به گزارش ایلنا، بابک فرخی، رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت، در برنامه روی خط خبر، طرح پزشک خانواده را فراتر از اختصاص یک پزشک به یک فرد، یک رویکرد نظام‌مند برای سازماندهی خدمات سلامت دانست. وی با اشاره به پیشینه قانونی این طرح در برنامه‌های توسعه (از چهارم تا هفتم)، خاطرنشان کرد که اگرچه این قانون پیش‌تر به طور کامل اجرا نشده بود، اما اکنون با حمایت محکم ریاست‌جمهوری و پیگیری‌های جدی وزیر بهداشت، پشتوانه اجرایی قدرتمندی برای آن وجود دارد. وی افزود: «اکنون دیگر بهانه‌ای برای عدم اجرای این برنامه وجود ندارد و تمامی ارکان دولت و ذینفعان باید برای اجرای موفقیت‌آمیز آن وارد میدان شوند.»
پزشک خانواده؛ راهکاری برای تغییرات جمعیتی و بیماری‌ها
فرخی در تشریح ضرورت‌های این طرح، به دو چالش بزرگ جامعه ایران اشاره کرد. وی توضیح داد که «گذر جمعیتی» یا تمایل روزافزون مردم به شهرنشینی، و همچنین «گذر اپیدمیولوژیک» که منجر به تغییر سیمای سلامت از بیماری‌های واگیر به بیماری‌های غیرواگیر (مانند فشار خون و دیابت) شده است، ضرورت اجرای این طرح را دوچندان می‌کند. وی در ادامه افزود: «همان‌طور که مردم برای حل مسائل حقوقی به وکیل مراجعه می‌کنند، در نظام سلامت نیز به "وکیل سلامت" نیاز دارند؛ پزشک خانواده همان فردی است که مردم را در مسیر دریافت مراقبت‌های لازم هدایت و همراهی می‌کند.»
جزئیات اجرایی و پوشش ۱۲.۵ میلیون نفری
در ادامه این گفتگو، جزئیات مربوط به نحوه پیاده‌سازی طرح در مناطق مختلف، از جمله مناطق کم‌برخوردار، مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، توسعه طرح پزشک خانواده در شهرهای بالای ۲۰ هزار نفر جمعیت آغاز شده است. در این راستا، ۶۴ شهرستان از ۶۴ دانشگاه علوم پزشکی کشور بر اساس معیارهای علمی انتخاب شده‌اند که مجموعاً حدود ۱۲.۵ میلیون نفر از جمعیت کشور را پوشش می‌دهند. از این میان، ۷ میلیون نفر در شهرها و ۵.۵ میلیون نفر در روستاها، شهرهای کوچک و مناطق عشایری زندگی می‌کنند.
ساختار تیم‌های پزشکی و وضعیت تأمین نیرو
وی ادامه داد: در پاسخ به چالش‌های مربوط به ساختار تیم‌های درمانی، مشخص شد که هر تیم پزشک خانواده شامل یک پزشک و دو مراقب سلامت است که یکی از آن‌ها حتماً باید ماما باشد تا بتواند به مسائل مربوط به جمعیت و زنان رسیدگی کند. این تیم مسئولیت مدیریت سلامت هر ۳۰۰۰ نفر جمعیت را بر عهده خواهد داشت.
در خصوص وضعیت تأمین نیروی انسانی، فرخی اعلام کرد: «برای اجرای این سطح از خدمات در مرحله اول، به ۲۷۰۰ پزشک عمومی نیاز داریم. در حال حاضر، ۹۴۴ پزشک از بخش دولتی تأمین شده‌اند و ۲۰۰ پزشک نیز از طریق عقد قرارداد با سازمان بیمه سلامت، اعلام آمادگی کرده‌اند.» وی همچنین در پایان خاطرنشان کرد که سازمان تأمین اجتماعی نیز در حال اضافه شدن به این چرخه است و طی سه ماه اخیر، تلاش‌ها برای اتصال پزشکان این سازمان به برنامه پزشک خانواده در سطح ۶۴ شهرستان در حال انجام است.
نقش راهبردی پزشک خانواده در مدیریت هزینه‌ها و جلوگیری از سردرگمی بیمار
در ادامه این گفتگو، فرخی درباره محدودیت دسترسی به متخصصان، تأکید کرد: طرح پزشک خانواده به معنای محدود کردن حق انتخاب بیمار یا ایجاد سد در مسیر مراجعه به متخصص نیست؛ بلکه هدف، «مدیریت مسیر درمان» است. وی تصریح کرد که شهروندان همواره حق مراجعه مستقیم به پزشکان متخصص را دارند، اما پزشک خانواده با ایفای نقش ۷ وظیفه اصلی از جمله مدیریت سلامت جمعیت، ارائه خدمات پیشگیرانه و هماهنگ‌سازی درمان، مانع از سردرگمی بیمار در انتخاب متخصص مناسب می‌شود.
کاهش هزینه‌های نظام سلامت و جلوگیری از درآمدهای موازی
رئیس مرکز مدیریت شبکه با اشاره به مزایای اقتصادی این طرح، خاطرنشان کرد که پزشک خانواده با مدیریت دقیق مسیر درمان، از هزینه‌های گزاف و غیرضروری در نظام سلامت جلوگیری می‌کند. وی با مثال زدن از وضعیت برخی بیماران مسن که به دلیل عدم هماهنگی میان پزشکان مختلف، داروهای متعدد و تصویربرداری‌های موازی و غیرضروری را دریافت می‌کنند، افزود: «پزشک خانواده با نگاهی جامع به سلامت فرد، از تداخل درمانی و هزینه‌های اضافی که ناشی از نبود ارتباط میان درمانگران است، جلوگیری می‌کند.»
هم‌افزایی با متخصصان و فوق‌تخصص‌ها
در پایان، فرخی در تبیین رابطه میان پزشک عمومی و متخصص، تأکید کرد که برخورد پزشک خانواده با بیمار، ماهیتی مکمل دارد. وی گفت: «اگرچه پزشکان متخصص و فوق‌تخصص در حوزه‌های بسیار دقیق و تخصصی (مانند فوق‌تخصص‌های چشم یا مغز و اعصاب) فعالیت می‌کنند، اما پزشک خانواده با داشتن نگاهی جامع به کل بدن و با در نظر گرفتن عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، می‌تواند به عنوان هماهنگ‌کننده، مسیر رسیدن بیمار به تخصص مورد نیاز را هموار کرده و از تکثر درمان‌های پراکنده جلوگیری کند.»
از اجرای آزمایشی در روستاها تا چشم‌انداز ملی در شهرهای بزرگ
در بخش پایانی گفتگو، فرخی به بررسی روند تکاملی طرح پزشک خانواده و نسخه‌های مختلف آن پرداخت. وی اظهار داشت که این برنامه در سه سطح مختلف در حال تجمیع و یکپارچه‌سازی است. وی با اشاره به موفقیت‌های طرح پزشک خانواده روستایی که از سال ۱۳۸۴ تحت نظر پزشکیان آغاز شده، افزود: «در حال حاضر این برنامه توانسته است حدود ۳۰ میلیون نفر از جمعیت روستایی و عشایری کشور را پوشش دهد که این امر از طریق ۶۴۲۶ پزشک خانواده و ۵۸۰۰ ماما در ۴۰۰۰ مرکز خدمات جامع سلامت روستایی محقق شده است.»
گذار از نسخه‌های آزمایشی به اجرای سراسری
فرخی همچنین به گذار از نسخه‌های آزمایشی (پایلوت) به نسخه ملی اشاره کرد و گفت: «پس از اجرای آزمایشی طرح در استان‌های فارس و مازندران از سال ۱۳۹۳، استراتژی جدیدی تدوین شده که برخلاف گذشته، به صورت ملی و در تمامی ۳۱ استان کشور قابل اجرا است.» وی تأکید کرد که با پیشرفت برنامه‌ریزی‌ها، هدف این است که تا پایان سال جاری میلادی، اجرای طرح در ۶۴ شهرستان مذکور کامل شده و بسته خدمات نهایی به دولت ارائه گردد.
چالش بودجه و چشم‌انداز آینده
رئیس مرکز مدیریت شبکه درباره تداوم و پایداری این طرح، بر ضرورت حمایت مالی تأکید و تصریح کرد: «توسعه این برنامه در سایر شهرستان‌های کشور مستلزم تأمین الزامات بودجه‌ای از سوی سازمان برنامه و بودجه است.» وی در پایان با ابراز امیدواری نسبت به بهره‌مندی حداکثری مردم از نظام سلامت، تأکید کرد که هدف نهایی، ارائه خدماتی با کیفیت و کارآمد در شرایط کنونی کشور است تا مردم بتوانند از مزایای این ساختار جدید در مسیر سلامت خود بهره‌مند شوند.