتانیا پس از حمله به لبنان

هنگامی که اسرائیل در ژوئن ۱۹۸۲ به لبنان حمله کرد، بریتانیا اقدام کرد. مارگارت تاچر، نخست وزیر وقت، بعداً نوشت که بریتانیا در ژوئن ۱۹۸۲ فروش دفاعی به اسرائیل را در پاسخ مستقیم به حمله محدود کرد. این ممنوعیت تا سال ۱۹۹۴ ادامه داشت.

فرانسیس پیم، وزیر امور خارجه، به طور علنی حمله را محکوم کرد و اسناد دولتی که سال‌ها بعد فاش شدند، نشان داد که لندن در خفا نیز خشمگین بود. بریتانیا حتی در طول جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، از ارسال ماسک گاز به اسرائیل خودداری کرد، زمانی که موشک‌های عراقی به تل آویو اصابت کردند.

نیروهای اسرائیلی در اواسط سپتامبر ۱۹۸۲ به غرب بیروت وارد می‌شوند [File: David Rubinger/CORBIS/Corbis via Getty Images]

تنش‌های جزایر فالکلند

همان سال - ۱۹۸۲ - بریتانیا بر سر جزایر فالکلند با آرژانتین وارد جنگ شد و اسرائیل سلاح‌هایی را به طرف مقابل فروخت.

طبق اسناد طبقه‌بندی شده بریتانیا، اسرائیل هواپیماهای اسکای‌هاوک را به آرژانتین فروخت که ده‌ها سرباز بریتانیایی را کشت. جفری هاو، وزیر امور خارجه، شخصاً از اسرائیل خواست تا متوقف شود، اما درخواست او نادیده گرفته شد. سلاح‌های اسرائیلی همچنین از طریق پرو عبور داده شدند تا بریتانیا متوجه نشود.

اسرائیل در ابتدا دست داشتن خود را رد کرد اما تا سال ۱۹۸۴ اعتراف کرد که برای حفظ صنعت تسلیحاتی خود به آرژانتین عرضه کرده است. مقامات بریتانیایی به انگیزه دیگری نیز مشکوک بودند. آن‌ها معتقد بودند که بگین، که در آن زمان نخست وزیر بود، هنوز از دوران فرماندهی ناراضی بود.

نسل‌کشی غزه: بحران کنونی

روابط بین بریتانیا و اسرائیل از آغاز جنگ نسل‌کشی اسرائیل علیه غزه در اکتبر ۲۰۲۳ نیز رو به وخامت گذاشته است. بیش از ۷۴۰۰۰ نفر در غزه در حملات و محاصره اسرائیل کشته شده‌اند، از جمله حدود ۱۴۰۰ نفر از زمان اعلام آتش‌بس توسط آمریکا یک سال پیش. بیشتر کشته شدگان زن و کودک هستند. هزاران نفر دیگر زیر آوارها گم شده و گمان می‌رود مرده باشند.

در سپتامبر ۲۰۲۴، بریتانیا ۳۰ مجوز صادرات تسلیحات به اسرائیل را به حالت تعلیق درآورد. در ماه مه ۲۰۲۵، مذاکرات تجاری را به حالت تعلیق درآورد و علیه افراد و شرکت‌های مرتبط با خشونت شهرک‌نشینان تحریم قائل شد. در سپتامبر ۲۰۲۵، به طور رسمی دولت فلسطین را به رسمیت شناخت.

ماه گذشته، لندن یک گام فراتر رفت. اد میلیبند، وزیر امور خارجه که خود یهودی است، گفت که بریتانیا اکنون اشغال کرانه باختری توسط اسرائیل را، نه تنها شهرک‌های غیرقانونی در آنجا، غیرقانونی می‌داند. او به پارلمان گفت که فلسطینی‌ها در برخی از مناطق کرانه باختری توسط شهرک‌نشینان به طور قومی پاکسازی می‌شوند.

واکنش اسرائیل سریع بود. ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی، گفت که از نخست وزیر بنیامین نتانیاهو خواسته است تا کنسولگری را ببندد و متهم کرد که این کنسولگری به نمایندگی از تشکیلات خودگردان فلسطین عمل می‌کند. گیدئون ساعر، وزیر امور خارجه اسرائیل، لندن را مقصر دانست: «ما نمی‌خواستیم به این نقطه برسیم، اما اقدامات دولت کارگری ما را به اینجا رسانده است.»

توافق، تنش فوری را کاهش داده است، اما آن را حل نکرده است. ساعر گفت که بریتانیا موافقت کرده است که تلافی نکند، در حالی که میلیبند گفت که تا زمانی که مذاکرات معتبر باقی بمانند، از اقدام متقابل خودداری خواهد کرد.

«آنچه در اینجا در حال رخ دادن این است که اسرائیل و بریتانیا به نظر می‌رسد نوعی مصالحه در لحظات پایانی، حداقل برای اکنون، پیدا کرده‌اند»، کامیله ندلِک، گزارشگر الجزیره، از لندن گزارش داد.

«به طور دقیق، کنسولگری درهای خود را بسته است»، او گفت. «این در زبان رسمی است، اما از نظر عملی، یک حضور دیپلماتیک همچنان در اورشلیم اشغالی توسط بریتانیا حفظ می‌شود.»

او گفت که «این به هر دو طرف اجازه می‌دهد تا اساساً بگویند که استدلال خود را برده‌اند».

«ما قطعاً در پایین‌ترین نقطه روابط بریتانیا و اسرائیل هستیم»، ندلِک گفت و افزود که در یک پست در X، ساعر اقداماتی از جمله «بستن آن کنسولگری و ممنوعیت ورود ۱۲ نماینده پارلمان» را ذکر کرده است.

«گیدئون ساعر همچنین گفت که آن‌ها متحد هستند و تبادل اطلاعات ادامه دارد»، او اضافه کرد.

خشم اسرائیل با تصویب قطعنامه‌ای توسط حزب سبز بریتانیا در کنفرانس اخیر حزب، که صهیونیسم را با «نژادپرستی» برابر می‌داند، تشدید شده است. زک پولانسکی، رهبر حزب، در رای‌گیری حضور نداشت. با این حال، او یک پست از جیل تاونر، عضو حزب سبز، را پسند کرد و از مخالفان این پیشنهاد خواست تا «فقط بروند». او نوشت: «تصمیم گرفته شده است. گاهی اوقات به نفع شما نیست. اگر ترجیح می‌دهید با کارگران نسل‌کش باشید، شاید فقط بروید.»

نهاد ابوعوش، روزنامه‌نگار فلسطینی، به الجزیره از رام الله گفت که واکنش اسرائیل به مخالفت فزاینده در بریتانیا با جنگ آن در غزه «توسط زمینه انتخابات و موضع تشدید شده آن در قبال کسانی که به نقض حاکمیت اسرائیل می‌پردازند» هدایت می‌شود.

«بریتانیا به رسمیت شناختن دولت فلسطین را اعلام کرده است و اسرائیل سعی می‌کند با تمام وسایل ممکن در برابر آن مقاومت کند»، او خاطرنشان کرد که اسرائیل همچنین اسپانیا، نروژ و ایرلند را به دلیل این موضوع مجازات کرده است.

او این اقدام را با تصمیم واشنگتن برای بستن کنسولگری خود و رسیدگی به امور فلسطینی از طریق سفارت خود مقایسه کرد. «این همان چیزی است که اسرائیل می‌خواهد: می‌خواهد هر کشوری در جهان با فلسطینی‌ها به عنوان یک موضوع اسرائیلی برخورد کند»، او گفت.

«اسرائیل در اینجا به خود آسیب می‌رساند»، ابوعوش گفت. «اگر این فقط شامل یک کشور و تنش جزئی با یک کشور در اینجا یا آنجا بود، می‌توانست اقدامات سختگیرانه انجام دهد. اما این یک روند رو به گسترش است.»

او همچنین این بن‌بست را به تاریخ مرتبط کرد. «بریتانیا به طور خاص مسئولیت تاریخی اصلی را برای ایجاد دولت اسرائیل، حمایت از آن و سرکوب مردم فلسطین بر عهده دارد»، او گفت و به اعلامیه بالفور اشاره کرد. «مگر اینکه اسرائیل سیاست‌های خود را معکوس کند، احتمالاً وضعیت بدتر خواهد شد.»

توسط: هبا حبیب