گوگل نخستین ماهواره مرکز داده فضایی خود را با تراشه هوش مصنوعی فعال کرد و توانست یک شعر کوتاه تولید کند.
گوگل با فعال‌سازی نخستین ماهواره آزمایشی مرکز داده فضایی خود، گام تازه‌ای در مسیر انتقال پردازش‌های هوش مصنوعی به مدار زمین برداشته است. این ماهواره که به تراشه اختصاصی هوش مصنوعی گوگل مجهز است، در نخستین آزمایش خود توانست یک شعر کوتاه درباره حضور در فضا تولید کند و اطلاعاتی از شرایط محیط مداری ارائه دهد.
به گزارش
ایتنا، ماهواره آزمایشی پروژه «سان‌کچر» (Suncatcher) که اوایل ماه جاری میلادی همراه با بیش از ۱۰۰ فضاپیمای دیگر توسط موشک فالکون ۹ اسپیس‌ایکس به فضا پرتاب شد، اکنون فعال شده و ارتباط خود را با زمین برقرار کرده است.
این ماهواره به یک واحد پردازش تنسور گوگل (TPU) مجهز است و توان تولید حداکثر یک کیلووات برق را دارد. هدف اصلی پروژه، بررسی امکان ایجاد شبکه‌ای از ماهواره‌های نزدیک به یکدیگر است که بتوانند در آینده پردازش‌های سنگین هوش مصنوعی را مستقیماً در مدار زمین انجام دهند.
با این حال، محدودیت تأمین انرژی باعث شده تراشه هوش مصنوعی ماهواره در هر نوبت تنها حدود ۲۰ دقیقه امکان فعالیت داشته باشد؛ موضوعی که مدیریت پردازش‌ها و ارتباط با زمین را دشوارتر می‌کند.
نخستین مأموریت هوش مصنوعی در فضا؛ سرودن شعر
پس از حدود سه هفته آزمایش زیرسامانه‌های ماهواره، مهندسان گوگل نخستین فرمان عملیاتی را از زمین ارسال کردند. آنها از مدل هوش مصنوعی Gemma 4 گوگل دیپ‌مایند که از قبل روی ماهواره بارگذاری شده بود، خواستند یک شعر کوتاه ژاپنی در قالب هایکو درباره حضور در فضا بنویسد.
این مدل در پاسخ، شعری سه‌سطری تولید کرد که مضمون آن تصویری از زمین آبی‌رنگ، جریان آرام داده‌ها و نور ستارگان بود.
البته آزمایش‌ها تنها به سرودن شعر محدود نشد و مهندسان از ماهواره خواستند اطلاعاتی درباره شرایط محیط مداری اطراف خود نیز ارائه کند.
آزمایش تراشه‌های هوش مصنوعی در برابر تشعشعات فضایی
یکی از اهداف مهم این مأموریت، بررسی عملکرد تراشه‌های TPU در شرایط واقعی فضا، از جمله تغییرات دما و تابش‌های پرانرژی است. گوگل پیش‌تر این پردازنده‌ها را در شتاب‌دهنده‌های ذرات روی زمین آزمایش کرده بود، اما محیط واقعی فضا می‌تواند چالش‌های متفاوتی ایجاد کند.
تشعشعات فضایی ممکن است باعث پدیده‌ای موسوم به «تغییر بیت» (Bit Flip) شوند؛ اتفاقی که در آن مقدار یک بیت از داده تغییر می‌کند و احتمال دارد بدون شناسایی سامانه‌های نظارتی، اطلاعات را دچار خطا کند.
آزمایش‌های زمینی نشان داده‌اند که این اختلالات احتمالاً تأثیر محدودی بر اجرای مدل‌های آموزش‌دیده دارند، اما ممکن است هنگام آموزش مدل‌های هوش مصنوعی مشکلات بیشتری ایجاد کنند. اکنون گوگل می‌تواند این نتایج را در محیط واقعی مدار زمین بررسی کند.
برنامه گوگل برای گسترش مراکز داده فضایی تا سال ۲۰۲۷
در صورت موفقیت آزمایش‌ها، گوگل قصد دارد در سال ۲۰۲۷ دو ماهواره دیگر با تراشه‌های پیشرفته‌تر به فضا بفرستد. این ماهواره‌ها توان تولید برق بیشتری خواهند داشت و ارتباطات نوری پرسرعت میان ماهواره‌ای را آزمایش خواهند کرد.
چشم‌انداز بلندمدت گوگل، ایجاد مجموعه‌ای از ماهواره‌های متصل به یکدیگر است که بتوانند پردازش‌های هوش مصنوعی را به‌صورت توزیع‌شده انجام دهند.
در همین حال، شرکت‌هایی مانند استارکلود و کابوی اسپیس نیز طرح‌هایی برای اجرای پردازش‌های هوش مصنوعی در ماهواره‌های مستقل دنبال می‌کنند.
آینده مراکز داده فضایی به موفقیت استارشیپ وابسته است
براساس گزارش
Techcrunch، توسعه اقتصادی مراکز داده مداری گوگل و اسپیس‌ایکس تا حد زیادی به موفقیت موشک فوق‌سنگین استارشیپ و دستیابی آن به قابلیت استفاده مجدد سریع وابسته خواهد بود.
پژوهشگران پروژه سان‌کچر در تحلیلی علمی تخمین زده‌اند که اسپیس‌ایکس برای دستیابی به کاهش هزینه‌های مشابه برنامه‌های موشکی قبلی خود، ممکن است به حدود ۱۸۰۰ پرواز استارشیپ نیاز داشته باشد.
گوگل این پروژه را با چشم‌انداز اقتصادی دهه ۲۰۳۰ دنبال می‌کند؛ هرچند تحقق آن علاوه بر پیشرفت فناوری فضایی، به هزینه‌های پرتاب، زیرساخت‌های ارتباطی و اولویت‌های سرمایه‌گذاری آلفابت، شرکت مادر گوگل، بستگی خواهد داشت.